"Vua long đờm" trong thế giới trái cây: Những loại quả được cho là tốt cho đường hô hấp

Mùa thu đến, không khí bắt đầu khô hơn, sáng sớm se lạnh nhưng ban ngày vẫn có lúc oi nóng. Đây cũng là thời điểm nhiều người than phiền về một cảm giác rất khó chịu: cổ họng cứ vướng vướng, như có thứ gì mắc lại, khạc mãi không hết.

Có người lập tức tìm đến lê hấp, nước mật ong hay các loại nước ép với suy nghĩ càng “dưỡng ẩm” càng tốt. Nhưng thực tế, một món ăn không thể phù hợp với tất cả mọi người.

Theo BS.CKI Lê Văn Quảng, bác sĩ Tai - Mũi - Họng, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Nha Trang, cảm giác đờm vướng ở họng có thể liên quan tình trạng dịch tiết vùng mũi xoang và vòm chảy xuống họng. Vì vậy, nếu triệu chứng kéo dài, người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân thay vì chỉ dựa vào thực phẩm.

Dẫu vậy, trong chế độ ăn hằng ngày, một số loại quả giàu nước, vitamin, chất xơ và hợp chất thực vật vẫn có thể trở thành lựa chọn dễ chịu khi cổ họng khô rát. Dưới đây là 4 cái tên thường được nhắc đến.

1. Ổi: Quen thuộc nhưng không phải ai cũng biết cách ăn

Ổi là loại quả dân dã, dễ tìm và thường bị đánh giá thấp về giá trị dinh dưỡng. Loại quả này cung cấp vitamin C, chất xơ và nhiều hợp chất chống oxy hóa. Khi ăn nguyên quả, lượng chất xơ trong ổi còn giúp làm chậm quá trình hấp thu đường, đồng thời tạo cảm giác no lâu hơn.

Trong kinh nghiệm dân gian và y học cổ truyền, ổi còn được nhắc đến với đặc tính se. Chính vị hơi chát đặc trưng khiến nhiều người thích dùng ổi khi cảm thấy miệng hoặc cổ họng khó chịu. Nếu cổ họng đang nhạy cảm, thay vì ăn ổi còn xanh, quá cứng hoặc quá chát, có thể chọn quả chín vừa, rửa sạch và ăn từng miếng nhỏ.

Một số gia đình còn hấp ổi để quả mềm hơn, dễ ăn hơn với người lớn tuổi hoặc người có hệ tiêu hóa nhạy cảm. Tuy nhiên, đây chỉ là cách chế biến thực phẩm, không nên hiểu là phương pháp điều trị ho hay tiêu đờm. Điểm quan trọng nhất vẫn là không ăn quá nhiều chỉ vì nghĩ ổi “tốt cho cổ họng”.

2. Quất: Vị chua nhỏ bé nhưng dễ tạo cảm giác dễ chịu

Quất, hay tắc, là cái tên quen thuộc trong nhiều căn bếp Việt. Vỏ quất chứa tinh dầu tạo mùi thơm đặc trưng, trong khi phần thịt quả có vị chua và cung cấp vitamin C. Khi bị cảm lạnh hoặc nghẹt mũi nhẹ, một cốc nước quất ấm có thể tạo cảm giác dễ chịu nhờ hương thơm và lượng nước bổ sung cho cơ thể.

Nhiều gia đình có thói quen nấu quất với một chút đường phèn. Cách làm khá đơn giản: quất rửa sạch, có thể khía nhẹ trên vỏ, sau đó đun với nước ở lửa nhỏ. Tuy nhiên, đường phèn chỉ nên dùng vừa phải. Đừng biến một cốc nước quất thành một cốc nước đường.

Đặc biệt, người đang cần kiểm soát đường huyết càng nên chú ý lượng đường thêm vào. Vị chua của quất không đồng nghĩa với việc thức uống cuối cùng ít đường. Một lưu ý khác cũng rất đáng nhớ: quất hay mật ong, đường phèn không thể thay thế thuốc nếu người bệnh thực sự bị viêm họng, viêm phế quản, viêm xoang hoặc các bệnh lý hô hấp khác.

3. Củ năng và mía: Món nước quen thuộc khi cổ họng khô

Củ năng thực chất không phải trái cây mà là phần củ của cây mã thầy, thường được dùng trong các món ăn và đồ uống. Củ năng có hàm lượng nước cao, vị giòn và ngọt tự nhiên. Khi kết hợp với mía, nhiều gia đình có thể nấu thành một loại nước uống có vị thanh ngọt. Đây là lựa chọn khá dễ uống trong những ngày thời tiết khô hanh, nhất là khi cơ thể có cảm giác thiếu nước.

Tuy nhiên, có một điều cần đặc biệt chú ý: mía chứa lượng đường tự nhiên đáng kể. Vì vậy, người mắc tiểu đường, thừa cân hoặc đang kiểm soát lượng đường trong khẩu phần không nên uống nước mía hoặc nước củ năng pha quá ngọt một cách tùy ý.

Với những người khỏe mạnh, một lượng vừa phải có thể được xem như món đồ uống thay đổi khẩu vị. Nhưng không nên gán cho hỗn hợp này công dụng “thanh phổi”, “trị đờm vàng” hay chữa đau họng. Nếu đau họng đi kèm sốt, khó thở, đau ngực hoặc ho kéo dài, câu chuyện đã không còn đơn giản là nên ăn loại quả nào.

