MỚI NHẤT!

Đọc nhanh >>

Thế giới đang đón một mùa đông kỳ lạ

| | Sống

Nhà khí tượng học nhận định năm nay là một năm đặc biệt hiếm thấy.

Vào cuối tuần này, một khối không khí lạnh từ tầng cao của khí quyển sẽ đồng thời tràn xuống một số khu vực ở miền đông nước Mỹ và châu Âu.

Ở tầng cao của bầu khí quyển phía trên Bắc Cực, một hiện tượng kỳ lạ đang diễn ra: xoáy cực (polar vortex) đã suy yếu và tan rã sớm hơn bất kỳ kỷ lục nào từng được ghi nhận.

Xoáy cực là một vành đai gió mạnh ở tầng cao của khí quyển, bao bọc chặt chẽ khối không khí giá lạnh của Bắc Cực và giữ nó quanh khu vực Bắc Cực. Hiện tượng này hình thành vào mỗi mùa thu khi mặt trời lặn ở đỉnh thế giới và những đêm tối vùng cực bắt đầu. Mặc dù tồn tại ở tầng bình lưu, cách bề mặt Trái Đất khoảng 16 đến 48 km (10 đến 30 dặm), xoáy cực vẫn đóng vai trò rất lớn trong việc định hình các hình thái thời tiết mùa đông ở Bắc Bán cầu.

Trong vài tuần qua, xoáy cực đã suy yếu dần. Hiện tại, không khí ở tầng bình lưu đang nóng lên đột ngột trong một hiện tượng gọi là "sự nóng lên đột ngột ở tầng bình lưu mức độ lớn", khiến hướng gió của xoáy cực bị đảo ngược. Trong những ngày và tuần sau khi hiện tượng này xảy ra, không khí Bắc Cực có thể tràn về phía nam vào Bắc Bán cầu, làm tăng nguy cơ xuất hiện các đợt bùng phát không khí lạnh.

Thế giới đang đón một mùa đông kỳ lạ - Ảnh 1.

Khối không khí lạnh ở tầng khí quyển cao hơn sẽ tràn xuống một số khu vực phía đông Hoa Kỳ và châu Âu cùng lúc vào cuối tuần này.

Nhà khí tượng học Andrea Lopez Lang tại Đại học Wisconsin-Madison nhận định năm nay là một năm đặc biệt hiếm thấy. Các đợt nóng lên lớn ở tầng bình lưu thường xảy ra từ tháng 1 đến tháng 3, trong khi kỷ lục xuất hiện sớm nhất trước đây là vào ngày 28 tháng 11 của các năm 1968 và 2025.

Hiện vẫn chưa rõ nguyên nhân khiến sự gián đoạn này xảy ra sớm đến vậy. Có khả năng El Niño đã đóng một vai trò nào đó, bởi một số nghiên cứu từng chỉ ra mối liên hệ giữa El Niño với tình trạng xoáy cực suy yếu và tần suất các đợt gián đoạn lớn gia tăng.

Dù vậy, nhà khoa học khí quyển Simon Lee tại Đại học St Andrews cho biết giới chuyên môn vẫn chưa thể khẳng định chắc chắn điều này. Điều chắc chắn duy nhất là tính chất chưa từng có của sự kiện khiến việc dự đoán chính xác tác động sẽ diễn ra như thế nào và ở đâu trở nên vô cùng khó khăn. Bà Lopez Lang chia sẻ rằng vì hiện tượng xảy ra quá sớm trong mùa nên dữ liệu về các sự kiện lịch sử trước đây không thể phản ánh đầy đủ những gì đang thực sự diễn ra.

Hương vị đầu tiên của mùa đông

Một số khu vực của Mỹ và châu Âu sẽ cảm nhận được hương vị đầu tiên của mùa đông ngay trong tuần này, với một đợt rét đậm có khả năng liên quan đến sự xáo trộn của xoáy cực.

