Trung Quốc mở rộng mỏ đất hiếm lớn nhất thế giới thêm 50%, nhưng thế mạnh của họ chưa bao giờ là số lượng

Trung Quốc đang đẩy mạnh việc mở rộng quy mô lớn khu phức hợp khai thác Bayan Obo ở Nội Mông, tăng công suất khai thác hàng năm lên 50%. Dự án này tập trung vào sản xuất quặng sắt, mặc dù Bayan Obo cũng là mỏ đất hiếm lớn nhất thế giới đã được biết đến.

Tập đoàn Baogang thuộc sở hữu nhà nước dự kiến đầu tư hơn 500 triệu NDT (khoảng 74 triệu USD) để nâng cao công suất khai thác hàng năm từ 10 triệu tấn lên 15 triệu tấn. 

Việc mở rộng bao gồm khai thác lộ thiên quy mô lớn hơn, xây dựng thêm mỏ lộ thiên mới ở phía đông, nâng cấp cơ sở hạ tầng giao thông và các hệ thống khai thác thông minh như điều phối phương tiện bằng công nghệ 5G và giám sát độ dốc.

Sắt vẫn là ưu tiên hàng đầu

Việc mở rộng này diễn ra vào thời điểm Washington đang đổ hàng tỷ USD vào các dự án khoáng sản quan trọng trong nước nhằm làm suy yếu sự kiểm soát của Trung Quốc đối với các chuỗi cung ứng chiến lược. Tuy nhiên, việc tăng thêm năng lực khai thác không tự động có nghĩa là sẽ có nhiều đất hiếm hơn được đưa ra thị trường toàn cầu.

Tập đoàn Baogang cho biết dự án chủ yếu nhằm mục đích khai thác thêm quặng sắt. Các nguyên tố đất hiếm được thu hồi như một sản phẩm phụ từ quặng đa kim loại Bayan Obo, loại quặng này cũng chứa fluorit, niobi, scandium và thorium.

Một nhà địa chất học tại Đại học Bắc Kinh cho biết việc sản xuất đất hiếm vẫn bị chi phối bởi hạn ngạch nhà nước, khiến cho việc khai thác thêm quặng chỉ để lấy những khoáng chất này trở nên không mấy thú vị. Ông nói: “Việc sản xuất đất hiếm phải tuân theo hạn ngạch, vì vậy không cần thiết phải khai thác thêm quặng” . Ông cũng cho biết thêm rằng sắt vẫn là mục tiêu chính, và fluorit cũng được khai thác song song với nó.

Các tài liệu dự án cho thấy khu vực khai thác Bayan Obo rộng lớn chứa khoảng 600 triệu tấn quặng sắt với hàm lượng sắt trung bình khoảng 35%. Mặc dù hàm lượng này thấp hơn nhiều so với các mỏ ở Úc, mỏ này vẫn là một trong những tài sản khoáng sản có tầm quan trọng chiến lược nhất của Trung Quốc do sự kết hợp độc đáo của các khoáng sản quan trọng.

Chính sách kiểm soát nguồn cung

Việc mở rộng này làm tăng tính linh hoạt trong khai thác mỏ của Trung Quốc, nhưng không tự động làm tăng sản lượng đất hiếm. Bắc Kinh quản lý việc khai thác đất hiếm và quá trình tách chiết ở khâu cuối thông qua hạn ngạch sản xuất hàng năm. Những giới hạn này quyết định lượng nguyên liệu đến được các nhà máy tinh luyện và sản xuất, bất kể lượng quặng được khai thác là bao nhiêu.

Do đó, việc tăng 50% công suất khai thác không đồng nghĩa với việc tăng tương ứng lượng oxit đất hiếm được tách ra. Công suất chế biến, phân bổ và các yếu tố kinh tế thương mại vẫn là những yếu tố quyết định sản lượng cuối cùng.

Sự khác biệt đó rất quan trọng khi Hoa Kỳ đẩy mạnh đầu tư vào khai thác, tinh chế và sản xuất nam châm trong nước. Mở rộng năng lực khai thác chỉ là một bước trong chuỗi cung ứng. Khả năng tách, tinh chế và xử lý các nguyên tố đất hiếm vẫn là lợi thế chiến lược khó đạt được hơn.

Quá trình xử lý quyết định sự khác biệt

Mỏ Bayan Obo đã cung cấp phần lớn sản lượng đất hiếm của thế giới trong nhiều thập kỷ, nhưng vai trò dẫn đầu của Trung Quốc còn vượt xa phạm vi các mỏ khoáng sản này. China Northern Rare Earth, một trong những nhà chế biến lớn nhất nước có liên kết với hệ sinh thái Bayan Obo, đã sản xuất khoảng 95.000 tấn oxit đất hiếm vào năm 2025.

Hình ảnh minh họa cho thấy sức mạnh của Trung Quốc nằm ở khâu chế biến cuối cùng cũng như chính nguồn tài nguyên. Các nhà nghiên cứu gần đây đã báo cáo rằng trữ lượng đất hiếm dưới lòng đất của Bayan Obo có thể lớn hơn nhiều lần so với ước tính hiện tại là 100 triệu tấn.

Ngay cả khi các nghiên cứu trong tương lai xác nhận những ước tính đó, nguồn tài nguyên lớn hơn thôi cũng không đảm bảo sản lượng cao hơn. Kinh tế khai thác, cơ sở hạ tầng chế biến và hạn ngạch của chính phủ vẫn sẽ quyết định lượng nguyên liệu cuối cùng đến được thị trường toàn cầu.