Quyết tâm đến năm 2030 có 187 km Metro: TPHCM nỗ lực vượt bậc để làm nên kỳ tích

Phát triển hệ thống Metro tại TPHCM là hướng đi tất yếu để giải quyết ùn tắc, ô nhiễm môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế, với mục tiêu xây dựng 355 km đường sắt đô thị đến năm 2035. TPHCM đang tăng tốc, đặt mục tiêu hoàn thành khoảng 187 km metro vào năm 2030.

Để hiểu rõ hơn về quá trình triển khai, định hướng phát triển các tuyến metro trong thời gian tới, phóng viên Báo điện tử Chính phủ đã có cuộc trao đổi với ông Phan Công Bằng, Trưởng Ban Quản lý Đường sắt đô thị TPHCM (MAUR).

Ông đánh giá như thế nào về hiệu quả mà tuyến Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên đã mang lại cho giao thông TPHCM thời gian qua?

Ông Phan Công Bằng: Sau hơn một năm vận hành, tuyến Metro số 1 Bến Thành-Suối Tiên đã bước đầu khẳng định hiệu quả rõ nét đối với hệ thống giao thông đô thị TPHCM. Với hơn 80.000 lượt tàu vận hành an toàn và trên 20 triệu lượt hành khách được phục vụ, tuyến Metro đã trở thành một phương thức đi lại thường xuyên của đông đảo người dân Thành phố.

Lưu lượng hành khách trung bình đạt trên 1,5 triệu lượt mỗi tháng, tương đương khoảng 52.000 lượt mỗi ngày và có thời điểm vượt hơn 110.000 lượt/ngày vào các dịp lễ, Tết. Những con số này cho thấy Metro số 1 đã góp phần chia sẻ áp lực cho giao thông đường bộ, giảm ùn tắc giao thông và nâng cao năng lực vận chuyển hành khách công cộng.

Không chỉ dừng ở vai trò vận tải, tuyến Metro số 1 còn tạo ra những thay đổi tích cực trong hành vi và thói quen đi lại của người dân. Hệ thống dịch vụ tiện ích tại nhà ga, trên tàu và trên nền tảng số được đầu tư đồng bộ, cùng các chương trình ưu đãi, miễn phí vé vào các dịp lễ, Tết và chính sách giảm giá của các loại hình vận tải kết nối đã giúp người dân tiếp cận Metro một cách thuận tiện, thân thiện và ngày càng gắn bó hơn.

Có thể khẳng định, Metro số 1 không chỉ là một tuyến giao thông mới, mà đã và đang đóng vai trò hạt nhân trong việc hình thành mạng lưới vận tải công cộng hiện đại, từng bước thay đổi diện mạo giao thông đô thị và tạo tiền đề quan trọng cho sự phát triển các tuyến đường sắt đô thị tiếp theo của Thành phố.

Thành phố vừa khởi công tuyến Metro số 2, xin ông cho biết kế hoạch cụ thể mà MAUR và các nhà thầu sẽ triển khai thời gian tới để dự án hoàn thành đúng tiến độ đề ra. Đâu là những điểm nghẽn chính cần tháo gỡ?

Ông Phan Công Bằng: Tuyến Metro số 2 là dự án đường sắt đô thị đầu tiên của TPHCM thí điểm áp dụng cơ chế, chính sách đặc thù theo Nghị quyết số 188/2025/QH15 của Quốc hội. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng, giúp rút ngắn đáng kể trình tự, thủ tục đầu tư xây dựng. Trên nền tảng đó, dự án đã hoàn thành công tác điều chỉnh và được phê duyệt điều chỉnh vào ngày 31/12/2025; đồng thời khởi công toàn tuyến, gói thầu EPC vào ngày 15/1/2026.

Trong thời gian tới, Ban Quản lý Đường sắt đô thị TPHCM (MAUR) cùng nhà thầu tập trung triển khai ba nhóm công việc chính: Thứ nhất, khẩn trương hoàn tất công tác khảo sát địa chất bổ sung với hơn 500 lỗ khoan để tối ưu thiết kế kỹ thuật và biện pháp thi công.

Thứ hai, đẩy nhanh công tác thiết kế thi công, chuẩn bị tổ chức mặt bằng, di dời hạ tầng kỹ thuật và phương án tổ chức giao thông, phấn đấu đảm bảo đủ điều kiện để triển khai thi công các nhà ga ngầm từ tháng 3/2026.

Thứ ba, tăng cường cơ chế phối hợp và kiểm soát tiến độ theo mô hình quản lý tập trung, đảm bảo các mốc tiến độ được giám sát chặt chẽ ngay từ giai đoạn đầu.

Về điểm nghẽn, thách thức lớn nhất hiện nay là công tác tổ chức thi công trong điều kiện đô thị đông đúc. Các nhà ga ngầm dọc tuyến đều nằm trên các trục giao thông huyết mạch như Cách Mạng Tháng Tám, Trường Chinh… Bên cạnh đó, các nhà thầu trong nước chưa có nhiều kinh nghiệm thi công đường sắt đô thị. Việc vừa triển khai công trình ngầm quy mô lớn, vừa đảm bảo giao thông thông suốt đặt ra yêu cầu tổ chức thi công hết sức chặt chẽ và khoa học.