Một luồng không khí Bắc Cực đã tràn xuống Bắc Mỹ và châu Âu vào thứ Tư (18/11) và sẽ kéo dài đến cuối tuần, với mức rét đỉnh điểm rơi vào thứ Năm (19/11) hoặc thứ Sáu (20/11) ở hầu hết các nơi. Điều này đồng nghĩa với tình trạng sương giá diện rộng, lần đầu tiên xuất hiện trong mùa này tại phần lớn miền Đông nước Mỹ và vùng Tây Bắc châu Âu. Đợt lạnh này được dự báo không quá khắc nghiệt, nhưng sẽ tạo ra sự tương phản rõ rệt so với nền nhiệt ấm áp bất thường của mùa hè và mùa thu vừa qua tại những nơi như Bờ Đông nước Mỹ và Vương quốc Anh.

Tại Mỹ, hầu hết các khu vực phía đông sông Mississippi sẽ trải qua đợt thời tiết lạnh nhất kể từ mùa xuân, với phần lớn nửa phía đông đất nước hứng chịu mức nhiệt thấp hơn từ 4 đến 8 độ C (7 đến 14 độ F) so với mức trung bình giữa tháng 11. Tình trạng lạnh bất thường tương tự cũng sẽ ảnh hưởng đến khu vực Bắc Âu. Tuy nhiên, đợt rét ngắn hạn này sẽ không kéo dài lâu, khi nền nhiệt cao hơn mức trung bình dự kiến sẽ quay trở lại miền đông nước Mỹ và nhiều khu vực khác vào tuần tới.

Nhà khí hậu học Judah Cohen tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) ví tuần này mới chỉ là "món khai vị", còn "món chính" có sức ảnh hưởng lớn hơn vẫn đang ở phía trước. Tác động của một đợt gián đoạn xoáy cực thường mất vài tuần để lan xuống các tầng khí quyển thấp hơn, làm gia tăng nguy cơ thời tiết lạnh hơn cho cả miền đông Bắc Mỹ và Bắc Âu vào cuối tháng 11 hoặc đầu tháng 12.

Nhân tố El Niño

Sự xáo trộn của xoáy cực không mặc nhiên dẫn đến những đợt rét kỷ lục, đặc biệt là khi chúng xảy ra vào đầu mùa trước khi khối không khí lạnh ở Bắc Cực kịp tích tụ đủ lớn, và nhất là khi phải đối đầu với một siêu El Niño.

Bà Lopez Lang ví El Niño như một "kẻ bắt nạt to lớn đang đẩy bầu khí quyển đi theo một hướng nhất định". Bà cho rằng tác động của nó sẽ áp đảo đến mức dù chúng ta có thể đón nhận một vài đợt không khí lạnh, chúng cũng khó có khả năng vượt ra ngoài khuôn khổ của một mùa đông bình thường.

Thế giới đang đón một mùa đông kỳ lạ - Ảnh 2.

Nhà vật lý nghiên cứu Amy Butler tại Phòng thí nghiệm Khoa học Hóa học thuộc Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) cũng đồng tình với quan điểm này. Bà nhấn mạnh đặc điểm nổi bật nhất trong tháng tới là khả năng cao xuất hiện nền nhiệt ấm áp trên khắp nửa phía bắc nước Mỹ, nhiều khả năng có liên quan đến El Niño.

Tuy nhiên, một số chuyên gia khác lại có ý kiến trái chiều. Nhà khoa học Cohen của MIT chỉ ra rằng nhiều người đang mặc định El Niño giống như một đoàn tàu chở hàng mất phanh mà không gì có thể cản nổi.

Một thí nghiệm của bầu khí quyển

Theo bà Butler từ NOAA, xoáy cực dường như sẽ nhanh chóng mạnh trở lại sau sự kiện này, đồng nghĩa đợt gián đoạn hiện tại có thể không duy trì được sức ảnh hưởng lâu dài.

Mùa đông đặc biệt năm nay sẽ mang đến cho các nhà khoa học cơ hội quan sát xem liệu El Niño sẽ nắm quyền kiểm soát thời tiết hay xoáy cực vẫn có thể phô diễn sức mạnh đáng gờm của mình. Bà Lopez Lang bày tỏ sự hào hứng khi bầu khí quyển đang tự thiết lập nên một cuộc thí nghiệm thực tế đầy thú vị để giới khoa học theo dõi.

Nguồn: CNN

Theo Chi Chi

Thanh Niên Việt

Trở lên trên