10 'siêu tàu' VinSpeed của ông Phạm Nhật Vượng vừa đặt mua: Thiết kế, vận hành miễn chê, nhưng 'bộ não' mới là đẳng cấp

Từng chạm mốc 405 km trên đường thử

Velaro Novo không phải cái tên hoàn toàn mới trong ngành đường sắt. Đây là thế hệ tiếp theo của dòng Velaro – nền tảng tàu cao tốc do Siemens phát triển, hiện đã có hơn 3 tỷ km vận hành trên nhiều thị trường. Siemens gọi Velaro là một trong những nền tảng tàu cao tốc thành công nhất thế giới.

Điểm khiến Velaro Novo đáng chú ý là nó được thiết kế lại khá toàn diện thay vì chỉ nâng cấp một thế hệ tàu cũ.

Khi giới thiệu Velaro Novo năm 2018, Siemens đặt mục tiêu cho nền tảng này hoạt động trong dải tốc độ 250-360 km/h. Trong năm 2025, một phương tiện thử nghiệm Velaro Novo chạy cùng đoàn tàu đo kiểm ICE-S của Deutsche Bahn đã đạt 405 km/h trên tuyến Erfurt – Leipzig/Halle. Siemens cho biết cuộc thử nghiệm nhằm nghiên cứu khí động học, tiếng ồn, độ ổn định và tương tác giữa tàu với hạ tầng ở tốc độ rất cao.

Tuy nhiên, con số 405 km/h là tốc độ thử nghiệm, không phải tốc độ khai thác thương mại. Với những đoàn tàu VinSpeed đặt mua, Siemens công bố tốc độ tối đa 350 km/h.

Mỗi đoàn dài khoảng 200 m, gồm 7 toa và có 760 ghế. So với những thế hệ Velaro trước, nền tảng mới được thiết kế để tăng ít nhất 10% sức chứa hành khách.

Nhẹ hơn, thoáng hơn, ít tốn điện hơn

Nếu tốc độ là thứ dễ tạo ra những con số gây chú ý, thì phần đáng giá nhất của Velaro Novo lại nằm ở những thứ hành khách khó nhìn thấy.

Siemens cho biết đoàn tàu tiêu thụ ít hơn khoảng 30% năng lượng so với các thế hệ Velaro trước. Khi được giới thiệu, tàu cũng có trọng lượng giảm khoảng 15%, trong khi không gian dành cho hành khách tăng khoảng 10%.

Một trong những thiết kế đáng chú ý là cấu trúc thân tàu được Siemens gọi là "empty tube". Thay vì cố định quá nhiều hệ thống bên trong thân xe, phần không gian này được tối ưu để có thể bố trí nội thất linh hoạt hơn theo nhu cầu từng nhà khai thác.

Velaro Novo cũng sử dụng động lực phân tán. Thay vì tập trung toàn bộ hệ thống kéo ở đầu tàu, các thiết bị tạo lực kéo được phân bổ dọc đoàn tàu. Cách tiếp cận này giúp tận dụng không gian, phân bổ trọng lượng và tối ưu hiệu quả vận hành.

Với đường sắt tốc độ cao, đây không phải câu chuyện nhỏ. Khi tàu chạy ở khoảng 300-350 km/h, lực cản không khí trở thành một trong những yếu tố lớn nhất quyết định mức tiêu thụ năng lượng. Vì vậy, giảm trọng lượng, tối ưu khí động học và nâng hiệu suất truyền động đều có thể tác động trực tiếp tới chi phí vận hành.

Không chỉ mua tàu, VinSpeed mua cả "bộ não" vận hành

Một chi tiết thậm chí còn đáng chú ý hơn tốc độ 350 km/h là hệ thống điều khiển đi cùng Velaro Novo. Các đoàn tàu tại Việt Nam sẽ được tích hợp ETCS Level 2 cùng ATO – Automatic Train Operation, tức hệ thống vận hành tàu tự động.

ETCS Level 2 đảm nhiệm việc giám sát và kiểm soát chạy tàu, trong khi ATO tự động hóa nhiều quá trình như điều chỉnh tốc độ, tăng tốc và phanh. Siemens cho biết dự án tại Việt Nam sẽ là lần đầu tiên ATO trên nền ETCS được triển khai trên một mạng lưới đường sắt cao tốc cấp quốc gia.

Do đó, hợp đồng trị giá tới 1 tỷ euro không đơn thuần là một thương vụ "mua 10 đoàn tàu".

Gói Siemens còn bao gồm hệ thống điện khí hóa, thông tin liên lạc và các công nghệ đường sắt liên quan. VinSpeed phụ trách phát triển dự án, xây dựng đường ray và các hạng mục xây dựng cơ bản; Siemens đóng vai trò đối tác công nghệ.

Velaro Novo khi đặt cạnh những "quái vật" tốc độ của thế giới

Nếu chỉ nhìn tốc độ, Velaro Novo chưa phải mẫu tàu nhanh nhất thế giới.

CR450 của Trung Quốc – hiện mới ở giai đoạn nguyên mẫu/phát triển – được công bố với tốc độ vận hành 400 km/h, tốc độ thử nghiệm 450 km/h. Đây là một bước tiến vượt lên trên mức 350 km/h của Velaro Novo về tốc độ khai thác mục tiêu.

Ở châu Âu, Avelia Horizon của Alstom cũng thuộc nhóm tàu cao tốc thế hệ mới đáng chú ý. Mẫu tàu hai tầng này được thiết kế cho tốc độ trên 300 km/h và phiên bản dài 200 m có thể chở khoảng 740 hành khách. Alstom nhấn mạnh khả năng giảm 30% mức tiêu thụ năng lượng trên mỗi ghế so với các đối thủ.

Trong khi đó, Velaro Novo nổi bật ở sự kết hợp giữa 350 km/h, sức chứa lớn, hiệu quả năng lượng và khả năng tích hợp với hệ thống tự động hóa.

Điều thú vị là chính nền tảng Velaro cũng không xa lạ với những mạng lưới đường sắt cao tốc hàng đầu. Các biến thể Velaro đã được sử dụng tại Đức, Tây Ban Nha, Trung Quốc, Nga và Anh.

Trong năm 2026, hãng đường sắt tốc độ cao Italo của Italy cũng đặt 26 đoàn Velaro mới với tốc độ thiết kế tới 320 km/h, kèm hợp đồng bảo trì 30 năm. 

Có thể hiểu, VinSpeed đang lựa chọn một nền tảng tàu cao tốc thuộc thế hệ mới của một trong những nhà sản xuất có kinh nghiệm lâu năm nhất thế giới, với tốc độ khai thác 350 km/h, từng được thử nghiệm ở 405 km/h, đồng thời tích hợp sẵn những công nghệ như ATO và ETCS Level 2.