4. Dâu tằm: Vị chua ngọt, giàu dưỡng chất

Dâu tằm thường được biết đến nhiều hơn qua các món siro, nước cốt hoặc ngâm đường. Quả dâu cung cấp vitamin C, chất xơ và nhiều hợp chất thực vật.

Một số tài liệu y học cổ truyền cũng ghi nhận quả dâu tằm được sử dụng trong các bài thuốc dân gian. Viện Y Dược học dân tộc TP.HCM cho biết dâu tằm chứa nhiều dưỡng chất như vitamin C, E, K, canxi, sắt và chất xơ; trong y học cổ truyền, quả dâu còn được sử dụng trong một số bài thuốc.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa kinh nghiệm sử dụng trong y học cổ truyền và bằng chứng lâm sàng hiện đại. Nếu muốn dùng dâu tằm như một thức uống, có thể nấu quả với nước và thêm rất ít đường hoặc không thêm đường. Uống ở nhiệt độ vừa phải sẽ phù hợp hơn với người đang khó chịu ở cổ họng. Đừng uống quá lạnh chỉ vì nghĩ đồ lạnh sẽ “mát” hơn.

Vì sao không phải cứ ho là ăn lê?

Lê thường được xem là loại quả có nhiều nước, vị thanh và dễ ăn. Nhiều gia đình có thói quen hấp lê khi ho hoặc khô họng. Thói quen này không nhất thiết sai nếu người ăn cảm thấy phù hợp. Nhưng cũng không nên mặc định rằng càng ăn nhiều lê thì cổ họng càng tốt.

Đặc biệt, nếu một người thường xuyên cảm thấy đầy bụng, khó tiêu hoặc không hợp với lượng lớn thực phẩm nhiều nước, việc cố ăn thật nhiều lê có thể khiến cơ thể khó chịu hơn. Quan trọng hơn, cảm giác “có đờm” không phải lúc nào cũng xuất phát từ việc cơ thể bị “nóng” hay “khô”. Vì vậy, cần nhìn vào nguyên nhân thực sự thay vì chỉ lựa chọn một loại quả theo kinh nghiệm truyền miệng.

Đờm trong, đờm vàng hay chỉ khô họng đều không giống nhau

Đây là chi tiết nhiều người dễ bỏ qua. Một người chỉ khô họng sau khi ngủ trong phòng điều hòa sẽ khác với người ho nhiều, nghẹt mũi và có dịch chảy xuống họng. Người bị cảm lạnh cũng khác với người có triệu chứng kéo dài nhiều tuần. Vì vậy, không có một loại trái cây nào có thể gọi là “vua long đờm” theo nghĩa thuốc điều trị.

Ổi có thể là món ăn giàu vitamin C và chất xơ. Quất cung cấp vitamin C và tạo cảm giác dễ chịu nhờ vị chua, hương thơm. Củ năng cung cấp nước và một số dưỡng chất. Dâu tằm cũng có vitamin, khoáng chất và hợp chất thực vật.

Những lợi ích này đáng để đưa vào chế độ ăn, nhưng không nên biến chúng thành những lời quảng cáo kiểu “ăn là khỏi ho”, “đánh bay đờm” hay “làm sạch phổi”.

4 nguyên tắc nhỏ để cổ họng dễ chịu hơn khi trời hanh khô

Thay vì chạy theo một món ăn được quảng cáo là “thần dược”, có 4 việc đơn giản đáng làm hơn.

Thứ nhất, uống đủ nước. Khi thời tiết khô, cơ thể vẫn mất nước dù không cảm thấy khát nhiều. Nước lọc vẫn là lựa chọn cơ bản nhất.

Thứ hai, ưu tiên trái cây nguyên quả. Cách này giúp bổ sung chất xơ và hạn chế việc nạp quá nhiều đường trong một lần như khi uống nước ép.

Thứ ba, hạn chế đồ quá cay, quá mặn hoặc quá ngọt nếu cổ họng đang kích ứng. Những món này có thể khiến cảm giác khó chịu rõ rệt hơn ở một số người.

Thứ tư, đừng tự điều trị kéo dài. Nếu ho, khạc đờm hoặc cảm giác vướng họng kéo dài, tái diễn nhiều lần, kèm sốt, khó thở, đau ngực, khàn tiếng kéo dài hoặc có máu trong đờm, cần đi khám.

Cuối cùng, điều quan trọng nhất là hiểu rằng trái cây chỉ là một phần của chế độ ăn. Ổi, quất, dâu tằm hay củ năng đều có thể xuất hiện trong thực đơn mùa thu nếu ăn với lượng phù hợp. Nhưng không loại nào có thể thay thế việc chẩn đoán và điều trị khi đường hô hấp thực sự có vấn đề.

Cổ họng khó chịu không phải lúc nào cũng cần một “bài thuốc” cầu kỳ. Đôi khi, uống đủ nước, ăn đa dạng, ngủ đủ và xử lý đúng nguyên nhân mới là cách đơn giản và an toàn nhất để đi qua mùa hanh khô.