Ra cảnh báo đanh thép chưa từng có về nền kinh tế, lãnh đạo nước láng giềng Việt Nam yêu cầu chính phủ cắt giảm chi tiêu gần 5 tỷ USD

Thứ Hai (18/5), Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. cho biết ông đã yêu cầu các cơ quan chính phủ cắt giảm chi tiêu ít nhất 10%, đồng thời đưa ra lời cảnh báo đanh thép nhất từ trước tới nay về những tác động ngày càng sâu sắc từ cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran đối với nền kinh tế nước này.

Trả lời phỏng vấn truyền thông Nhật Bản trước chuyến thăm Tokyo vào cuối tháng này, Tổng thống Marcos Jr. cho biết ông có thể "thấy tất cả các dấu hiệu" của hiện tượng lạm phát đình trệ (stagflation) — trạng thái kinh tế giảm tốc nhưng lạm phát và tỷ lệ thất nghiệp lại tăng cao. "Đây là điều mà chúng tôi đang nỗ lực kiểm soát", ông nhấn mạnh.

Do phải nhập khẩu phần lớn nhu cầu năng lượng và không áp dụng chính sách trợ giá xăng dầu như nhiều quốc gia láng giềng, Philippines trở thành một trong những nền kinh tế chịu tổn thương nặng nề nhất trước cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu, hệ quả từ việc eo biển Hormuz bị phong tỏa suốt 11 tuần qua.

GDP quý 1/2026 tăng 2,8% so với cung kỳ năm ngoái, thấp hơn mức tăng 3% của quý 4/2025. Trong khi đó, lạm phát tăng vọt lên 7,2% trong tháng 4, cao hơn mức 4,1% trong tháng 3.

Để giảm thiểu tác động tiêu cực, Tổng thống Marcos Jr. đã đưa ra chỉ thị yêu cầu tất cả các cơ quan chính phủ phải cắt giảm tối thiểu 10% chi phí vận hành, bảo trì và các khoản chi tiêu khác, dù ông không đưa ra mốc thời gian cụ thể cho kế hoạch này.

Năm 2026, tổng ngân sách quốc gia 6.793 tỷ peso (110 tỷ USD), ngân sách cho vận hành và bảo trì là 2.980 tỷ peso.

Với yêu cầu tỷ lệ ít nhất 10%, con số cắt giảm ước tính là 4,8 tỷ USD.

Bên cạnh việc thắt chặt hầu bao công, chính phủ Philippines cũng đã ban bố "tình trạng khẩn cấp về năng lượng", triển khai trợ cấp cho ngành giao thông công cộng, nỗ lực bình ổn giá lương thực và giảm số ngày làm việc trong tuần của công chức để tiết kiệm chi phí.

Dù chính phủ đã tích cực thương lượng với các nhà sản xuất để kìm giữ giá lương thực, ông Marcos Jr. tiết lộ các doanh nghiệp hiện đang đồng loạt "xin phép được tăng giá" do áp lực chi phí đầu vào quá lớn.

Aris Dacanay, chuyên gia kinh tế cấp cao về khu vực ASEAN tại ngân hàng HSBC, nhận định: "Mầm mống đình lạm đã bắt đầu xuất hiện tại Philippines. Đối với một nền kinh tế tương đối nhạy cảm trước cú sốc năng lượng như Philippines, kịch bản tồi tệ nhất đang dần trở thành hiện thực".

Trước tình hình này, ngân hàng HSBC đã hạ dự báo tăng trưởng GDP của Philippines trong năm 2026 xuống còn 3,4% (so với mức 4,6% trước đó) và năm 2027 xuống còn 4,6%. Ngược lại, tỷ lệ lạm phát được dự báo sẽ vọt lên 6,6% trong năm nay, cao hơn nhiều so với mục tiêu 2-4% của Ngân hàng Trung ương Philippines.

Dù đối mặt với nhiều khó khăn trong ngắn hạn, Tổng thống Marcos Jr. vẫn lạc quan về triển vọng dài hạn. Ông kỳ vọng nền kinh tế sẽ khởi sắc hơn trong các quý tới, đặc biệt là vào nửa cuối năm 2026. Các mục tiêu tăng trưởng chính thức của chính phủ hiện vẫn được đặt ở mức từ 5-6% cho năm nay.