Tăng trưởng công nghiệp “giữ nhịp” nhờ xây dựng, nhưng rủi ro vẫn bủa vây

Đây là thông tin được Cục Thống kê trả lời báo chí tại buổi họp báo công bố tình hình kinh tế xã hội quý I/2026 vừa diễn ra.

Chỉ số sản xuất công nghiệp tháng 3 chậm lại

Theo Cục Thống kê, tăng trưởng chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) quý I/2026 đạt 9,0%. Về xu hướng theo tháng, do ảnh hưởng của xung đột Trung Đông, chỉ số IIP tháng 3 có xu hướng tăng chậm lại so với 2 tháng đầu năm. Như vậy, mức tăng 9,0% của quý I chủ yếu được đóng góp bởi mức tăng khá của 2 tháng đầu năm nhiều hơn, còn sang tháng 3 thì tốc độ tăng đã có dấu hiệu chậm lại.

Về các động lực tích cực, có thể thấy tăng trưởng công nghiệp quý I vẫn được giữ bởi một số trụ cột chính:

Thứ nhất, ngành chế biến, chế tạo tiếp tục là động lực tăng trưởng chủ yếu của toàn ngành công nghiệp. Đây là những ngành chiếm tỷ trọng lớn nên chỉ cần các ngành này này duy trì tăng trưởng là có thể giữ nhịp tăng của toàn ngành.

Thứ hai, nhóm sản phẩm phục vụ cho xây dựng tăng cao, như sắt thép, xi măng và các sản phẩm từ khoáng phi kim loại (gạch, bê tông…). Điều này phản ánh hoạt động xây dựng, đặc biệt là xây dựng các công trình từ nguồn vốn đầu tư công, đang được đẩy mạnh và có tác động lan tỏa sang sản xuất công nghiệp.

Thứ ba, sản xuất và phân phối điện vẫn duy trì tăng trưởng ổn định để đáp ứng nhu cầu của sản xuất công nghiệp và xây dựng. Sản lượng điện tiêu dùng cho các ngành công nghiệp và xây dựng tăng khá (tăng 8,3% so với quý I năm trước), điều này cho thấy các ngành sản xuất duy trì nhịp tăng trưởng khá và cùng nhịp với tăng trưởng của tiêu dùng điện cho các ngành sản xuất.

Tuy nhiên, triển vọng thời gian tới vẫn còn những khó khăn và rủi ro, như giá dầu thế giới và trong nước tăng cao, chi phí logistics tăng, thị trường xuất khẩu phục hồi nhưng chưa thực sự vững chắc, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn ở mức cao và áp lực chi phí đầu vào vẫn còn. Vì vậy, tăng trưởng công nghiệp trong các quý tới có thể còn biến động và phụ thuộc nhiều vào thị trường xuất khẩu, đầu tư và các chính sách hỗ trợ sản xuất kinh doanh trong nước.

Áp lực ảnh hưởng tới mục tiêu tăng trưởng của ngành

Cục Thống kê cho biết, hiện chúng ta đang chứng kiến một nghịch lý. Đầu tư công được chỉ đạo quyết liệt, nhưng "sức khỏe" nội tại của nhiều doanh nghiệp xây dựng lại đang có dấu hiệu suy yếu. Theo đó, có tới 44,4% doanh nghiệp xây dựng đánh giá hoạt động trong Quý I khó khăn hơn so với quý trước.

Từ kết quả phân tích chuyên sâu, Cục Thống kê nhận diện được những khó khăn cốt lõi đang cản bước mục tiêu tăng trưởng của ngành này:

"Bão giá" nguyên vật liệu và sự đứt gãy chuỗi cung ứng. Đây chính là rào cản lớn nhất hiện nay. Số liệu thống kê cho thấy có tới 70,1% doanh nghiệp xây dựng đang chịu áp lực nặng nề vì giá nguyên vật liệu tăng cao.

Nghịch lý thiếu hụt hợp đồng giữa lúc đầu tư công sôi động. Dù các dự án hạ tầng lớn đang được triển khai, nhưng sự trầm lắng của thị trường bất động sản dân dụng và tư nhân đã khiến "miếng bánh" thị phần chung bị thu hẹp. Khảo sát cho thấy có tới 44,6% doanh nghiệp xây dựng phản ánh họ gặp khó khăn do không có hợp đồng xây dựng mới, đẩy áp lực cạnh tranh về giá lên mức rất gay gắt.

Điểm nghẽn nghiêm trọng từ nợ đọng xây dựng và ách tắc dòng tiền. Dòng tiền là huyết mạch của doanh nghiệp, nhưng hiện đang bị nghẽn. Có tới 25,2% doanh nghiệp đang chịu áp lực tài chính cực lớn do tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản không được thanh quyết toán đúng kỳ hạn. Đi kèm với đó, 21,2% doanh nghiệp xác nhận đang thiếu vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh.

Những rào cản cố hữu về mặt bằng, thủ tục và nhân lực. Tiến độ thi công trên thực địa đang bị kéo lùi khi có 16,2% doanh nghiệp vướng mắc do công tác giải phóng mặt bằng chậm. Ngoài ra, 19,9% doanh nghiệp gặp khó khăn bởi thủ tục hành chính rườm rà, và 18,7% doanh nghiệp đang phải đối mặt với bài toán thiếu hụt lao động tay nghề cao do tính chất rủi ro của ngành và sự dịch chuyển lao động sau kỳ nghỉ Tết.

“Để ngành xây dựng thực sự bứt phá và đạt mục tiêu tăng trưởng, chúng ta không thể chỉ thúc giục giải ngân đầu tư công một cách đơn thuần. Đồng tình với ý kiến của các doanh nghiệp, Cục kiến nghị Chính phủ và các địa phương cần khẩn trương có biện pháp bình ổn giá vật liệu xây dựng; kiên quyết xử lý dứt điểm tình trạng nợ đọng thanh quyết toán để khơi thông dòng tiền cho nhà thầu; đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng sạch”, Cục Thống kê cho biết.