Tối ưu vận hành sản xuất hướng đến giảm phát thải trong ngành vật liệu xây dựng - bài học từ Nhà máy DURAflex Quảng Trị

Nhà máy DURAflex Quảng Trị của Saint-Gobain - nhà máy đầu tiên trong ngành tấm xi măng tại Việt Nam đạt được mục tiêu "Zero Carbon" - Sản xuất không phát thải carbon (Phạm vi 1 & 2) - đang giải bài toán này bằng một cách tiếp cận mới. Điểm đáng chú ý không nằm ở từng công nghệ, công đoạn riêng lẻ, mà ở việc tái cấu trúc vận hành và tối ưu chuỗi tiêu thụ năng lượng trong toàn bộ quá trình sản xuất.

"Đo lường, chuẩn hóa và cải tiến liên tục"

Dây chuyền sản xuất tấm xi măng sợi tại nhà máy DURAflex Quảng Trị vẫn là các công đoạn nghiền cát, xử lý và phân tán sợi cellulose đến các công đoạn tạo tấm theo công nghệ Flow-on và hấp áp suất cao… Tuy nhiên, theo anh Phạm Văn Hùng, Giám đốc nhà máy DURAflex tại Quảng Trị, cách thức tổ chức vận hành đã được tối ưu việc kiểm soát năng lượng và tiêu thụ tài nguyên ở từng công đoạn.

Tại mỗi khu vực, mức tiêu thụ năng lượng được theo dõi riêng biệt, cho phép nhận diện chính xác các điểm tiêu thụ lớn và triển khai cải tiến theo từng bước. Cách tiếp cận này, theo đại diện doanh nghiệp, đã giúp giảm hơn 30% mức tiêu thụ năng lượng trong những năm gần đây mà không làm gián đoạn dây chuyền sản xuất.

"Chúng tôi bắt đầu từ đo lường, chuẩn hóa và cải tiến liên tục từng công đoạn, thay vì tìm một giải pháp đơn lẻ," ông Nguyễn Trường Hải, CEO Saint-Gobain Việt Nam cho biết trong cuộc phỏng vấn tại nhà máy. Thực tế cho thấy, đây là một quá trình cải tiến mang tính tích lũy, trong đó hiệu quả đến từ nhiều thay đổi nhỏ được duy trì theo thời gian.

Song song với tối ưu vận hành, cấu trúc năng lượng của nhà máy cũng được điều chỉnh theo hướng giảm phát thải. Hệ thống lò hơi sử dụng dầu diesel trước đây đã được thay thế bằng lò hơi sinh khối, tận dụng các phụ phẩm nông nghiệp như trấu và dăm gỗ tại địa phương, với hệ thống dẫn hơi phục vụ toàn bộ dây chuyền sản xuất. Việc tận dụng nguồn lực sẵn có tại địa phương không chỉ giúp giảm phát thải, mà còn hình thành chuỗi giá trị từ phụ phẩm nông nghiệp, tạo lợi ích đồng thời cho nhà máy và cộng đồng địa phương.

Đồng thời, toàn bộ điện năng tiêu thụ tại nhà máy được ghi nhận là điện tái tạo tương ứng với chứng chỉ I-REC, trong khi các phương tiện nội bộ như xe nâng và xe xúc đã được điện hóa hoàn toàn. Theo doanh nghiệp, việc chuyển đổi này giúp giảm khoảng 2.000 tấn CO₂ mỗi năm từ phát thải trực tiếp và khoảng 2.800 tấn từ điện năng. Cùng với đó, nhà máy hiện tái sử dụng hơn 60% lượng nước trong sản xuất, đồng thời giảm gần một nửa lượng nước tiêu thụ trên mỗi đơn vị sản phẩm so với trước đây.

Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, cách tổ chức con người trong vận hành cũng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì hiệu quả của hệ thống. "Khi mục tiêu được cụ thể hóa đến từng vị trí, mỗi cá nhân sẽ hiểu rõ vai trò của mình trong quá trình giảm phát thải," ông Hải chia sẻ. Điều này giúp các sáng kiến cải tiến không phụ thuộc vào một bộ phận riêng biệt, mà trở thành một phần của vận hành thường nhật. Từ góc độ triển khai, đây là yếu tố giúp mô hình duy trì ổn định, thay vì chỉ đạt được trong ngắn hạn.

Khi việc giảm phát thải gắn với năng lực cạnh tranh dài hạn

Theo ông Nguyễn Trường Hải, thị trường đang thay đổi cách đánh giá vật liệu xây dựng. "Vật liệu sẽ không còn chỉ được đánh giá bằng chất lượng hay giá thành, mà còn bằng tác động môi trường trong suốt vòng đời," ông cho biết. Sự dịch chuyển này khiến yếu tố phát thải trở thành một tiêu chí ngày càng quan trọng trong thiết kế và lựa chọn vật liệu, thay vì chỉ là một yếu tố bổ sung.

Trong bối cảnh đó, Saint-Gobain đang mở rộng vai trò từ sản xuất vật liệu sang cung cấp các giải pháp xây dựng hiệu suất cao và phát thải thấp, gắn với toàn bộ vòng đời công trình. Các công cụ như đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA) và công bố môi trường sản phẩm (EPD) được sử dụng để đo lường và minh bạch hóa phát thải, qua đó đưa yếu tố carbon vào các quyết định thiết kế và đầu tư.

Nhà máy Quảng Trị là một phần trong chiến lược dài hạn nhằm đạt mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050 của tập đoàn trên toàn cầu, với các bước triển khai được thực hiện theo từng giai đoạn cụ thể. Từ góc độ này, nhà máy đạt Zero Carbon không chỉ là một mục tiêu vận hành, mà là một bước cụ thể trong quá trình thích ứng với sự thay đổi của thị trường.

Ở cấp độ hệ thống, các mô hình vận hành như tại Quảng Trị đang được chuẩn hóa để có thể nhân rộng trong mạng lưới nhà máy tại Việt Nam, với sự hỗ trợ của hệ thống đo lường và số hóa dữ liệu nhằm theo dõi và tối ưu liên tục. "Những doanh nghiệp chuẩn bị sớm sẽ có lợi thế khi thị trường chuyển dịch," ông Hải nhận định. Nhà máy ZERO CARBON vì vậy không chỉ là một mục tiêu môi trường, mà là một hướng đi gắn trực tiếp với chiến lược tăng trưởng dài hạn.

Nhà máy DURAflex Quảng Trị của Saint-Gobain đã trở thành điển hình cho thấy quá trình chuyển đổi của ngành xây dựng đang đi vào thực tế. Khi các yếu tố về phát thải bắt đầu được đưa vào tiêu chí đánh giá vật liệu và công trình, chuyển đổi không còn lựa chọn, mà đã trở thành yếu tố sống còn. Trong bối cảnh đó, những doanh nghiệp đi tiên phong sẽ góp phần định hình cách thị trường vận hành trong tương lai. Và khi tiêu chuẩn mới dần hình thành, khoảng cách giữa "sẵn sàng" và "bị động" sẽ ngày càng rõ rệt.