Ông Trương, sống tại Trung Quốc, năm nay 58 tuổi, đã nghỉ hưu được 2 năm. Năm ngoái, khi đi khám sức khỏe định kỳ, ông nhận kết quả xét nghiệm và thấy chỉ số men gan được đánh dấu bằng mũi tên hướng lên.
Ông không đến bệnh viện mà tìm đến hiệu thuốc trước. Nghe người bạn già trong khu phố nói viên uống bảo vệ gan rất hiệu quả, ông tự dùng thẻ bảo hiểm y tế mua 3 lọ, mỗi sáng và tối đều uống một nắm các loại thuốc, duy trì liên tục suốt nửa năm. Thấy chồng uống, vợ ông cũng làm theo. Trên tủ đầu giường, các lọ thực phẩm bổ sung xếp thành cả một hàng.
Nửa năm sau, khi đi kiểm tra lại, chỉ số men gan không những không giảm mà còn tăng thêm một mức. Sau khi xem hồ sơ bệnh án của ông, bác sĩ tại phòng khám chỉ hỏi hai câu: Trong nửa năm qua, ông đã kiêng rượu chưa? Ông thường ăn tối lúc mấy giờ? Ông Trương há miệng nhưng không biết trả lời thế nào. Rượu thì mỗi tuần ông vẫn uống hai buổi khi tụ tập với đồng nghiệp cũ; còn bữa tối, vì phải đợi cháu đi học về nên thường đến hơn 8 giờ ông mới bắt đầu ăn.
Theo bác sĩ, rất nhiều người ngay từ đầu đã hiểu sai bản chất của việc “dưỡng gan”.
Với cơ quan này, cách chăm sóc tốt nhất không phải là liên tục bổ sung đủ loại thực phẩm bổ dưỡng, mà là đừng tiếp tục tạo thêm gánh nặng cho nó.
Gan còn có một đặc điểm: đây là cơ quan “im lặng”. Trong nhu mô gan hầu như không có dây thần kinh cảm giác đau. Khi thực sự cảm thấy đau, thường là lúc gan đã sưng to đến mức chèn ép lớp bao bên ngoài, khiến người bệnh đau đến mức không thể đứng thẳng. Khi ấy, vấn đề đã không còn nhỏ. Vì vậy, nhiều người mắc gan nhiễm mỡ suốt 5-6 năm mà không có bất kỳ cảm giác bất thường nào. Đến khi đi khám sức khỏe, chỉ số men gan có thể đã tăng từ lâu.
Dưới đây là 3 việc dù nhỏ nhưng có thể giúp gan của bạn khỏe mạnh hơn:
Nếu có thể, hãy tránh uống rượu
Tại các phòng khám, không ít người cao tuổi vẫn không đồng tình: “Mỗi ngày tôi chỉ nhấp một, hai ly rượu nhỏ thôi, rượu dưỡng sinh mà”. “Người ta nói rượu vang giúp làm mềm mạch máu”.
Tuy nhiên, các tài liệu y khoa công khai không nhìn nhận như vậy. Sau khi đi vào cơ thể, rượu gần như được chuyển hóa hoàn toàn qua gan. Acetaldehyde, sản phẩm trung gian của quá trình chuyển hóa này, là chất gây ung thư loại 1 đã được xác định. Quan niệm “uống một lượng nhỏ rượu vang có lợi cho tim mạch” trước đây xuất phát từ một nghiên cứu quan sát, nhưng những nghiên cứu quy mô lớn hơn được thực hiện sau đó không củng cố được kết luận này.
Các hướng dẫn liên quan tại Trung Quốc có quan điểm rất rõ ràng: Lượng rượu an toàn nhất là 0.
Giảm lượng mỡ tích tụ quanh bụng
Khi được chẩn đoán gan nhiễm mỡ, phản ứng đầu tiên của nhiều người là nghĩ rằng “mình ăn quá nhiều dầu mỡ”, từ đó chuyển sang ăn rau luộc trong mọi bữa. Nhưng sau 3 tháng kiểm tra lại, các chỉ số vẫn cao như trước.
