30s: Khi sự nghiệp không phải lúc để dừng lại

Người ta thường nói tuổi 30 là lúc nên ổn định. Sau vài năm đi làm, một công việc tương đối tốt, thu nhập đủ sống, một vị trí không còn quá thấp trong công ty với nhiều người, đó đã được xem là một trạng thái đáng mơ ước. Những năm tháng liên tục nhảy việc, thử nghề, chứng minh bản thân dường như nên khép lại. Nhưng có một câu hỏi thường xuất hiện vào chính giai đoạn này: Nếu mọi thứ hiện tại đều ổn, vậy 5 hay 10 năm nữa mình sẽ ở đâu?

Đây là một trong những vấn đề của giai đoạn “mid-career” - khoảng giữa sự nghiệp.

Harvard Business Review cho rằng đây là thời điểm người đi làm thường phải gánh nhiều trách nhiệm nhất tại nơi làm việc, trong khi bên ngoài công việc cũng xuất hiện ngày càng nhiều trách nhiệm khác. Chính vì vậy, họ rất dễ rơi vào một nghịch lý: đủ kinh nghiệm để muốn đi xa hơn, nhưng quá bận để nghĩ xem mình muốn đi đâu.

Và đó cũng là lý do tuổi 30 không nhất thiết phải là lúc con người giảm tham vọng. Với một số người, đây thậm chí là lúc tham vọng trở nên rõ ràng nhất.

Khi “ổn định” bắt đầu không còn đồng nghĩa với “đang tiến lên”

Ở tuổi 25, một công việc tốt có thể khiến bạn cảm thấy mình đang tiến bộ. Ở tuổi 30, cảm giác đó bắt đầu phức tạp hơn. Bạn có thể đã được tăng lương vài lần, quen với công việc, có thêm kinh nghiệm và không còn phải lo lắng mỗi khi công ty thay đổi. Nhưng nếu 3 năm nữa công việc của bạn vẫn y nguyên như hiện tại, bạn có thấy ổn không?

Đây là lúc một khái niệm thường xuất hiện trong các nghiên cứu về sự nghiệp: career plateau 0 trạng thái sự nghiệp bị chững lại. Không nhất thiết phải là thất nghiệp hay thất bại. Ngược lại, người đang “plateau” có thể vẫn có một công việc tốt, mức lương khá và được đồng nghiệp đánh giá cao.

Vấn đề là họ không còn nhìn thấy bước tiếp theo. Một người có thể đã ở cùng một vị trí nhiều năm nhưng không được giao thêm trách nhiệm có ý nghĩa. Một người khác liên tục hoàn thành tốt công việc nhưng không còn được học thêm điều gì. Có người được tăng lương nhưng công việc vẫn lặp lại. Cũng có người nhận ra con đường thăng tiến phía trước chỉ là làm nhiều hơn, quản lý nhiều người hơn và có ít thời gian hơn.

Tất cả tạo ra một câu hỏi rất đặc trưng của tuổi 30: “Mình đang ổn định, hay thực ra mình đang đứng yên?”

Không phải 30s hết tham vọng. Có thể họ chỉ không còn tham vọng giống tuổi 20

Những năm gần đây, có rất nhiều cuộc thảo luận về việc người trẻ không còn muốn “leo thang” sự nghiệp bằng mọi giá. Không muốn làm việc đến kiệt sức. Không muốn nhận chức quản lý chỉ vì đó là bước tiếp theo. Không muốn đánh đổi toàn bộ thời gian cá nhân để có một chức danh đẹp hơn.

Những thay đổi đó là có thật. Nhưng nếu từ đó kết luận rằng người 30s không còn tham vọng thì có lẽ quá đơn giản. Bởi tham vọng ở tuổi 30 thường cụ thể hơn.

Tuổi 20 có thể muốn được thăng chức vì muốn chứng minh mình giỏi. Tuổi 30 có thể muốn thăng chức vì muốn có quyền quyết định lớn hơn. Tuổi 20 có thể muốn mức lương cao hơn vì muốn có nhiều tiền. Tuổi 30 có thể muốn tăng thu nhập vì muốn mua nhà, chăm sóc gia đình, đầu tư hoặc có quyền lựa chọn công việc mình muốn. Tuổi 20 có thể muốn làm sếp vì đó là biểu tượng của thành công. Tuổi 30 có thể muốn xây một doanh nghiệp riêng vì nhận ra mình không muốn dành cả đời làm thuê.

Tham vọng không biến mất. Nó trở nên thực tế hơn.

“Đi lên” sau 30 không nhất thiết phải là một chiếc ghế quản lý

Đây cũng là lý do câu chuyện “người 30s không muốn làm sếp” chỉ phản ánh một phần. Một người có thể không muốn quản lý 20 nhân viên nhưng vẫn muốn trở thành chuyên gia giỏi nhất trong lĩnh vực của mình.

