Sếp HSBC Việt Nam, Vietcombank, BIDV nói về quản lý rủi ro trong thời kỳ bất định

Theo ông Douglas Matheson, Giám đốc cấp cao Quản lý rủi ro tín dụng và Tuân thủ tại HSBC Việt Nam, mặc dù các kịch bản chi tiết có thể không diễn ra hoàn toàn như dự báo, nhưng xu hướng chung về sự gia tăng bất định trên thị trường toàn cầu là điều rõ ràng.

Trong năm qua, biến động tỷ giá đã xuất hiện trở lại. Những giai đoạn đồng USD tăng giá so với VNĐ đã ảnh hưởng đến chi phí nhập khẩu và việc dự báo dòng tiền của doanh nghiệp. Đồng thời, sự biến động của các đồng tiền trong khu vực khiến việc hoạch định các hoạt động xuyên biên giới trở nên phức tạp hơn. Trong bối cảnh bất định gia tăng, giá vàng và bạc cũng tăng lên, phản ánh sự thay đổi nhanh chóng của tâm lý thị trường và mức độ dễ bị ảnh hưởng khi các tổ chức không có biện pháp phòng vệ rủi ro.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, bất ổn về thuế quan trở thành một thách thức cụ thể trong môi trường kinh doanh. Dù nền kinh tế Việt Nam đạt mức tăng trưởng 8% trong năm 2025, theo ông Matheson, đây là một thành quả không hề dễ dàng. Những thay đổi chính sách thường đi kèm với sự thiếu rõ ràng về khung thời gian và kết quả, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn khi hoạch định giá cả, nhu cầu và chuỗi cung ứng. Trong nhiều trường hợp, bản thân sự bất định có khả năng gây gián đoạn không kém bất kỳ phán quyết thuế quan cuối cùng nào. Điều đó càng nhấn mạnh sự khó lường của chính sách có thể trở thành một rủi ro hữu hình ngay cả trước khi các biện pháp cụ thể được triển khai.

Theo lãnh đạo HSBC, bài học cốt lõi của năm 2025 không nằm ở việc dự báo chính xác điều gì sẽ xảy ra, mà ở mức độ chuẩn bị của các tổ chức. Điều này bao gồm khả năng xác định rủi ro, xây dựng khuôn khổ quản trị hiệu quả và thường xuyên kiểm tra các giả định, đặc biệt khi phải đưa ra quyết định nhanh trong bối cảnh thông tin thiếu đầy đủ hoặc liên tục thay đổi.

Một loạt sự kiện diễn ra trong tháng 3 cũng cho thấy những biến động ở bên kia bán cầu có thể ngay lập tức ảnh hưởng đến Việt Nam. Báo chí tập trung vào diễn biến giá dầu khiến nhiều người dân đổ xô đến các trạm xăng, trong khi các hãng hàng không và vận tải biển cảnh báo về khả năng tăng giá. Trung Đông – khu vực cung cấp phân bón quan trọng – ghi nhận giá urê tăng mạnh trong tuần đầu tháng Ba. Giá nhôm tăng 7% chỉ trong một tuần, lên 3.500 USD/tấn, mức cao nhất trong vòng bốn năm. Bên cạnh đó, các nhà lập pháp Hàn Quốc cũng cảnh báo việc phụ thuộc vào nguồn cung helium từ Trung Đông có thể ảnh hưởng tới ngành sản xuất chất bán dẫn.

Ông Matheson cho rằng các hệ thống quản trị và danh sách hành động là cần thiết để đánh giá toàn diện tình hình khi thách thức phát sinh, nhưng chỉ riêng những yếu tố này là chưa đủ. Tư duy phản biện vẫn đóng vai trò then chốt trong quản trị rủi ro. Các khung hành động giúp tổ chức có cách tiếp cận nhất quán để đối phó với phần lớn rủi ro, song năng lực của từng cá nhân mới là yếu tố giúp phát hiện những "điểm mù" mà hệ thống có thể bỏ sót.

Một ví dụ được nhắc đến là tình hình lũ lụt trong năm 2025. Theo ông Matheson, việc có kế hoạch duy trì kinh doanh liên tục đã giúp HSBC có cách tiếp cận nhất quán trong nhiều lĩnh vực. Tuy nhiên, chính đội ngũ tại các chi nhánh Đà Nẵng và Hà Nội đã linh hoạt xử lý những vấn đề mới phát sinh, đồng thời cung cấp thông tin quan trọng để xây dựng kế hoạch ứng phó cho các rủi ro tương tự trong tương lai.

Bước sang năm 2026, sự kết hợp giữa hệ thống quản trị, danh sách hành động và năng lực chuyên môn của đội ngũ được cho là yếu tố then chốt để đảm bảo khả năng chống chịu của tổ chức.

Góc nhìn từ các ngân hàng trong nước

Từ góc nhìn về công nghệ và an ninh mạng, ông Tống Trần Hiếu, Trưởng phòng Quản lý rủi ro tích hợp của Vietcombank, cho rằng năm 2025 đã cho thấy cả cơ hội và rủi ro liên quan đến an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo. Theo ông, quá trình chuyển đổi số nhanh chóng của Việt Nam, cùng với tỷ lệ phổ cập internet và điện thoại thông minh cao, đã mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng nhưng cũng làm gia tăng số lượng "cửa ngõ" cho các cuộc tấn công mạng.

