Việt Nam không thiếu vốn, cũng không thiếu nhân tài. Vậy điều gì đang cản đường khởi nghiệp?

Ngày 28/5/2026, tại diễn đàn lớn nhất Việt Nam về vốn mạo hiểm và cổ phần tư nhân VIPC Summit 2026 (HCM), nơi phần lớn câu chuyện xoay quanh dòng tiền, TS. Michael Liebmann, nhà sáng lập Dream Lab AI, cho rằng bài toán lớn nhất của khởi nghiệp Việt Nam lúc này không còn là vốn.

"Câu hỏi của thập kỷ này không phải dòng vốn tiếp theo sẽ chảy về đâu, mà ai là người dựng nên những doanh nghiệp đón được dòng vốn ấy," ông Liebmann nói.

Cùng dự sự kiện, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng kêu gọi các nhà đầu tư quốc tế cam kết dài hạn với những công nghệ chiến lược.

Vốn không còn là nút thắt

Theo Báo cáo Đổi mới Sáng tạo và Đầu tư Công nghệ Việt Nam 2026 do NIC, VPCA và BCG, thị trường đầu tư đang phục hồi: năm 2025 ghi nhận khoảng 78 thương vụ giai đoạn sớm dưới 3 triệu USD, tăng so với năm 2024.

Nghị quyết 57-NQ/TW (12/2024), Nghị quyết 86/NQ-CP (4/2026) và các quy định mới về AI, cho thấy khởi nghiệp công nghệ đang nhận được hậu thuẫn mạnh mẽ. Cả nước hiện có hơn 100 quỹ đầu tư mạo hiểm và hơn 80 vườn ươm.

"Dòng vốn đang có đà tăng trưởng mạnh đến mức ở thời điểm này, nó không còn là nút thắt," ông Liebmann nhận định. "Cái thiếu nằm ở phía nhân lực đầu vào: số lượng và chất lượng nhà sáng lập đủ sức biến nguồn vốn đó thành những doanh nghiệp có quy mô định hình ngành."

Với 100 triệu dân và lực lượng nhân lực STEM mạnh nhất nhì khu vực, Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra nhiều hơn nữa các founders gọi vốn thành công.

Việt Nam có thể tự chủ nội địa, tại sao phải mua ngoài  

Ông Liebmann lập luận rằng cấu trúc kinh tế Việt Nam khác với các nước đang dẫn đầu về AI, nên không thể sao chép chiến lược sản phẩm của họ. Khi doanh nghiệp Việt mang bài toán của mình cho các hệ thống AI nước ngoài, các công ty nước ngoài này sẽ học từ đó, xây dựng sản phẩm rồi bán ngược lại – giá trị vì thế chảy ra bên ngoài.

Cơ hội, theo ông, đến từ làn sóng AI mã nguồn mở của châu Á, vốn đang rút ngắn khoảng cách với nhóm dẫn đầu thế giới ở hiệu năng tương đương nhưng chi phí vận hành rẻ hơn tới 10 lần. Nhờ đó, doanh nghiệp Việt có thể vận hành các mô hình mã nguồn mở hàng đầu ngay trên hạ tầng trong nước, đồng thời huấn luyện những mô hình chuyên biệt cho từng lĩnh vực bằng chính dữ liệu của Việt Nam – điều trước nay thường nằm ngoài tầm với.

Ba lớp cơ hội cho nhà sáng lập Việt

Ông Liebmann chỉ ra ba lớp cơ hội mà founders Việt Nam có thể khai thác trong thập kỷ tới. Các ước tính được dẫn từ mô hình tác động của Dream Lab và báo cáo quốc tế.

Thứ nhất là AI cho lao động phổ thông. Hầu hết sản phẩm AI hai năm qua phục vụ lao động văn phòng, trong khi khoảng 70% lực lượng lao động Việt làm trong sản xuất, xây dựng, logistics và nông nghiệp – gần như chưa có công cụ AI. Tiềm năng ước tính 25–35 tỷ USD mỗi năm.

Thứ hai là AI vật lý – robot, drone và các ứng dụng lưỡng dụng – dựa trên năng lực phần cứng đang lên của Việt Nam, trong đó có dòng chip 28–32 nm của Viettel và FPT. Cơ hội nằm ở phần mềm tích hợp chip vào robot, drone và dây chuyền công nghiệp, với tiềm năng 20–35 tỷ USD mỗi năm trong 5 năm.

Thứ ba là các mô hình AI chuyên ngành quy mô nhỏ cho ngân hàng, y tế, an ninh và khu vực công, huấn luyện trên dữ liệu trong nước. Đóng góp trực tiếp khoảng 3–5 tỷ USD mỗi năm, nhưng giá trị gián tiếp và mức độ tự chủ mà chúng mang lại lớn hơn nhiều.