Một người khác không quan tâm đến chức danh nhưng muốn tăng thu nhập gấp đôi trong 5 năm tới. Có người muốn rời công ty lớn để tự làm việc. Có người vẫn ở lại corporate nhưng muốn bước vào một thị trường mới, một vai trò mới hoặc một dự án lớn hơn. Có người đang làm công việc ổn định nhưng âm thầm học thêm một kỹ năng để chuẩn bị cho lần chuyển nghề tiếp theo. Và cũng có những người thực sự muốn lên quản lý, lên director, thậm chí xây dựng sự nghiệp ở cấp cao hơn.

Điểm chung không phải là họ đều muốn “leo cao”. Mà là họ không muốn mặc định rằng vị trí hiện tại là điểm cuối.

Giữa sự nghiệp có một lợi thế mà tuổi 20 không có

Một trong những lý do người 30s có thể bước vào một giai đoạn tham vọng mới là họ đã có thứ mà tuổi 20 thường chưa có: dữ liệu về chính mình.

Sau 7-10 năm đi làm, bạn đã biết mình giỏi việc gì. Biết mình không chịu được kiểu môi trường nào. Biết mình làm tốt khi được tự chủ hay khi có cấu trúc rõ ràng. Biết mình muốn kiếm tiền bằng cách nào. Biết mình có thực sự thích quản lý con người hay chỉ thích trở thành người giỏi chuyên môn.

Và quan trọng hơn, bạn đã có đủ trải nghiệm để phân biệt giữa một cơ hội tốt và một cơ hội chỉ trông có vẻ tốt trên giấy.

Vì thế, bước tiến ở tuổi 30 có thể ít bốc đồng hơn nhưng lại quyết liệt hơn. Một người 25 tuổi có thể đổi việc vì muốn tăng lương 20%. Một người 35 tuổi có thể chấp nhận bắt đầu lại ở một vị trí thấp hơn để bước vào ngành mà họ thực sự muốn theo đuổi.

Một người 28 tuổi có thể nhận mọi dự án để chứng minh mình có năng lực. Một người 33 tuổi có thể bắt đầu từ chối những việc không đưa họ đến mục tiêu dài hạn. Đó cũng là một dạng tham vọng: biết mình không muốn lãng phí thêm 5 năm.

Nhưng mid-career cũng là lúc rất dễ bị mắc kẹt

Nghịch lý nằm ở chỗ: càng nhiều trách nhiệm, con người càng khó tạo ra một thay đổi lớn.

Ở tuổi 30-40, một người có thể đã có gia đình, con cái, khoản vay, bố mẹ cần chăm sóc hoặc đơn giản là một mức sống mà họ không muốn từ bỏ. Nếu đang 25 tuổi, việc nghỉ việc để học lại một kỹ năng mới có thể chỉ là một quyết định cá nhân. Ở tuổi 35, cùng quyết định đó có thể liên quan đến cả gia đình.

Vì vậy, nhiều người chọn sự ổn định không phải vì họ hết tham vọng, mà vì chi phí của việc thay đổi đã lớn hơn.

Đây cũng là lý do giai đoạn giữa sự nghiệp dễ trở thành một vùng “kẹt”. Công việc không đủ tệ để phải nghỉ. Nhưng cũng không đủ tốt để muốn ở lại thêm 10 năm. Thu nhập không thấp đến mức phải đổi việc. Nhưng cũng chưa đủ cao để cảm thấy mình đang tiến nhanh. Vị trí không tệ. Nhưng con đường phía trước lại không rõ.

Nếu không chủ động dừng lại để nhìn lại, một người hoàn toàn có thể dành thêm 5 năm để làm rất tốt một công việc mà họ không còn muốn làm trong 5 năm tiếp theo.

Vì thế, câu hỏi ở tuổi 30 có thể không phải “Tôi còn tham vọng không?” Mà là: “Tôi muốn đi lên theo cách nào?”

Có thể câu trả lời là một chức danh cao hơn. Có thể là mức thu nhập cao hơn. Có thể là một công việc có chuyên môn sâu hơn. Có thể là một doanh nghiệp riêng. Có thể là quyền được lựa chọn mình làm việc với ai, ở đâu và trong bao nhiêu giờ mỗi tuần. Hoặc đơn giản là một sự nghiệp không khiến mình phải bắt đầu lại từ đầu ở tuổi 40.

HBR cho rằng doanh nghiệp cần giúp nhân sự giữa sự nghiệp tiếp tục phát triển, thay vì mặc định họ đã “ổn định” và không còn cần những cơ hội học hỏi hay bước tiến mới.

Nhưng với người đi làm, đây cũng là một câu hỏi cá nhân đáng đặt ra: Nếu 5 năm nữa mình vẫn đang làm đúng công việc này, mình có thấy đó là một tương lai đáng mong đợi không?

Nếu câu trả lời là có, sự ổn định có thể chính là lựa chọn đúng. Nhưng nếu câu trả lời là không, tuổi 30 có lẽ không phải lúc để tự nhủ rằng mình đã “đến tuổi nên ổn định”.

Nó có thể là lúc bắt đầu thiết kế lại chặng đường tiếp theo. Bởi không phải ai bước sang tuổi 30 cũng muốn đi chậm lại. Có những người chỉ đến tuổi 30 mới thực sự biết mình muốn đi đâu và vì thế, họ mới bắt đầu tăng tốc.