Thu về hàng tỷ USD mỗi tháng giữa chiến sự, Iran cần “cảm ơn” vị khách đặc biệt này

Trong nhiệm kỳ đầu tiên, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã phát động chiến dịch “áp lực tối đa” nhằm cắt đứt nguồn cung dầu của Iran trên thị trường toàn cầu và loại bỏ nguồn thu lớn nhất của Tehran. Nhưng hiện nay, Iran vẫn thu về hàng tỷ USD mỗi tháng nhờ bán dầu. Về điều đó, họ phải "cảm ơn" một quốc gia: Trung Quốc.

Trung Quốc đã tăng nhập dầu Iran kể cả khi các lệnh trừng phạt ngày càng siết chặt. Hiện nay, nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới mua gần như toàn bộ lượng dầu Iran sản xuất, so với khoảng 30% cách đây một thập kỷ.

Các nhà máy lọc dầu tư nhân của Trung Quốc, hay còn được gọi là “ấm trà”, đã trở thành những khách mua dầu thô chính của Iran, sau khi các tập đoàn năng lượng nhà nước của Trung Quốc rút khỏi thị trường vì e ngại lệnh trừng phạt. Trung Quốc có thể mua dầu của Iran với chiết khấu lớn sau khi các lệnh trừng phạt của Mỹ khiến các khách hàng khác e ngại.

Mỹ đã cố gắng kiềm chế hoạt động buôn bán này, truy tố một số cá nhân và mở rộng các biện pháp trừng phạt. Tuy nhiên, Washington khó có thể nhắm mục tiêu vào Trung Quốc do nguy cơ đẩy giá dầu toàn cầu tăng cao và khiến quan hệ Mỹ-Trung bất ổn hơn nữa.

Hệ thống phá vỡ lệnh trừng phạt vẫn tiếp tục hoạt động kể từ khi xung đột Mỹ-Israel và Iran nổ ra cuối tháng 2 khiến Tehran đóng cửa eo biển Hormuz đối với tàu thuyền phương Tây. Iran đe dọa tấn công các tàu chở dầu của các đồng minh với Mỹ, trong khi các tàu chở dầu chở dầu Iran vẫn tiếp tục hướng tới các cảng của Trung Quốc.

Về mặt chính thức, cơ quan hải quan Trung Quốc không báo cáo bất kỳ hoạt động nhập khẩu dầu thô nào từ Iran kể từ năm 2023 trở đi, điều mà các nhà nghiên cứu cho rằng nhằm giảm căng thẳng chính trị với Washington.

Tuy nhiên, Kpler, một công ty nghiên cứu hàng hóa chuyên theo dõi hoạt động vận chuyển dầu bằng tàu chở dầu, ước tính Trung Quốc đã mua khoảng 1,4 triệu thùng dầu mỗi ngày từ Iran vào năm 2025.

Con số này chiếm hơn 80% doanh số bán dầu của Iran năm ngoái và gấp hơn 2 lần so với khoảng 650.000 thùng/ngày mà Trung Quốc mua vào 2017 – năm trước khi chiến dịch gây áp lực tối đa của Tổng thống Trump bắt đầu. Các quan chức và nhà nghiên cứu Mỹ cho biết, một trong những yếu tố then chốt giúp cho hoạt động buôn bán này khả thi là việc mở rộng đội tàu chở dầu ngầm để vận chuyển dầu bị cấm vận giữa Iran và Trung Quốc.

Bắc Kinh đã tăng dần hạn ngạch nhập khẩu dầu đối với các nhà máy lọc dầu tư nhân. Theo số liệu chính thức của Trung Quốc, hạn ngạch nhập khẩu dầu thô của nước này dành đã tăng từ 140 triệu tấn năm 2018 lên 257 triệu tấn trong năm nay.

Về vấn đề thanh toán, các nhà mua hàng Trung Quốc chuyển sang các tổ chức tài chính nhỏ hơn. Theo các quan chức Mỹ, một trong số này là Ngân hàng Côn Luân, được thành lập tại một thành phố sa mạc gần biên giới Trung Quốc với Kazakhstan, trước khi bị tập đoàn dầu khí Trung Quốc CNPC tiếp quản vào năm 2009.

Ngân hàng này đã phát triển nhanh chóng, theo các báo cáo tài chính. Theo Bộ Tài chính Mỹ, tính đến năm 2022, một “phần đáng kể” doanh thu dầu mỏ của Iran đã được chuyển vào đây.

Trong một số trường hợp, người mua Trung Quốc thậm chí không cần gửi tiền để thanh toán. Thay vào đó, họ dàn xếp trao đổi dịch vụ thông qua cơ chế hàng đổi hàng. Trong đó, các công ty Trung Quốc do nhà nước hậu thuẫn xây dựng cơ sở hạ tầng ở Iran đổi lấy các lô hàng dầu mỏ. Theo báo cáo, có tới 8,4 tỷ USD tương đương với khoản thanh toán dầu mỏ đã được chuyển qua kênh tài chính này vào năm 2024.

Theo WSJ