Để tháo gỡ, MAUR sẽ phối hợp chặt chẽ với các sở, ngành, đặc biệt là Sở Xây dựng và Công an Thành phố trong công tác điều tiết, phân luồng và tổ chức giao thông từ xa; đồng thời xây dựng phương án thi công hợp lý theo từng giai đoạn, thông tin sớm, minh bạch đến người dân nhằm giảm thiểu tối đa ảnh hưởng đến sinh hoạt và đi lại. Song song đó, Chủ đầu tư sẽ tăng cường phối hợp với các chuyên gia, đơn vị tư vấn trong và ngoài nước để kiểm soát chặt chẽ chất lượng, tiến độ thi công và kịp thời xử lý các vướng mắc phát sinh.

MAUR xác định, nếu kiểm soát tốt ngay từ giai đoạn đầu, đặc biệt là công tác mặt bằng, di dời hạ tầng kỹ thuật và tổ chức giao thông thì tiến độ tổng thể của dự án sẽ được bảo đảm theo kế hoạch đề ra.

Để hoàn thành mục tiêu đến năm 2030 có 187k m Metro theo Nghị quyết của Ban Thường vụ Thành ủy TPHCM đề ra, MAUR sẽ triển khai những giải pháp cũng như có kiến nghị gì để có thể hoàn thành mục tiêu này?

Ông Phan Công Bằng: Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển 187 km đường sắt đô thị đến năm 2030, MAUR xác định đây là nhiệm vụ có tính chiến lược, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, với các nhóm giải pháp trọng tâm sau.

Thứ nhất, về hành lang pháp lý, MAUR tiếp tục vận dụng đầy đủ, linh hoạt các cơ chế, chính sách đặc thù theo Nghị quyết số 188/2025/QH15, đồng thời kết hợp với các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt tại Nghị quyết số 98/2023/QH15 ngày 24/6/2023 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TPHCM và Nghị quyết số 260/2025/QH15 ngày 11/12/2025 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết 98/2023/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TPHCM, Luật Đường sắt ngày 27/6/2025 và các quy định, hướng dẫn có liên quan. Thường xuyên tổng kết thực tiễn, kịp thời đề xuất điều chỉnh, hoàn thiện chính sách cho phù hợp với điều kiện của Thành phố trong suốt quá trình triển khai.

Thứ hai, về nguồn lực tài chính, Thành phố chủ trương đa dạng hóa nguồn vốn, kết hợp hài hòa giữa ngân sách nhà nước và nguồn lực xã hội hóa. Trên cơ sở Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân và các quy định của Luật Đường sắt, nhiều nhà đầu tư đã quan tâm, đề xuất tham gia đầu tư các dự án đường sắt đô thị theo phương thức đối tác công tư và khai thác hiệu quả quỹ đất, không gian phát triển đô thị theo mô hình TOD. Trong danh mục 6 tuyến đường sắt đô thị ưu tiên hoàn thành đến năm 2030, hiện đã có khoảng 50% số tuyến được giao cho nhà đầu tư nghiên cứu, triển khai.

Thứ ba, về tổ chức thực hiện và nguồn nhân lực, MAUR đặc biệt chú trọng công tác đào tạo, phát triển đội ngũ cán bộ, viên chức cả về số lượng và chất lượng. Ban đã và đang chủ động tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu, đồng thời cử nhân sự tham gia các chương trình đào tạo theo Đề án đào tạo, bồi dưỡng cán bộ phục vụ phát triển mạng lưới đường sắt đô thị TPHCM giai đoạn 2025–2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thành phố phê duyệt.

Bên cạnh các giải pháp nêu trên, MAUR cũng kiến nghị một số nội dung trọng tâm, gồm: Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, tạo sự thống nhất trong nhận thức của các cấp, các ngành và sự đồng thuận của người dân về vai trò, ý nghĩa đặc biệt quan trọng của đường sắt đô thị đối với phát triển bền vững Thành phố.

Thành phố và các sở, ngành quan tâm chỉ đạo quyết liệt công tác giải phóng mặt bằng - một khâu then chốt, có tính quyết định đến tiến độ triển khai dự án, nhằm sớm bàn giao mặt bằng "sạch" cho thi công.

Đồng thời, bố trí đầy đủ, kịp thời nguồn vốn trung ương và địa phương cho các dự án theo kế hoạch; tiếp tục triển khai hiệu quả Đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chuyên sâu cho lĩnh vực đường sắt đô thị.

MAUR cũng kiến nghị các bộ, ngành sớm hoàn thiện và ban hành đồng bộ khung công nghệ, hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn, định mức, đơn giá cho các dự án đường sắt đô thị, tạo điều kiện thuận lợi trong toàn bộ quá trình từ chuẩn bị đầu tư đến xây dựng, nghiệm thu và vận hành.

Với các giải pháp và sự quan tâm chỉ đạo của Trung ương và Thành phố, Ban Quản lý Đường sắt đô thị TPHCM tin tưởng mục tiêu phát triển 187 km đường sắt đô thị đến năm 2030 là khả thi và sẽ tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển giao thông đô thị hiện đại của TPHCM trong giai đoạn tiếp theo.

Xin trân trọng cảm ơn ông!