Vấn đề nằm ở đâu?
Nó nằm trong bát cơm trắng, cốc sữa đậu nành có đường, đĩa dưa hấu đã cắt sẵn sau bữa ăn và cả những cốc nước ép trái cây trong dịp lễ Tết.
Hiện nay, một trong những bệnh gan mạn tính phổ biến hàng đầu trong y học là “bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu”. Nguyên nhân không đơn thuần là ăn quá nhiều dầu mỡ, mà còn do lượng gạo trắng, bột mì tinh chế, đường bổ sung và fructose được đưa vào cơ thể không được chuyển hóa hết tại gan, cuối cùng đều chuyển thành chất béo và tích tụ ở đó.
Trong thực tế lâm sàng, nhóm người thường gặp nhất là những người không uống rượu, cơ thể không quá béo nhưng bụng lại nhô ra.
Vậy cần điều chỉnh thế nào? Không phải bắt bạn ngày nào cũng chỉ ăn rau. Hãy giảm tinh bột tinh chế, giảm dầu dùng khi xào nấu, ngừng uống đồ uống có đường, ngừng ăn mứt hoa quả và uống nước ép tươi. Đồng thời, mỗi ngày hãy đi bộ nhanh 40 phút sau bữa tối. Chỉ cần thực hiện những điều này, sau 3 tháng kiểm tra lại, chỉ số men gan của nhiều người sẽ tự giảm xuống.
Ăn uống lành mạnh giúp giảm gánh nặng chuyển hóa cho gan. (Ảnh minh họa)
Không tùy tiện uống “thực phẩm bổ sung bảo vệ gan”
Đây là điều trái với suy nghĩ thông thường của nhiều người nhất.
Tại các phòng khám, có một bộ phận không nhỏ những người có chỉ số men gan cao vốn không uống nhiều rượu, vòng bụng cũng không quá lớn. Vậy nguyên nhân là gì? Chính là do “bồi bổ” quá mức.
Trong gia đình nhiều người trung niên và cao tuổi, có thể tìm thấy 7-8 loại sản phẩm được sử dụng lâu dài như bột tam thất, keo ong, dầu cá, cùng nhiều loại bột pha uống được quảng cáo là có tác dụng “thải độc”, “dưỡng gan” trên các buổi livestream. Chưa kể, khi cảm thấy đau khớp, họ lại tự ý uống thêm vài viên thuốc giảm đau; khi bị cảm, họ có thể dùng kết hợp hai loại thuốc cảm khác nhau.
Tất cả những thứ này khi đi vào cơ thể đều phải trải qua quá trình chuyển hóa tại gan. Một lần sử dụng có thể không gây vấn đề gì, nhưng nếu ngày nào cũng uống, thậm chí kết hợp 7-8 loại cùng lúc thì lại là chuyện khác.
Các hướng dẫn chẩn đoán và điều trị tại Trung Quốc đã nêu rõ: Một trong những nguyên nhân đáng kể gây tổn thương gan do thuốc là các loại thực phẩm bổ sung, bài thuốc dân gian và thảo dược có thành phần không rõ ràng.
Điều này không có nghĩa là tất cả các loại thuốc Đông y đều không thể sử dụng, mà là bạn không nên tự làm bác sĩ cho chính mình. Huyết áp cao thì đến khoa tim mạch, đường huyết cao thì đến khoa nội tiết; nếu gan có vấn đề hoặc kết quả khám sức khỏe bất thường, hãy đến khoa tiêu hóa hoặc khoa gan mật. Nên uống loại gì, uống trong bao lâu, có cần ngừng hay không, hãy làm theo chỉ định của bác sĩ trực tiếp thăm khám, đừng nghe lời “chuyên gia” mặc áo blouse trắng trên các video ngắn.
