Bố có đặc điểm này, con cái khi trưởng thành thường ít nổi loạn, sống hiểu chuyện và hiếu thảo!

Vài ngày trước, một người mẹ chia sẻ nỗi phiền lòng về cậu con trai đang học lớp 11. Suốt nhiều năm, chị gần như một mình lo liệu chuyện học hành, sinh hoạt và nề nếp của con. Trong khi đó, chồng chị luôn muốn làm người cha dễ tính, không nỡ trách phạt con và thường xuyên đứng ra xoa dịu mỗi khi con mắc lỗi.

Chị yêu cầu con hoàn thành bài tập mới được dùng điện thoại, nhưng chồng lại tìm cách bao che. Mỗi lần con làm sai, chị vừa định nhắc nhở thì anh đã nói: “Thôi, bỏ qua đi, lần sau sửa là được”. Quy tắc trong nhà liên tục bị phá vỡ, khiến đứa trẻ dần không còn coi trọng lời nhắc nhở của mẹ. Đến khi con đòi mua một đôi giày thể thao phiên bản giới hạn có giá vài nghìn nhân dân tệ, người mẹ không đồng ý vì cho rằng món đồ quá đắt. Cậu bé lập tức đóng sầm cửa phòng. Người bố vẫn cười xòa, khuyên vợ nên mua cho con vì con thích.

Người mẹ bức xúc: “Chính vì lần nào anh cũng chiều con như thế nên nó mới cư xử chẳng có chừng mực!”. Từ trong phòng, cậu con trai đáp lại: “Bố con còn chẳng nói gì, chỉ có mẹ là lắm chuyện!”.

Câu chuyện cho thấy một tình huống không hiếm gặp: một người cố gắng thiết lập kỷ luật, người còn lại lại thường xuyên phá bỏ những giới hạn ấy vì không muốn làm mất lòng con. Khi cha mẹ thiếu sự thống nhất, trẻ có thể khó hình thành ý thức về trách nhiệm và giới hạn trong hành vi.

Giáo dục con không phải trách nhiệm của riêng mẹ hay cha. Trong đó, sự nghiêm khắc của người cha, nếu được thể hiện đúng cách, có thể góp phần giúp trẻ hiểu nguyên tắc và học cách tự điều chỉnh hành vi.

01. Sự nghiêm khắc đúng mực giúp trẻ hiểu về giới hạn

Nhiều ông bố thích làm người dễ tính, nhưng đôi khi sự dễ dãi ấy không hẳn xuất phát từ lòng bao dung mà còn là cách né tránh những va chạm trong quá trình dạy con. Họ không muốn tranh cãi, không muốn con buồn hay nghĩ rằng mình là người cha khó tính. Cũng có những người thực sự quá thương con, biết cần đặt ra quy tắc nhưng lại không đủ cứng rắn để thực hiện. Thấy con khóc thì xót, thấy con phải chịu một chút ràng buộc lại không nỡ.

Tình thương không có gì sai, nhưng nếu thiếu giới hạn, yêu thương rất dễ trở thành nuông chiều. Việc liên tục nhượng bộ có thể khiến trẻ nghĩ rằng mọi quy tắc đều có thể thay đổi, miễn là mình phản ứng đủ mạnh hoặc tìm được người đứng ra bênh vực.

Có cậu bé 10 tuổi bắt nạt bạn trên xe buýt đưa đón học sinh. Sau khi con bị cấm sử dụng xe buýt trong ba ngày, người bố không xin miễn phạt mà yêu cầu con chạy bộ đến trường trong một tuần. Ông lái xe theo phía sau để bảo đảm an toàn và yêu cầu con ghi lại quá trình thực hiện mỗi ngày. Theo câu chuyện, sau trải nghiệm này, cậu bé đã thay đổi thái độ và không còn bắt nạt bạn.

Khi trẻ mắc lỗi, cha mẹ không nên chỉ tìm cách xoa dịu hoặc giải quyết hậu quả thay con. Điều quan trọng hơn là giúp trẻ nhận ra hành vi nào không đúng và phải chịu trách nhiệm ra sao.

Sự nghiêm khắc không có nghĩa là khiến con sợ hãi. Người cha cần giúp trẻ hiểu rằng một việc không nên làm không phải vì bố mẹ không cho phép, mà bởi hành vi ấy có thể gây tổn hại cho bản thân hoặc người khác. Khi quy tắc được giải thích rõ ràng và áp dụng nhất quán, trẻ có cơ hội hình thành ý thức tự giác thay vì chỉ nghe lời vì sợ bị phạt.

02. Cứng rắn không đồng nghĩa với thô bạo

Thiết lập kỷ luật là cần thiết, nhưng cách thực hiện mới là điều quyết định. Một người cha thường xuyên đánh mắng, trút giận lên con không thể được xem là nghiêm khắc đúng mực.

Có những đứa trẻ lớn lên trong cảnh cha nổi nóng vì những lỗi rất nhỏ: điểm số không như mong muốn thì bị mắng là vô dụng, đi chơi về muộn thì bị bắt quỳ, thậm chí ăn uống không đúng ý cũng có thể bị đánh. Người cha cho rằng mình có quyền dạy con, nhưng lại không bao giờ lắng nghe lời giải thích của trẻ.

