Vì sao nhà bán than phí nhưng không dám rời sàn

Nhiều người mua trên Shopee và TikTok Shop thời gian gần đây nhận kèm trong gói hàng một tấm thiếp lạ. Nhà bán than phí sàn tăng quá cao, rồi mời khách chuyển sang mua qua website, Zalo hoặc cửa hàng với giá rẻ hơn, có nơi hứa giảm tới 30%. Những tấm thiếp này phản ánh một áp lực đã tích tụ suốt nhiều tháng: chi phí bán hàng trên sàn đang tăng nhanh hơn khả năng chịu đựng của người bán.

Phí tăng nhiều đợt trong năm

Từ đầu năm, cả Shopee và TikTok Shop đều đã vài lần tăng phí hoa hồng và phí giao dịch. TikTok Shop còn thông báo từ 12/10 sẽ thu thêm phí vận hành logistics 3.000-65.000 đồng mỗi kiện hàng nặng trên 10 kg. Đợt tăng phí tháng 5 lớn đến mức Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia phải yêu cầu Shopee rà soát và chưa triển khai chính sách phí mới, sau nhiều phản ánh từ nhà bán.

Một đơn hàng cụ thể cho thấy các khoản phí này cộng dồn ra sao. Anh Đoàn Hoàng, kinh doanh đồ chơi trẻ em trên Shopee, chia sẻ chi tiết một đơn có giá bán 445.000 đồng. Shopee trừ phí cố định 8,5% (37.825 đồng), phí xử lý giao dịch 6% (26.700 đồng), phí dịch vụ 27.475 đồng gồm phí hạ tầng 3.000 đồng và phí Voucher Xtra 5,5%, cùng phí PiShip 2.700 đồng. Tổng phí sàn là 94.700 đồng, khoảng 21,3% giá bán. Sàn trích tiếp 6.675 đồng để nộp thuế thay người bán.

Sau các khoản này, shop nhận 343.625 đồng. Trừ thêm khoảng 10% chi phí quảng cáo nội sàn, số tiền còn lại chỉ khoảng 300.000 đồng, chưa tính giá vốn, đóng gói, vận hành và rủi ro hoàn hàng. Chỉ riêng phí sàn, thuế và quảng cáo đã chiếm gần một phần ba giá bán.

So với một năm trước, các khoản phí của shop anh Đoàn Hoàng đều tăng. Phí cố định từ khoảng 6,5% lên 8,5%, phí thanh toán (nay gọi là phí xử lý giao dịch) từ 5% lên 6%, phí PiShip từ 1.650 đồng lên 2.700 đồng mỗi đơn.

Ngành hàng càng đặc thù, phí càng cao

Mức phí cố định trên Shopee thay đổi theo ngành, và đồ chơi chưa phải ngành chịu phí nặng nhất. Theo anh Đoàn Hoàng, với thực phẩm chức năng, các khoản phí sàn đã khoảng 30%, chưa tính 10% quảng cáo nội sàn.

Một đơn hàng của chị Ngọc Huyền, kinh doanh thực phẩm chức năng trên Shopee, khớp với mức này. Đơn đặt tối 8/10 có giá bán 450.000 đồng. Ứng dụng trừ một dòng "phí giao dịch" gộp 131.250 đồng, khoảng 29% giá bán, shop nhận 318.750 đồng. Đơn lúc chụp còn ở bước chuẩn bị hàng nên số liệu là tạm tính. Chị Ngọc Huyền cho biết shop buộc phải đặt giá trên sàn cao hơn bình thường để bù phí sàn, chi phí đổi trả và hoa hồng tiếp thị liên kết.

Người mua là bên gánh cuối cùng

Khi phí tăng, cách xử lý phổ biến của người bán là tăng giá. Shop của anh Đoàn Hoàng nâng giá bán lẻ để giữ lãi mỗi đơn gần như không đổi, nhưng phải thuyết phục khách chấp nhận mức giá mới. "Về bản chất sàn tăng phí thì người bán sẽ buộc lòng phải tăng giá bán sản phẩm để duy trì lợi nhuận", anh nói.

Người mua khó thấy ngay khoản chênh này vì voucher của sàn vẫn kéo giá thanh toán xuống. Ở đơn 445.000 đồng nói trên, khách dùng Shopee Voucher giảm 75.650 đồng và được miễn phí vận chuyển, nên chỉ trả 369.350 đồng. Theo anh Đoàn Hoàng, có khách săn được mã giảm tới 25-40%.

Kéo khách ra ngoài: Không dễ, cũng không rẻ

Thiếp trong gói hàng là cách nhiều nhà bán dùng để giảm phụ thuộc vào sàn. Cách này có rủi ro. Shopee cho biết phiếu cảm ơn hay phiếu bảo hành có số điện thoại không bị coi là vi phạm, nhưng nội dung lôi kéo người mua giao dịch ngoài sàn thì có. TikTok Shop không cấm, nhưng khuyến nghị nhà bán không làm.

Hiệu quả của cách này cũng có giới hạn. Chị Ngọc Huyền từng gửi số điện thoại trong hộp hàng, và theo chị, chỉ khoảng 10% khách nhận lời mời thực sự mua lại ngoài sàn. Chị khá lo bị phạt, dù chưa gặp trường hợp nào.

Ngay cả khi khách chịu chuyển, chi phí không biến mất mà chỉ đổi chỗ. Shop của anh Đoàn Hoàng bán thêm qua Facebook, để giá thấp hơn trên sàn khoảng 10% và miễn phí vận chuyển. Đổi lại, shop chi khoảng 20% cho quảng cáo Facebook, vẫn nộp thuế 1,5% và mất thêm thời gian chăm sóc, chốt đơn qua tin nhắn. Khi quảng cáo kèm cả hai đường dẫn, khoảng một nửa khách vẫn chọn mua trên sàn. Mức giảm khoảng 10% mà shop đưa ra cũng thấp hơn nhiều so với con số 30% trên một số tấm thiếp.

Than phí nhưng không rời sàn

Dù chi phí tăng, số nhà bán trên các sàn vẫn tăng. Theo thống kê trong nửa đầu 2026, Shopee, TikTok Shop, Lazada và Tiki có tổng cộng 613.800 nhà bán, tăng hơn 14% so với cùng kỳ.

Thực tế, sàn vẫn mang về khoảng 60% doanh thu cho shop của anh Đoàn Hoàng, và anh không có kế hoạch rời sàn, mà tối ưu chi phí, phát triển sản phẩm có biên lợi nhuận tốt hơn. Chị Ngọc Huyền bán chủ yếu qua Facebook, doanh số sàn chỉ chiếm phần nhỏ, nhưng chị vẫn giữ gian hàng để khách có thêm lựa chọn.

Khi được hỏi muốn sàn thay đổi điều gì, chị Ngọc Huyền trả lời ngắn: "Phí sàn quá cao". Anh Đoàn Hoàng nói: "Tôi mong rằng sàn sẽ giảm các chi phí cố định để shop bớt gánh nặng, đồng thời người tiêu dùng cũng sẽ mua được sản phẩm với giá tốt hơn".