Bên trong chợ Đồng Xuân hơn 100 tuổi ở Hà Nội có gì khiến giới trẻ thích thú?

Những ngày này, chợ Đồng Xuân không chỉ có cảnh mua bán tấp nập mà còn xuất hiện nhiều tác phẩm nghệ thuật được sắp đặt xen kẽ các gian hàng. Đây là một phần của triển lãm đa giác quan Chạm Đồng Xuân, diễn ra trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, từ 13-28/11.

Khác với các triển lãm thông thường, 25 tác phẩm của nghệ sĩ trong nước và quốc tế không được tập trung trong một khu vực riêng biệt. Thay vào đó, chúng xuất hiện tại hành lang, chiếu nghỉ cầu thang, lan can, góc tường và những vị trí ít người chú ý trong khu chợ hơn 100 năm tuổi.

Người tham quan có thể bắt gặp một tác phẩm sắp đặt bên đài phun nước, một bức tranh tái hiện hình ảnh tiểu thương hay những vật dụng buôn bán quen thuộc được biến thành nhạc cụ.

Các mũi tên trên sàn giúp du khách tìm đường đến những vị trí trưng bày. Tuy nhiên, triển lãm không có lộ trình tham quan bắt buộc. Mỗi người có thể tự lựa chọn hướng đi, quan sát và khám phá các tác phẩm nằm xen giữa hoạt động mua bán thường ngày.

Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn cho biết, một số nghệ sĩ quốc tế đã dành cả tháng tìm hiểu, quan sát và trải nghiệm đời sống tại chợ Đồng Xuân trước khi thực hiện tác phẩm. Từ kiến trúc, âm thanh, hàng hóa đến câu chuyện của những người buôn bán, các nghệ sĩ lựa chọn những chất liệu khác nhau để thể hiện góc nhìn về khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.

Trong đó, tác phẩm Vang vọng Đồng Xuân của nghệ sĩ Australia Alexander Pug William và nghệ sĩ Việt Nam Tuấn Nị sử dụng những chiếc thùng xốp thu nhặt tại chợ để tạo thành nhạc cụ.

Người xem có thể trực tiếp gõ lên các vật dụng này, tạo ra âm thanh hòa cùng tiếng rao hàng và nhịp sinh hoạt của khu chợ.

Trong khi đó, bộ đôi nghệ sĩ Pháp Adrien và Claire giới thiệu chuỗi tranh tương tác Fauna, kết hợp nghệ thuật thị giác với công nghệ, mang đến cách tiếp cận khác với không gian trưng bày truyền thống.

Nghệ sĩ Lê Vũ sử dụng hình ảnh họa tiết ở mặt sau những tờ tiền giấy Việt Nam để sáng tạo các đồng xu nghệ thuật, gợi mở câu chuyện về những biểu tượng văn hóa quen thuộc. Trong khi đó, nghệ sĩ Phúc Văn Đặng (Đặng Văn Phúc), mang đến những tác phẩm sử dụng chất liệu vải với sắc hồng của hoa sen kết hợp màu xanh lam gợi liên tưởng đến vùng biển Bắc Âu.

Theo nghệ sĩ, việc đưa tác phẩm và các hoạt động thực hành nghệ thuật vào chợ Đồng Xuân tạo cơ hội để người trẻ tiếp cận di sản trực tiếp, thay vì chỉ tìm hiểu qua hình ảnh hay tư liệu lịch sử.

Giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn cho biết, tên gọi Chạm Đồng Xuân xuất phát từ mong muốn để công chúng khám phá khu chợ bằng nhiều giác quan, từ quan sát kiến trúc, hàng hóa đến lắng nghe âm thanh, cảm nhận mùi hương và nhịp sinh hoạt thường ngày.

Theo ông, khi tác phẩm nghệ thuật xuất hiện trong chính không gian buôn bán, những chi tiết quen thuộc có thể được nhìn nhận dưới góc độ khác.

Bên cạnh triển lãm nghệ thuật, một hoạt động đáng chú ý khác tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 là việc sân mái chợ Đồng Xuân lần đầu tiên mở cửa đón công chúng.

Không gian này được bố trí thành khu vực đọc sách, chơi cờ và nghỉ ngơi, với những góc vườn nhỏ xen kẽ. Từ đây, người tham quan có thể quan sát những mái nhà phố cổ Hà Nội từ trên cao, thay vì chỉ trải nghiệm không gian mua bán bên trong chợ như thường lệ. Khu vực sân mái còn tổ chức các hoạt động biểu diễn âm nhạc, chiếu phim phục vụ người dân và du khách...

Thông qua hình thức mix & match, các sản phẩm quen thuộc trong hoạt động buôn bán được sử dụng làm chất liệu cho những ý tưởng thời trang mới. Các hoạt động tại chợ Đồng Xuân có sự đồng hành của SHB, hướng đến việc kết nối nghệ thuật đương đại với không gian văn hóa truyền thống.

Không chỉ thu hút khách tham quan, triển lãm còn nhận được sự quan tâm của những tiểu thương đang kinh doanh tại chợ.

Bà Trịnh Thị Thắng, tiểu thương bán quần áo tại chợ Đồng Xuân, cho biết những ngày diễn ra sự kiện, lượng người đến chợ đông hơn thường lệ. “Tôi rất hạnh phúc, thoải mái và thấy các hoạt động triển lãm nghệ thuật tại chợ rất hay. Việc tổ chức triển lãm giúp không gian chợ trở nên thú vị hơn” , bà Thắng chia sẻ.

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 mang tên gọi Thăng Long Kẻ Nghệ, với chủ đề Kinh tế Sáng tạo, quy tụ hơn 150 hoạt động cùng sự tham gia của gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ. Trong đó có gần 100 nghệ sĩ quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài đến từ 21 quốc gia.

Các hoạt động diễn ra tại 5 cụm không gian chính gồm Quảng trường Sáng tạo, chợ Đồng Xuân, đình và di tích phố cổ, Công viên Thống Nhất, rạp hát và sân khấu cộng đồng. Việc lựa chọn chợ Đồng Xuân làm địa điểm tổ chức triển lãm cho thấy cách tiếp cận mới trong khai thác các không gian văn hóa của Hà Nội.

Hơn một thế kỷ tồn tại, chợ Đồng Xuân không chỉ là địa điểm giao thương mà còn gắn với đời sống của nhiều thế hệ người dân Thủ đô. Bên cạnh kiến trúc, khu chợ còn lưu giữ những câu chuyện về nghề buôn bán, tập quán sinh hoạt và mối quan hệ giữa các tiểu thương. Thay vì tách nghệ thuật khỏi đời sống, triển lãm Chạm Đồng Xuân sử dụng chính những yếu tố này làm chất liệu sáng tác.

Người tham quan không chỉ xem tác phẩm mà còn có thể tương tác, trò chuyện với người bán hàng và quan sát hoạt động giao thương đang diễn ra. Cách tổ chức này góp phần mở rộng không gian tiếp cận nghệ thuật, đồng thời đặt ra hướng khai thác các địa điểm truyền thống trong phát triển công nghiệp văn hóa.