Trong môi trường ấy, đứa trẻ có thể nghe lời vì sợ hãi, nhưng không đồng nghĩa với việc thực sự hiểu và tôn trọng cha mẹ. Khi trưởng thành, một số em có xu hướng tìm cách sống xa gia đình, hạn chế tiếp xúc để tránh những tổn thương cũ.

Sự nghiêm khắc thực sự cần hướng đến việc điều chỉnh hành vi, không phải phủ nhận con người hay áp chế cảm xúc của trẻ.

Lương Khải Siêu, nhà tư tưởng và nhà cải cách nổi tiếng của Trung Quốc, thường được nhắc đến với cách giáo dục chín người con vừa nghiêm túc vừa tôn trọng lựa chọn cá nhân. Ông quan tâm đến việc học hành, phẩm chất của các con, thường xuyên viết thư nhắc nhở và động viên. Tuy nhiên, khi con lựa chọn ngành nghề, ông không áp đặt mà sẵn sàng ủng hộ những hướng đi khác nhau, từ kiến trúc, khảo cổ đến lĩnh vực tên lửa.

Từ cách giáo dục này, có thể rút ra ba nguyên tắc đáng lưu ý:

Thứ nhất, phê bình hành vi, không phủ nhận con người. Khi con làm sai, cha mẹ nên nói rõ việc gì chưa đúng thay vì gắn cho trẻ những nhãn tiêu cực như “đồ vô dụng”, “đứa trẻ hư”. Hành vi có thể sửa đổi, nhưng lời xúc phạm dễ khiến trẻ tổn thương và mất tự tin.

Thứ hai, nói rõ quy tắc và hậu quả từ trước. Trẻ cần biết việc gì được làm, việc gì không nên làm và điều gì sẽ xảy ra nếu vi phạm. Khi quy định được thống nhất, cha mẹ cũng cần thực hiện nhất quán, tránh hôm nay cấm đoán nhưng ngày mai lại dễ dàng bỏ qua chỉ vì tâm trạng thay đổi.

Thứ ba, sau sự nghiêm khắc vẫn cần có tình yêu thương. Phê bình không có nghĩa là lạnh nhạt hay từ chối con. Sau khi nhắc nhở, cha mẹ vẫn cần quan tâm, lắng nghe và giúp trẻ tìm cách sửa sai. Trẻ cần hiểu rằng bố mẹ không chấp nhận hành vi sai, nhưng tình yêu dành cho con không vì thế mà thay đổi.

03. Có quản lý, có dạy dỗ, có kỷ luật và có tình yêu thương

Quản lý không có nghĩa là kiểm soát mọi việc của con, từ quần áo, bạn bè đến ngành học. Cha mẹ cần xác định những giới hạn quan trọng như không nói dối, không bắt nạt người khác, không lấy đồ của người khác và có trách nhiệm với công việc của mình. Những lựa chọn nhỏ hơn, chẳng hạn sở thích hay hoạt động cá nhân, có thể để trẻ tự quyết định.

Bên cạnh đó, quy tắc cần đi cùng lời giải thích. Thay vì chỉ yêu cầu con không được nói dối, cha mẹ có thể giúp trẻ hiểu rằng nói dối làm mất lòng tin và khiến người khác khó tin tưởng mình ngay cả khi nói thật. Khi hiểu lý do phía sau, trẻ có nhiều cơ hội biến quy tắc bên ngoài thành nguyên tắc của chính mình. Muốn con làm được điều gì, người lớn cũng cần làm gương.

Kỷ luật cũng cần đi kèm hậu quả phù hợp. Nếu con làm đổ sữa, có thể yêu cầu con cùng lau dọn. Nếu đã thống nhất thời gian xem tivi nhưng con không tuân thủ, cha mẹ có thể điều chỉnh thời lượng vào ngày hôm sau. Mục đích không phải khiến trẻ xấu hổ hay sợ hãi, mà là giúp con hiểu rằng mỗi hành động đều có trách nhiệm đi kèm.

Hình phạt không nên xuất phát từ cơn nóng giận, càng không nên biến thành dịp để nhắc lại những lỗi cũ hoặc làm nhục trẻ trước mặt người khác. Xử lý đúng việc, giải thích rõ lý do và cho con cơ hội sửa sai sẽ có ý nghĩa giáo dục hơn những lời mắng mỏ kéo dài.

Cuối cùng, mọi nguyên tắc đều cần được đặt trên nền tảng của tình yêu thương. Trẻ không nên chỉ được khen ngợi khi đạt điểm cao, nghe lời hay làm đúng mong muốn của cha mẹ. Khi con đã cố gắng nhưng kết quả chưa tốt, người lớn cần ghi nhận nỗ lực rồi cùng con tìm cách cải thiện. Khi con làm việc nhà chưa khéo, hãy hướng dẫn thêm thay vì vội vàng trách móc.

Một đứa trẻ cần biết rằng mình luôn được yêu thương, nhưng điều đó không có nghĩa mọi hành vi đều được chấp nhận. Cha mẹ có thể đón nhận con người của trẻ, đồng thời kiên quyết điều chỉnh những hành động chưa đúng.

Có nguyên tắc nhưng vẫn ấm áp, có yêu cầu nhưng không áp đặt, có kỷ luật nhưng không thiếu sự tôn trọng. Sự kết hợp ấy không bảo đảm mọi đứa trẻ đều trở nên ngoan ngoãn hay hiếu thảo, nhưng có thể tạo cho con một môi trường lành mạnh để học cách tự chủ, chịu trách nhiệm và trưởng thành.