Virus tử thần có tỷ lệ tử vong tới 75% sắp có “lá chắn”: Nhật Bản thử nghiệm vaccine Nipah, cả châu Á nâng cảnh giác

Vaccine Nipah bước vào thử nghiệm trên người

Theo Nikkei, Trung tâm Nghiên cứu Khoa học và Công nghệ Tiên tiến thuộc Đại học Tokyo đã phát triển thành công một loại vaccine được kỳ vọng có khả năng phòng ngừa virus Nipah. Dự kiến, thử nghiệm lâm sàng giai đoạn một sẽ bắt đầu vào tháng 4 tới tại Bỉ – bước đi quan trọng đánh dấu lần đầu tiên vaccine Nipah được kiểm nghiệm trên người.

Động thái này diễn ra không lâu sau khi bang Tây Bengal (Ấn Độ) ghi nhận hai ca nhiễm Nipah vào tháng 1, khiến nhiều quốc gia trong khu vực lập tức nâng mức cảnh báo và siết chặt kiểm dịch tại sân bay.

Theo hãng thông tấn TASS, vaccine do nhóm nghiên cứu Nhật Bản phát triển dựa trên nền tảng virus sởi đã được sử dụng phổ biến trong y học. Khi tiêm vào cơ thể, vaccine sẽ kích thích hệ miễn dịch tạo ra các protein mô phỏng cấu trúc của virus Nipah, từ đó “huấn luyện” cơ thể nhận diện và phản ứng nhanh nếu bị phơi nhiễm thực sự.

Cách tiếp cận này được đánh giá là an toàn và có nhiều triển vọng, bởi nền tảng virus sởi đã được kiểm chứng qua nhiều thập kỷ tiêm chủng.

Kết quả thử nghiệm ban đầu đầy hứa hẹn

Nhóm nghiên cứu tại Đại học Tokyo cho biết, vaccine đã cho thấy hiệu quả và độ an toàn rõ rệt trong các thử nghiệm trên chuột hamster và một số loài động vật khác. Nếu thử nghiệm giai đoạn một tại Bỉ diễn ra thuận lợi, các giai đoạn tiếp theo – đánh giá chi tiết hơn về độ an toàn và hiệu lực trên cả người lớn lẫn trẻ em – sẽ được triển khai tại Bangladesh vào nửa cuối năm 2027.

Giới chuyên môn nhận định, dù lộ trình còn dài, nhưng đây là bước tiến mang tính đột phá với một căn bệnh mà suốt hơn 20 năm qua thế giới vẫn hoàn toàn “trắng tay” về vaccine phòng ngừa.

Virus Nipah (NiV) là bệnh truyền từ động vật sang người, có nguồn gốc từ loài dơi ăn quả. Con người có thể nhiễm virus thông qua tiếp xúc trực tiếp với động vật mang mầm bệnh, thực phẩm bị nhiễm, hoặc lây từ người sang người trong môi trường chăm sóc y tế.

Điều khiến Nipah trở thành nỗi ám ảnh của giới y học là tỷ lệ tử vong rất cao, dao động từ 40% đến lên tới 75% trong một số đợt bùng phát. Bệnh có thể gây viêm não cấp tính, rối loạn thần kinh nghiêm trọng, suy hô hấp và tử vong nhanh chóng.

Kể từ khi được phát hiện lần đầu vào năm 1999, thế giới ghi nhận khoảng 1.000 ca mắc, chủ yếu tập trung tại Ấn Độ, Bangladesh và một số quốc gia Đông Nam Á. Dù số ca không lớn, nhưng mỗi đợt bùng phát đều để lại hậu quả nặng nề vì chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vaccine phòng bệnh.

Hy vọng mới trước “virus tử thần”

Tại Tây Bengal, hai ca nhiễm Nipah mới nhất là hai điều dưỡng, hiện đang được điều trị và cách ly. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết, 190 người từng tiếp xúc gần đều không có triệu chứng và kết quả xét nghiệm âm tính. WHO hiện đánh giá nguy cơ bùng phát dịch ở cấp độ quốc gia, khu vực và toàn cầu ở mức thấp.

Tuy vậy, bài học từ COVID-19 khiến nhiều quốc gia không dám lơ là.

Ngay sau khi Ấn Độ xác nhận ca nhiễm, Hong Kong, Malaysia, Singapore, Thái Lan và Việt Nam đã đồng loạt tăng cường sàng lọc y tế tại các cửa khẩu hàng không, theo dõi chặt chẽ hành khách đến từ vùng có dịch.

Đến thời điểm hiện tại, Việt Nam chưa ghi nhận ca nhiễm virus Nipah nào. Tuy nhiên, giới chuyên gia khuyến cáo cần tiếp tục giám sát, nâng cao cảnh giác và truyền thông đầy đủ để tránh tâm lý hoang mang nhưng cũng không chủ quan.

Dù vaccine Nipah vẫn còn ở giai đoạn đầu, việc Nhật Bản chính thức đưa vaccine vào thử nghiệm lâm sàng đã được xem là bước ngoặt lịch sử. Với một mầm bệnh nguy hiểm, tỷ lệ tử vong cao và từng được WHO xếp vào danh sách ưu tiên nghiên cứu, mỗi tiến bộ dù nhỏ cũng có thể cứu sống hàng nghìn người trong tương lai.

Trong cuộc chạy đua với những loại virus mới và tái nổi, vaccine Nipah – nếu thành công – không chỉ là chiến thắng của khoa học Nhật Bản, mà còn là lá chắn quý giá cho sức khỏe toàn cầu.