Cần tính đến phương án nhập khẩu nhân công

Khó tuyển

Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Việt Nam, tình trạng thiếu lao động hiện nay đã trở thành một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất của ngành xây dựng. Từ các dự án nhà ở thương mại, nhà ở xã hội cho tới những công trình hạ tầng quy mô lớn, đâu đâu cũng gặp khó trong tuyển dụng công nhân.

“Hiện nay, tuyển dụng lao động xây dựng là câu chuyện cực kỳ khó. Không chỉ thiếu về số lượng mà còn yếu về chất lượng”, ông Hiệp thẳng thắn nhìn nhận.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng, nguyên nhân sâu xa của tình trạng này xuất phát từ sự thay đổi mạnh mẽ của thị trường lao động. Lao động phổ thông ngày càng có nhiều lựa chọn việc làm hơn, trong khi nghề xây dựng lại mang đặc thù nặng nhọc, nguy hiểm, điều kiện làm việc khắc nghiệt và thiếu tính ổn định lâu dài.

Trong khi đó, thu nhập từ công việc xây dựng không còn đủ hấp dẫn so với các ngành nghề khác. Các khu công nghiệp mọc lên khắp nơi, mang lại công việc nhẹ nhàng hơn, môi trường làm việc ổn định hơn và thu nhập đều đặn, khiến không ít lao động rời bỏ công trường để chuyển sang làm công nhân nhà máy.

Đáng lo ngại hơn, theo ông Hiệp, thị trường lao động xây dựng còn đang bị “bóp méo” bởi sự cạnh tranh thiếu lành mạnh. Một số doanh nghiệp lớn thành lập công ty xây dựng riêng, tuyển dụng ồ ạt với mức lương rất cao, thậm chí gấp đôi mặt bằng chung. Việc này tạo ra hiện tượng “hút máu” nhân lực, phá vỡ cân bằng thị trường lao động.

“Có một doanh nghiệp lớn tuyển công nhân thợ xây với mức lương 800.000 đồng/ngày, cao gấp đôi so với mức trung bình gây khó khăn cho các công trình khác. Thậm chí, ai giới thiệu được công nhân vào làm được hưởng thêm 200.000 đồng/ngày”, ông Hiệp cho hay.

Hệ quả của tình trạng thiếu lao động không chỉ dừng lại ở khó khăn của doanh nghiệp, mà đang tác động trực tiếp tới người dân và các mục tiêu an sinh xã hội. Theo ông Hiệp, ngay cả các dự án nhà ở xã hội - lĩnh vực được ưu tiên về cơ chế, chính sách - cũng đang “khát” công nhân.

“Không có người xây thì dù đã bán nhà, dự án vẫn có nguy cơ chậm tiến độ. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến người thu nhập thấp - những đối tượng đang rất cần nhà ở”, ông Hiệp cho biết.

Trong bối cảnh đầu tư công được đẩy mạnh, hàng loạt dự án hạ tầng giao thông, đô thị, khu công nghiệp cùng lúc triển khai, nhu cầu lao động xây dựng càng tăng cao. Tuy nhiên, nguồn cung không theo kịp, khiến áp lực lên tiến độ và chi phí ngày càng lớn.

Công nghệ lên ngôi để “bù” nhân lực

Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu cho rằng, nhiều doanh nghiệp xây dựng buộc phải thay đổi căn bản phương thức thi công. Thay vì phụ thuộc nặng vào lao động thủ công như trước, xu hướng hiện nay là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, cơ giới hóa và công nghiệp hóa xây dựng. Nếu trước đây, việc xây dựng tường gạch, đổ bê tông tại chỗ cần rất nhiều nhân công, thì nay nhiều dự án đã chuyển sang sử dụng cấu kiện bê tông đúc sẵn, tấm panel, công nghệ lắp ghép.