Ông Hiếu cho biết các cuộc tấn công ngày càng tinh vi và có thể gây thiệt hại nghiêm trọng về tài chính cũng như danh tiếng thương hiệu. Vì vậy, các tổ chức cần xây dựng chính sách bảo mật thông tin và an ninh mạng vững chắc, tăng cường giám sát, đầu tư vào hạ tầng an ninh nhiều lớp và duy trì kế hoạch ứng phó sự cố rõ ràng, sẵn sàng.

Đối với trí tuệ nhân tạo, ông Hiếu đánh giá công nghệ này có thể cải thiện trải nghiệm khách hàng, như việc Vietcombank triển khai chatbot để hỗ trợ giải đáp thắc mắc. Tuy nhiên, khi ứng dụng AI trở nên phổ biến hơn, các tổ chức cần duy trì khuôn khổ quản trị AI mạnh mẽ và linh hoạt, đặc biệt thận trọng khi sử dụng AI cho các quyết định quan trọng do hạn chế về khả năng giải trình của thuật toán. Theo ông, trong nhiều trường hợp vẫn cần duy trì sự tham gia của con người cho đến khi độ tin cậy của các mô hình được thiết lập vững chắc.

Trong khi đó, ông Trần Phương, Phó Tổng Giám đốc BIDV, cho rằng một trong những bài học quan trọng của năm 2025 là hệ thống cảnh báo sớm chỉ thực sự có giá trị khi được gắn với hành động cụ thể. Theo ông, trong nhiều trường hợp rủi ro đã được nhận diện sớm, nhưng thiệt hại vẫn xảy ra do phản ứng chậm so với tín hiệu cảnh báo.

Ông Phương nhấn mạnh rằng hệ thống cảnh báo sớm cần được liên kết với các ngưỡng can thiệp định trước, như điều chỉnh mức độ phơi nhiễm rủi ro đối tác hoặc xử lý các điểm yếu trong hệ thống trước khi khách hàng bị ảnh hưởng. Ban điều hành đóng vai trò then chốt trong việc giao trách nhiệm và thẩm quyền để các quyết định có thể được thực hiện kịp thời.

Ngoài ra, theo ông Phương, các tổ chức cũng cần nhìn nhận lại và xem xét mối tương quan giữa các rủi ro. Trong lĩnh vực ngân hàng, chẳng hạn, các giai đoạn căng thẳng hiếm khi đến từ việc vi phạm một tỷ lệ đơn lẻ nào đó. Bộ chuẩn Basel III đưa ra những tỷ lệ trọng yếu như LCR và NSFR. Tuy nhiên, không nên chỉ coi những chỉ số này là thước đo tuân thủ. Mặc dù các tỷ lệ bảo đảm theo luật định hỗ trợ hoạt động an toàn của ngân hàng, nhưng lợi nhuận bền vững đòi hỏi chúng ta nhìn xa hơn, đó không chỉ đơn thuần là tuân thủ quy định mà còn hướng đến tốc độ và cơ cấu tăng trưởng. Điều này mang lại khả năng chống chịu trung và dài hạn, thay vì chỉ tập trung tối đa hóa lợi nhuận kế toán ngắn hạn.

Khuyến nghị cho 2026

Từ các chia sẻ trên, ba vấn đề chính được nhấn mạnh đối với các tổ chức trong giai đoạn tới.

Thứ nhất, cần chủ động theo dõi các xu hướng mới. Trong bối cảnh địa chính trị biến động, việc tái cấu trúc và đa dạng hóa chuỗi cung ứng có thể vừa tạo ra thách thức vừa mở ra cơ hội mới.

Thứ hai, việc nhận diện rủi ro cần đi kèm với hành động. Phân định trách nhiệm rõ ràng, báo cáo kịp thời và hợp tác liên phòng ban đóng vai trò quan trọng không kém việc phân tích.

Thứ ba, các tổ chức cần củng cố văn hóa quản trị rủi ro dựa trên tư duy đa dạng và phản biện. Theo các chuyên gia, rủi ro không nên chỉ là trách nhiệm của bộ phận quản lý rủi ro mà cần sự tham gia của toàn bộ tổ chức, nhằm hỗ trợ tăng trưởng bền vững thay vì chỉ tập trung vào việc tránh sai sót.

Nhìn về phần còn lại của năm 2026, các chuyên gia cho rằng câu hỏi không phải là liệu những gián đoạn mới có xuất hiện hay không, mà là liệu các quy trình ra quyết định hiện tại có đủ vững vàng để thích ứng khi các giả định không còn đúng. Tầm nhìn, sự kết nối và hành động được xem là yếu tố tạo nên sự khác biệt giữa những tổ chức chỉ đơn thuần đối phó với bất định và những tổ chức có thể chủ động vượt qua chúng.