Chuyên gia hãng tư vấn Đức mổ xẻ: Từ thói quen "cái gì cũng tự làm", cách Vingroup bạo chi tiếp cận tri thức đến nghịch lý logistics Việt Nam cước cực rẻ nhưng chi phí cực đắt

Bước vào giai đoạn chuyển dịch chuỗi cung ứng, bức tranh kinh tế Việt Nam đang đặt ra nhiều thách thức từ hạ tầng lõi đến hiệu suất vận hành doanh nghiệp.

Trong cuộc phỏng vấn, ông Trường Bùi, Giám đốc Hợp danh (Partner) tại Roland Berger đã đưa ra góc nhìn về những vấn đề này.

Là định chế tư vấn chiến lược hàng đầu từ Đức mang đậm tính kỷ luật và sự chính xác, Roland Berger chuyên giải quyết các bài toán tái cấu trúc - chiến lược phức tạp.

Từng làm việc tại các tổ chức quốc tế và quản lý tư vấn cấp khu vực ở Châu Á, ông nhận thấy đâu là điểm nghẽn lớn nhất trong tư duy quản trị khi doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận chuẩn mực toàn cầu?

Rào cản lớn nhất hiện nay nằm ở tư duy ngắn hạn. Nhiều ban lãnh đạo chỉ tập trung vào kết quả thực thi trước mắt mà chưa chú trọng xây dựng định hướng chiến lược dài hạn. Bên cạnh đó, văn hóa kinh doanh bản địa tồn tại đặc thù mong muốn tự thực hiện mọi công đoạn.

Thế giới đã phân hóa sâu sắc về chuỗi giá trị, việc không tận dụng nguồn lực chuyên môn bên ngoài, sẽ làm giảm hiệu suất vận hành chung. Sự e dè trong tiếp thu phương pháp mới khiến quá trình hợp tác mất nhiều thời gian chỉ để thuyết phục từ cấp thượng tầng lãnh đạo.

Ngay cả khi sử dụng tư vấn, nhiều đơn vị vẫn giữ quan điểm coi đối tác là bên cung cấp tư vấn chiến lược độc lập thay vì là người đồng hành thực thi cùng doanh nghiệp.

Sự chuyển dịch tư duy này đang diễn ra như thế nào tại các tập đoàn tư nhân quy mô lớn trong nước?

Sự dịch chuyển đang hiện thực hóa rõ nét. Vingroup là ví dụ điển hình cho việc sẵn sàng chi trả chi phí cao tiếp cận tri thức chuyên gia toàn cầu, qua đó rút ngắn thời gian phát triển và nhanh chóng bắt kịp tiêu chuẩn quốc tế.

Tương tự, ban lãnh đạo Gelex đã nhận diện rõ áp lực sinh tồn trong 10 đến 15 năm tới nếu không tiến hành tái cấu trúc. Giải pháp họ lựa chọn là quyết liệt thay đổi tư duy từ cấp cao nhất, hoạch định định hướng vĩ mô và trao quyền cho đội ngũ quản lý cấp trung thay vì tiếp tục tự giải quyết mọi thứ.

Làn sóng thoái vốn của doanh nghiệp nhà nước sắp tới được kỳ vọng tạo ra các thương vụ lớn, nhưng dòng vốn ngoại dường như vẫn giữ nhịp độ thận trọng dù chất lượng tài sản tốt?

Khối ngoại thường từ chối tham gia ngay từ bước đầu tiếp cận dù tài sản và định vị thương hiệu của doanh nghiệp nhà nước rất tốt.

Sự do dự này đến từ việc họ e ngại rủi ro liên quan đến thủ tục hành chính phức tạp và cơ cấu tài chính cần quá nhiều thời gian để xử lý. Thời gian thẩm định một thương vụ thường kéo dài, kéo theo rủi ro sụt giảm hiệu quả đầu tư.

Do chi phí cơ hội cao, dòng vốn ngoại ưu tiên phân bổ vào khối doanh nghiệp tư nhân để tối ưu hóa thời gian và đảm bảo tính minh bạch.

