Tài xế công nghệ không muốn đóng bảo hiểm hưu trí vì mức phí cao

Mới 19 tuổi, Lin Yi cảm thấy ngày nghỉ hưu còn xa vời. Ngồi cúi người trước đĩa mì xào, nam tài xế giao đồ ăn gần như không biết trả lời thế nào khi được hỏi về kế hoạch lương hưu.

“Tôi chưa đóng khoản nào cả”, Lin nói rồi tiếp tục ăn trưa một cách ngon lành.

Đồng nghiệp của Lin là Hai Liang, 42 tuổi, cũng chưa tham gia. Với anh, phép tính rất đơn giản: “Mỗi tháng phải đóng gần 900 nhân dân tệ (135 USD) vào quỹ hưu trí ư? Số tiền đó tương đương bốn ngày chạy giao hàng của tôi. Làm sao tôi đành lòng bỏ ra được?”.

Trong nhiều năm, những lao động làm việc theo hình thức tự do như Lin và Hai đứng bên lề hệ thống bảo hiểm xã hội Trung Quốc, một phần do lựa chọn cá nhân, phần khác vì họ chưa hiểu rõ cách thức hoạt động của hệ thống.

Trong 17 tháng qua, Meituan, nền tảng cung cấp dịch vụ theo nhu cầu tại Trung Quốc, đã tìm cách đưa thêm tài xế giao hàng bán thời gian vào hệ thống thông qua chương trình hỗ trợ đóng bảo hiểm. Chương trình được thí điểm tại Tuyền Châu, tỉnh Phúc Kiến, miền đông Trung Quốc, và Nam Thông, tỉnh Giang Tô, cũng ở miền đông.

Tỷ lệ tham gia chương trình rất thấp. Tuy nhiên, các trung tâm dịch vụ công địa phương cho biết ngày nào cũng có lao động tự do đến hỏi về lương hưu. Điều này cho thấy nhóm lao động này thực sự quan tâm đến việc chuẩn bị cho tuổi già.

Vậy tại sao nhiều người vẫn quyết định không tham gia?

Khó thuyết phục

Lin và Hai là hai trong khoảng 150 tài xế làm việc tại trạm giao hàng Puxi Wanda, một trong những trạm lớn nhất của Meituan ở Tuyền Châu. Phần lớn thường ăn tại quán nhỏ gần đó, nơi cho khách nợ tiền vì nhiều người không đủ khả năng chi trả ngay.

“Phần lớn những người này phải ăn chịu. Nói với họ chuyện đóng tiền vào quỹ hưu trí thì thực tế đến đâu?”, chủ quán Luo Kai, 35 tuổi, đặt câu hỏi.

Tại Trung Quốc, người làm việc theo hợp đồng lao động bắt buộc tham gia các chế độ bảo hiểm xã hội, trong khi lao động theo hợp đồng dịch vụ như nhiều tài xế công nghệ không thuộc diện này. Từ năm 2005, nước này đã triển khai chế độ bảo hiểm hưu trí dành cho người có việc làm linh hoạt.

Tháng 4/2025, Meituan thí điểm chương trình tại Tuyền Châu, hỗ trợ 50% mức đóng bảo hiểm hưu trí cho tài xế đủ điều kiện. Tuy nhiên, tại trạm Puxi Wanda, chưa đến 20 người đăng ký và số người tham gia trong năm nay chưa đạt 10. Công ty chưa công bố số liệu trên toàn quốc.

Wu Xiaohua, quản lý trạm, cho rằng tỷ lệ tham gia thấp một phần do tình trạng nghỉ việc thường xuyên. Trước Tết Nguyên đán, gần 80 lao động đã nghỉ, trong đó có cả những người đăng ký chương trình từ đầu. Theo ông, những người muốn kiếm tiền nhanh thường khó chấp nhận dành một phần thu nhập hiện tại cho khoản bảo hiểm phải hàng chục năm sau mới sử dụng.

Nghiên cứu gần đây của Đại học Nam Khai cho thấy tài xế giao đồ ăn tại Trung Quốc có độ tuổi trung bình là 33. Trong khi đó, đến năm 2040, tuổi nghỉ hưu dự kiến tăng lên 63 đối với nam giới và 55 đối với nữ làm công việc lao động chân tay.