Ông Hiệp dẫn ví dụ về công nghệ bê tông đúc sẵn mà một số doanh nghiệp trong nước như Xuân Mai đang áp dụng. “Công nghệ ghép hiện nay đã khác rất xa so với công nghệ lắp ghép nhà Liên Xô trước đây. Các cấu kiện được sản xuất đồng bộ trong nhà máy, đưa ra công trường chỉ lắp dựng, giúp giảm mạnh nhân công, rút ngắn thời gian thi công và nâng cao chất lượng công trình”, ông Hiệp cho biết.

Nhờ áp dụng công nghệ, nhiều công trường hiện nay đã giảm đáng kể số lượng công nhân so với trước, thay vào đó là máy móc, thiết bị và quy trình thi công khép kín. Tuy nhiên, theo ông Hiệp, công nghệ chỉ là một phần lời giải, chưa thể giải quyết triệt để bài toán nhân lực.

Phương án nhập khẩu lao động

Một thực tế đáng chú ý là nhiều doanh nghiệp xây dựng đã bắt đầu tính tới phương án nhập khẩu lao động từ các quốc gia có mức thu nhập thấp hơn. Theo ông Hiệp, điều này nghe có vẻ nghịch lý, nhưng lại phản ánh đúng thực trạng hiện nay của thị trường lao động xây dựng Việt Nam.

“Trước đây Hàn Quốc, Nhật Bản từng tiếp nhận lao động Việt Nam. Nay chúng ta cũng phải nghĩ đến việc tiếp nhận lao động từ những thị trường còn khó khăn hơn như Nepal, Afghanistan… cho các công việc phổ thông”, ông Hiệp nhận định.

Việc phải cân nhắc nhập khẩu nhân công cho thấy thị trường lao động trong nước đang mất cân đối nghiêm trọng. Nếu không có giải pháp căn cơ, tình trạng thiếu hụt sẽ còn kéo dài, tạo áp lực lớn lên chi phí đầu tư, nhất là trong bối cảnh giá vật liệu và chi phí tài chính vẫn ở mức cao.

“Thiếu nhân công xây dựng đã trở thành vấn đề nhức nhối, nhưng vẫn chưa được coi là một vấn đề mang tính quốc gia. Chỉ khi hàng loạt dự án đầu tư công chậm tiến độ vì không có người làm, lúc đó xã hội mới thực sự nhìn thẳng vào điểm nghẽn này”. ông Nguyễn Quốc Hiệp

Bên cạnh số lượng, ông Hiệp cho rằng vấn đề cốt lõi hơn nằm ở chất lượng nguồn nhân lực. Ngành xây dựng hiện nay không chỉ cần lao động phổ thông, mà rất cần công nhân lành nghề, lao động kỹ thuật và kỹ sư có khả năng vận hành công nghệ mới. Việc chuyển sang mô hình thi công công nghiệp hóa đòi hỏi người lao động phải được đào tạo bài bản, có kỹ năng, kỷ luật lao động và khả năng thích ứng với máy móc, quy trình hiện đại. Do đó, đào tạo và tái đào tạo nguồn nhân lực được xem là yếu tố then chốt.

“Không phải thiếu trường đào tạo nghề, mà là thiếu người vào học. Nghề xây dựng vất vả, nguy hiểm, trong khi nhiều ngành nghề khác lại hấp dẫn hơn”, ông Hiệp nói.

Về lâu dài, ông Hiệp nhấn mạnh vai trò của chính sách vĩ mô. “Thiếu nhân công xây dựng đã trở thành vấn đề nhức nhối, nhưng vẫn chưa được coi là một vấn đề mang tính quốc gia. Chỉ khi hàng loạt dự án đầu tư công chậm tiến độ vì không có người làm, lúc đó xã hội mới thực sự nhìn thẳng vào điểm nghẽn này”, ông Hiệp cảnh báo. Theo ông Hiệp, chỉ khi có sự kết hợp đồng bộ giữa đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng đào tạo và chính sách lao động phù hợp, ngành xây dựng mới có thể phát triển bền vững trong giai đoạn tới, đáp ứng được yêu cầu của một nền kinh tế đang tăng tốc đầu tư và đô thị hóa.