Dữ liệu từ Ngân hàng Thế giới (WB) và Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) chỉ ra chi phí logistics trên GDP của Việt Nam ở mức 16,8% đến 20%, cao hơn mức 15% của Thái Lan hay 8,5% của Singapore. Đâu là lời giải để giảm bớt gánh nặng chi phí này?

Đó là một nghịch lý nếu chỉ nhìn bề mặt. Dữ liệu thực tế và trải nghiệm thị trường cho thấy chi phí bốc xếp cảng biển và cước vận tải đường bộ tại Việt Nam đang duy trì ở mức thấp nhất khu vực Đông Nam Á.

Vấn đề cốt lõi không nằm ở đơn giá mà nằm ở tính hiệu quả. Thị trường logistics nội địa phân mảnh nghiêm trọng do rào cản gia nhập ngành thấp, dẫn đến tình trạng manh múc và cạnh tranh về giá.

Sự thiếu vắng các nhà cung cấp giải pháp tích hợp quy mô lớn ở mức độ 4PL hay 5PL khiến biên lợi nhuận toàn ngành duy trì ở mức rất mỏng.

Không có tích lũy tư bản, doanh nghiệp mất động lực tái đầu tư nâng cấp hệ thống, đẩy tổng chi phí vĩ mô lên cao dù cấu phần đơn giá lại rẻ.

Việt Nam đang nghiên cứu triển khai tuyến đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam. Dữ liệu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cho thấy trên thế giới rất hiếm dự án đường sắt tự sinh lời tài chính. Chúng ta nên tiếp cận bài toán đầu tư này ra sao để giảm gánh nặng bù lỗ?

Kinh nghiệm toàn cầu cho thấy các dự án đường sắt cơ bản hiếm khi tự sinh lời, ngoại trừ một vài trường hợp vận hành tinh nhuệ như Thụy Sĩ.

Phần lớn đều cần nguồn lực trợ giá dài hạn từ ngân sách. Đây phải được xem là khoản đầu tư công bắt buộc nhằm gia tăng tính kết nối hạ tầng và giảm chi phí lưu thông nền kinh tế.

Để giảm tải gánh nặng tài chính, giải pháp khả thi là thu hút nguồn vốn tư nhân và ứng dụng cơ chế khai thác quỹ đất dọc tuyến.

Chúng ta cũng cần nhìn nhận quy mô mạng lưới 2.000 đến 4.000 km chưa đủ lớn để tạo vị thế đàm phán chuyển giao công nghệ lõi nếu so sánh với mạng lưới nội địa khổng lồ của Trung Quốc, do đó phương án mua công nghệ trọn gói là bước đi thực tế.

Khi các quỹ đầu tư ngoại cân nhắc rót vốn vào mảng công nghệ cao, họ đánh giá thế nào về hệ sinh thái của Việt Nam khi đặt lên bàn cân với Ủy ban Đầu tư Thái Lan (BOI) - cơ quan vừa tung ra lộ trình nhắm tới 79 tỷ USD cho ngành bán dẫn?

Việt Nam tiếp tục duy trì lợi thế lớn về quy mô dân số và lực lượng lao động có trình độ. Tuy nhiên, đối với ngành bán dẫn, nhà đầu tư đặc biệt quan tâm đến năng lực đáp ứng của một hệ sinh thái chuỗi cung ứng khép kín thay vì chỉ nhìn vào chi phí nhân công.

Thái Lan đang tạo ra sức ép cạnh tranh lớn khi thông qua BOI thiết kế lộ trình chiến lược riêng biệt để xây dựng hệ sinh thái nội địa.

Việt Nam cần nhanh chóng xác định rõ phân khúc tham gia trong chuỗi giá trị và ban hành các khung chính sách hỗ trợ cụ thể thay vì chỉ dừng lại ở các thông điệp chào đón chung. Từng khâu trong hệ sinh thái phải sẵn sàng khớp nối thì mới đủ sức giữ chân các tập đoàn công nghệ.

Xin cám ơn ông.