Tình thế trái khoáy của Trung Quốc: Nhìn thấy kho báu trước mắt mà "khao khát đến mấy" cũng không lôi lên được

Trong quá trình chuyển đổi năng lượng sạch, các nguyên tố đất hiếm là không thể thiếu. Mỏ Bayan Obo của Trung Quốc, vốn đã sở hữu mỏ đất hiếm lớn nhất thế giới, có thể chứa trữ lượng lớn hơn nhiều so với ước tính.

Với trữ lượng được báo cáo là 100 triệu tấn, khu phức hợp này đã cung cấp nhiên liệu cho ngành điện tử toàn cầu, hệ thống quốc phòng và công nghệ xanh kể từ những năm 1990.

Những phát hiện địa chất gần đây cho thấy chúng ta mới chỉ khám phá được một phần rất nhỏ.

Theo một nghiên cứu trước đó được công bố trên tạp chí Science Advances do nhà địa chất học Yang Li thuộc Đại học Bắc Kinh dẫn đầu, trữ lượng khoáng sản dưới lòng đất sâu của Bayan Obo có thể lớn hơn nhiều lần so với ước tính hiện tại. Theo báo cáo, nguồn tài nguyên tiềm năng ở độ sâu từ 500 đến 1.000 mét có thể lớn hơn nhiều lần so với con số hiện tại.

Kỳ quan núi lửa hai giai đoạn

Để đáp ứng nhu cầu toàn cầu đang tăng cao đối với các nguyên tố đất hiếm (REE) trong các công nghệ không phát thải ròng, các nhà nghiên cứu đã giải mã được quá trình hình thành Bayan Obo sau nhiều năm nghiên cứu còn nhiều điều chưa chắc chắn.

Bayan Obo không ra đời trong một khoảnh khắc duy nhất. Nó đã phát triển dần dần.

Các nhà địa chất từ lâu cho rằng mỏ quặng này được hình thành trong một sự kiện cổ đại duy nhất. Nhóm nghiên cứu của Yang đã bác bỏ giả thuyết đó.

“Sau gần một thế kỷ nghiên cứu, nguồn gốc hình thành Bayan Obo vẫn còn gây tranh cãi. Ở đây, chúng tôi chứng minh rằng có hai giai đoạn hình thành đá cacbonatit tại Bayan Obo vào khoảng 1320 và 430 triệu năm trước”, các nhà nghiên cứu ghi nhận trong bài báo nghiên cứu.

Nghiên cứu cho thấy địa điểm này rất có thể được hình thành qua nhiều giai đoạn hoạt động của đá cacbonatit, một hiện tượng núi lửa hiếm gặp, trong đó dung nham lỏng, cháy chậm, chứa nhiều khoáng chất cacbonat phun trào từ sâu bên dưới lớp vỏ Trái Đất.

Làn sóng thứ hai, trẻ hơn, đã chứng tỏ tầm quan trọng then chốt. Nó thúc đẩy quá trình khoáng hóa mạnh mẽ và đẩy các khối đá cacbonatit lớn xuống sâu dưới lòng đất. Chỉ riêng ở các khu vực nông, trữ lượng tiềm năng đã lên tới 333 triệu tấn, theo tờ South China Morning Post.

Một đợt sóng địa chất trẻ hơn đã giải phóng một lượng lớn dung dịch nước muối giàu nguyên tố đất hiếm và dung dịch kiềm. Những dung dịch này thấm vào các vết nứt và lớp đá biến dạng lâu đời hơn. Nếu tìm kiếm sâu xuống dưới đó, tiềm năng tài nguyên sẽ tăng lên gấp bội.

Số lượng so với khả năng

Bất chấp những con số về tài nguyên khổng lồ, các nhà địa chất vẫn nhắc nhở nên thận trọng. Sự dồi dào về tài nguyên trên Trái đất không tự động đồng nghĩa với sự giàu có về kinh tế.

Như nhà địa chất Li chỉ ra, việc khai thác các nguyên tố đất hiếm từ sâu dưới lòng đất làm tăng đáng kể độ phức tạp của hoạt động khai thác, rủi ro kỹ thuật và chi phí tài chính.

Ngoài việc tìm kiếm các mỏ nguyên liệu thô, trở ngại còn nằm ở khâu chế biến tiếp theo: quá trình phức tạp, tốn kém và đòi hỏi kỹ thuật cao để khai thác, tách, tinh chế và sản xuất các nguyên tố đất hiếm đó thành các vật liệu cao cấp, có thể sử dụng được.

Các nguyên tố đất hiếm, vốn rất cần thiết cho công nghệ xanh và hệ thống quân sự, đã thúc đẩy phương Tây tranh giành nhau để phá vỡ sự thống trị của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng, với việc Mỹ mở lại mỏ Mountain Pass và Nhật Bản thăm dò bùn đáy biển sâu gần đảo Minamitorishima.

Tuy nhiên, việc xây dựng nguồn cung thay thế rất khó khăn và tốn kém. Các quốc gia phải đối mặt với chi phí cao, quy định chậm chạp và những thách thức kỹ thuật khó khăn, chẳng hạn như đào đáy đại dương hoặc xây dựng các nhà máy chế biến phức tạp trên đất liền.

Mỏ Bayan Obo chứa trữ lượng niobi lớn (chất quan trọng cho ngành hàng không vũ trụ và thép cường độ cao). Tuy nhiên, do quặng có hàm lượng thấp và quá trình tách chiết phức tạp, Trung Quốc vẫn phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu niobi do rào cản về chi phí.

Trữ lượng khổng lồ dưới lòng đất của Bayan Obo cho thấy rằng việc kiểm soát ngành khai thác mỏ có thể phụ thuộc vào việc sở hữu năng lực chế biến và công nghệ để tinh chế nó trong tương lai.