“Chúng tôi giao đồ ăn để trang trải những nhu cầu thiết yếu”, Wang Xu, tài xế 25 tuổi, nói. Mỗi ngày, anh ăn hai bữa tại quán của Luo, luôn chọn suất rẻ nhất. “Bảo hiểm hưu trí có được xem là nhu cầu thiết yếu không?”, anh đặt câu hỏi.

Đóng tiền để hưởng quyền lợi

Khảo sát năm 2024 của Đại học Bắc Kinh với hơn 30.000 tài xế giao đồ ăn cho thấy hơn một nửa muốn có lương hưu, nhưng ít người sẵn sàng đóng bảo hiểm. 23% thậm chí không muốn tham gia ngay cả khi bị yêu cầu bắt buộc.

Meituan hỗ trợ 50% mức đóng bảo hiểm hưu trí, song nhiều tài xế vẫn lo ngại bị khấu trừ thu nhập hoặc chưa hiểu rõ cách thức hoạt động của chương trình. Với Jin Luhui, khoản hỗ trợ này còn giúp gia đình đáp ứng điều kiện đóng bảo hiểm xã hội để con gái nhập học tại Tuyền Châu.

Một trở ngại khác là tính chất công việc thiếu ổn định. Tài xế giao đồ ăn tại Trung Quốc chỉ gắn bó với nghề trung bình khoảng sáu tháng, trong khi nhiều người trẻ coi đây là công việc tạm thời. Khi lượng đơn hàng giảm, thu nhập bấp bênh, việc dành tiền đóng bảo hiểm càng khó khăn.

“Trước đây, tôi giao hơn 50 đơn mỗi ngày. Bây giờ đạt 35 đơn đã là may mắn”, Wang, một tài xế vừa quay lại nghề sau hơn một năm nghỉ việc, cho biết. Theo quản lý trạm Wu, nhiều tài xế còn thường xuyên cạn tiền, buộc ông phải ứng trước khoảng 20.000 nhân dân tệ mỗi tháng cho nhân viên.

Được và mất trước mắt

Với phần lớn tài xế, quyết định có đóng bảo hiểm hưu trí hay không phụ thuộc vào việc họ có cho rằng đây là cách sử dụng tiền hợp lý nhất hay không, nhất là khi trước mắt còn nhiều khoản chi cấp thiết hơn.

“Nếu tiết kiệm đủ tiền từ việc giao hàng, tôi sẽ mở một nhà hàng. Nếu kinh doanh thuận lợi, chẳng phải lợi nhuận sẽ cao hơn tiền lương hưu sao?”, Jin Cailin, một tài xế giao đồ ăn ngoài 30 tuổi ở Thượng Hải, đặt câu hỏi. Anh cho biết chỉ cân nhắc đóng bảo hiểm hưu trí sau khi bước sang tuổi 45.

Li Min, 27 tuổi, mới làm tài xế giao đồ ăn tại Tuyền Châu chưa đầy một tuần. Với anh, quyền lợi nhận được sau 30 năm vẫn là điều quá xa vời. Thay vào đó, anh muốn tiết kiệm để mua một chiếc xe điện mới, điện thoại Samsung và chi trả 16.000 nhân dân tệ (khoảng 60 triệu đồng) cho việc chỉnh nha. “Tôi thích nhìn thấy thành quả lao động của mình ngay lập tức”, anh nói.

Theo Meituan, những tài xế làm việc tích cực, thu nhập cao đôi khi cũng ít muốn đóng bảo hiểm nhất, bởi họ chịu áp lực chi tiêu gia đình và nợ nần. Điều này cho thấy sự lệch nhịp giữa hệ thống hưu trí đòi hỏi đóng góp lâu dài với công việc tự do có thu nhập bấp bênh, người lao động dễ dàng chuyển việc hoặc nghỉ làm. Các chuyên gia cho rằng chính sách cần linh hoạt hơn để phù hợp với nhóm này.

Sau hơn một năm vận động tài xế tham gia chương trình, Wu chọn cách tôn trọng quyết định của họ. Anh đặc biệt thấu hiểu Hai, người cha có hai con, là trụ cột duy nhất của gia đình nhưng liên tục đổi nền tảng giao hàng để tìm thu nhập tốt hơn, chưa đủ điều kiện đóng bảo hiểm. Tháng 7, Wu tặng Hai bộ đồng phục mới, hy vọng một hỗ trợ nhỏ trước mắt cũng giúp anh tiếp tục bám trụ với công việc.

Theo Sixthtone