Nguồn số liệu: Mô hình Tác động AI Dream Lab Vietnam 2026; Public First / Google Vietnam AI Roadmap; McKinsey Global Robotics 2025 và State of AI 2025; Tổng cục Thống kê.

Lộ trình ba lớp cơ hội được trình bày tại keynote.

Founders được tạo ra như thế nào  

Điểm mấu chốt, theo ông Liebmann, là cách tạo ra đội ngũ founders đủ lớn. Ngành AI toàn cầu hiện do các công ty rất trẻ dẫn dắt: OpenAI thành lập năm 2015, Anthropic năm 2021, DeepSeek năm 2023; trong ngành ứng dụng: Cursor, Perplexity, Harvey hay ElevenLabs phần lớn mới 3–5 năm tuổi. "Việt Nam không cần những tập đoàn công nghệ hàng chục năm tuổi mới có thể cạnh tranh," ông nói. Thứ cần có là một nguồn nhà sáng lập vừa dồi dào, vừa chất lượng.

Ông dẫn ra ba "cái nôi" khởi nghiệp tiêu biểu: StartX của Stanford (khoảng 750 startup, 28 kỳ lân), CDTM của Munich (khoảng 280 startup, 9 kỳ lân) và Đại học Chiết Giang (hơn 130 startup, 3 kỳ lân, trong đó có founders DeepSeek và Alibaba). Điểm chung là thu hút hàng ngàn ứng viên, cho ra hàng chục founders mỗi khóa. Nhưng mỗi mô hình như vậy mất 20–25 năm để hình thành.

"Việt Nam không có 20 năm," ông Liebmann thẳng thắn. "Để có 100 startup mạnh mỗi năm, chúng ta cần có 10.000–20.000 ứng viên. Không quốc gia nào có đủ chuyên gia để kèm một-một cho ngần ấy con người. Lợi thế Việt Nam có, là công nghệ – điều mà Stanford hay Munich chưa có khi khởi đầu"

StartX, CDTM và Đại học Chiết Giang – những "nôi" khởi nghiệp hàng đầu thế giới.

Lời giải: mỗi ứng viên một "đồng sáng lập AI"  

Lời giải của Dream Lab AI là một "đồng sáng lập AI". Theo mô hình này, mỗi ứng viên được ghép với một AI được huấn luyện bằng kinh nghiệm của các nhà sáng lập dày dặn; còn nguồn lực khan hiếm – cố vấn con người và vốn đầu tư – chỉ dồn cho các nhóm triển vọng nhất sau khi sàng lọc.

"Đồng sáng lập AI" hỗ trợ hình thành ý tưởng, chọn đúng bài toán đáng giá và tránh những sai lầm phổ biến. "Ngày nay, ai cũng có thể tạo ra ứng dụng trong vài giờ nhờ AI. Nhưng tạo ra một sản phẩm thực sự có giá trị và bán được thì vẫn rất khó," ông nói.

Mô hình đang được Dream Lab AI thử nghiệm cùng Trường Đại học FPT tại TP. HCM và đã cho ra những startup đầu tiên. Ông Liebmann cho rằng 24 tháng tới sẽ quyết định liệu Việt Nam xây dựng được một hệ thống đào tạo founders ở quy mô quốc gia, hay chỉ dừng lại ở những chương trình rời rạc.

Mô hình "đồng sáng lập AI" do Dream Lab AI đề xuất.

Nhân tài – trụ cột thứ tư  

Khép lại, ông Liebmann nhấn mạnh tầm quan trọng của trụ cột nhân tài trong chiến lược AI quốc gia. Ba trụ cột đầu là: thể chế, ngành công nghiệp và nguồn vốn, đều đang chuyển động; chỉ riêng nhân tài – một lực lượng nhà sáng lập đông đảo, có AI đồng hành – là vẫn cần phối hợp ở quy mô lớn hơn. Trong nước, một số sáng kiến cũng đã bắt đầu hình thành. Cùng với Dream Lab AI, iHUB Ventures của TS. Trần Quang Hưng đang hỗ trợ hơn 60 câu lạc bộ khởi nghiệp.

"Làn sóng sản phẩm AI tiếp theo không nhất thiết phải là hàng ngoại nhập. Chúng ta hoàn toàn có thể tạo ra ngay trong nước," ông Liebmann kết luận. "Nhưng điều đó chỉ trở thành hiện thực nếu chúng ta xem việc xây dựng đội ngũ nhà sáng lập nghiêm túc như dòng vốn và cải cách thể chế."

TS. Michael Liebmann là founder & CEO Dream Lab AI, có bằng tiến sĩ trí tuệ nhân tạo, từng sáng lập nhiều doanh nghiệp, làm tư vấn tại Bain và gọi vốn hơn 50 triệu USD.

Liên hệ báo chí: challenge@dream-lab.ai

Điện thoại & Zalo: 0366 720 256