Tin mới nhất về thời điểm miền Bắc xuất hiện không khí lạnh mạnh, chấm dứt nắng nóng

Khi nào có không khí lạnh có cường độ mạnh?

Ngày 16/10, trao đổi với báo Sức khỏe và Đời sống, TS Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia về biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai cho biết, miền Bắc và Miền Trung sẽ có quãng thời tiết nắng gắt, ít mưa từ nay tới 22/10.

Đến ngày 25/10, miền Bắc sẽ đón không khí lạnh khiến nhiệt giảm, tình trạng nắng hanh kéo dài nhiều ngày sẽ chấm dứt.

Trước đó, kkhoảng ngày 19 - 21/10, một đợt không khí lạnh lệch về phía đông có khả năng ảnh hưởng tới nước ta. Đợt không khí lạnh này không làm thời tiết miền Bắc thay đổi rõ rệt song sẽ gây ra đợt mưa to tại Trung Bộ và khu vực đồng bằng Bắc Bộ.

Không khí lạnh là gì?

Theo Tổng cục Khí tượng thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, không khí lạnh là hiện tượng thời tiết khi khối không khí rất lạnh từ lục địa châu Á di chuyển xuống khu vực nước ta, nơi đang có khối không khí ấm, gây ra gió Đông Bắc mạnh, trời trở rét và thời tiết xấu.

Không khí lạnh thường tràn về vào mùa Đông và có hướng chủ yếu là Đông Bắc nên còn gọi là "gió mùa đông bắc".

Khối không khí lạnh này có nguồn gốc cực đới, tràn qua lục địa châu Á dưới dạng front lạnh, xuống đến nước ta trong nhiều trường hợp không còn thể hiện rõ tính chất điển hình của một front lạnh nên được gọi chung là "không khí lạnh".

Gió mùa Đông Bắc là hiện tượng thời tiết đặc biệt nguy hiểm, vì khi nó tràn về, ngoài khơi vịnh Bắc Bộ gió có thể mạnh cấp 6 - 7 (đôi lúc có thể mạnh hơn) có thể đánh đắm tầu thuyền, trên đất liền gió cấp 4 - 5, có thể làm hư hại nhà cửa, cây cối, các công trình đang thi công trên cao...

Đặc biệt những đợt mạnh còn gây ra mưa to, gió lớn, thậm chí xuất hiện cả các hiện tượng thời tiết cực đoan như dông, tố lốc, có khi cả mưa đá (tập trung vào các tháng chuyển tiếp từ mùa lạnh sang mùa nóng và ngược lại).

Vào những tháng chính đông (từ tháng 12 năm trước đến tháng 2 năm sau), đêm về trời quang mây, gây ra sương muối, băng giá, có năm có cả tuyết rơi trên vùng núi cao. Nếu không khí lạnh kéo dài còn gây rét đậm, rét hại không những đối với cây trồng, gia súc mà cả con người.

Ở nước ta không khí lạnh thường bắt đầu từ trung tuần tháng 9 năm trước đến trung tuần tháng 6 năm sau, nhưng mạnh nhất vào các tháng chính đông, chịu ảnh hưởng trực tiếp là khu vực phía Bắc, từ đèo Ngang trở ra, ít khi đến Nam Trung Bộ.

Khi nào miền Bắc xuất hiện rét đậm, rét hại?

Bộ Nông nghiệp và Môi trường dẫn phân tích của ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia (Cục Khí tượng Thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, hiện tượng El Nino đã hình thành, đang tiếp tục phát triển và có xác suất trên 80% sẽ đạt cường độ rất mạnh. Dự báo đợt El Nino này sẽ mạnh nhất vào những tháng cuối năm 2026 (tháng 11 và 12).

Trong bối cảnh tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu kết hợp cùng pha nóng của El Nino, nền nhiệt độ chung trên hầu khắp các khu vực trên cả nước trong những tháng tới dự báo sẽ cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5-1,5 độ C tùy khu vực.

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, mùa đông 2026-2027 được dự báo có nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm.

Trong tháng 10-11/2026, nhiệt độ trên cả nước có thể cao hơn trung bình nhiều năm từ 1-2°C; giai đoạn tháng 12/2026-2/2027 cao hơn khoảng 0,5-1,5°C. Riêng Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ, mức cao hơn có thể khoảng 1,5-2°C, có nơi cao hơn.

Hoạt động của không khí lạnh và số ngày rét đậm, rét hại được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm. Trong tháng 12/2026-1/2027, các đợt rét đậm, rét hại có khả năng xuất hiện muộn hơn quy luật, song vẫn có thể xảy ra những đợt rét mạnh.

Đáng chú ý, các đợt rét mạnh được nhận định có khả năng tập trung vào tháng 1/2027, đặc biệt trong nửa cuối tháng. Tại vùng núi cao Bắc Bộ, rét mạnh có thể kèm theo băng giá, sương muối, thậm chí mưa tuyết, ảnh hưởng đến đời sống và sản xuất.

Thế nào là rét đậm, rét hại?

Trong các bản tin dự báo thời tiết thường đề cập đến hiện tượng rét đậm, rét hại. Hiện tượng này chủ yếu được hiểu cho vùng đồng bằng, trung du Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, nơi có các hoạt động sản xuất nông nghiệp nhiều nhất vào mùa lạnh.

Các thuật ngữ này không áp dụng đối với vùng núi vì ở đó rét đậm, rét hại không phải xảy ra từng đợt, mà hầu như xảy ra suốt tháng. Ví dụ: tại Sa Pa (Lào Cai) rét đậm hầu như xảy ra suốt tháng 12, tháng 1 và tháng 2.

Trên thực tế, sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam với cây lúa là cây lương thực chủ đạo. Thuật ngữ rét đậm, rét hại được sử dụng chủ yếu cho lĩnh vực sản xuất nông nghiệp.

Các nhà khoa học đã tính toán được rằng khi nhiệt độ trung bình ngày dưới ngưỡng rét đậm, rét hại sẽ ảnh hưởng đến khả năng quang hợp của cây lúa.

Nếu rét đậm, rét hại xảy ra trong 1 ngày thì cây lúa vẫn có khả năng quang hợp và phát triển bình thường. Nếu kéo dài từ 2 ngày trở lên thì cây lúa sẽ không còn khả năng quang hợp và tự bảo vệ mình dẫn đến không còn khả năng đề kháng và bị chết.

Một điều cần chú ý là nhiệt độ trung bình ngày dưới 15 độ C và 13 độ C phải gắn với hiện trạng thời tiết nhiều mây, đầy mây và có thể có mưa nhỏ khi đó mới được coi là rét đậm, rét hại.

Trong thực tế vào những ngày trời quang mây về đêm nhiệt độ xuống rất thấp, nhưng ban ngày trời nắng nhiệt độ lên rất cao, nhiệt độ trung bình ngày vẫn có thể dưới 15 độ C nhưng không được coi là rét đậm.