Đằng sau cái tên Cape Verde là loạt sự thật khó tin

Đất nước được tạo nên từ những ngọn núi lửa giữa Đại Tây Dương

Cape Verde là một quần đảo gồm 10 đảo lớn và nhiều đảo nhỏ, nằm giữa Đại Tây Dương, cách bờ biển Senegal khoảng 500 đến 600 km. Toàn bộ quần đảo được hình thành từ hoạt động núi lửa dưới đáy biển hàng triệu năm trước, vì vậy địa hình chủ yếu là núi đá, vách dựng đứng và các miệng núi lửa cổ.

Biểu tượng nổi tiếng nhất của quốc gia này là Pico do Fogo, ngọn núi lửa cao 2.829 m, cũng là điểm cao nhất Cape Verde. Đây là núi lửa còn hoạt động duy nhất của đất nước, từng phun trào nhiều lần, gần đây nhất là năm 2014. Dù thường xuyên đối mặt với nguy cơ thiên tai, hàng nghìn người vẫn sinh sống trên sườn núi lửa, tận dụng lớp đất bazan màu mỡ để trồng nho, cà phê và nhiều loại cây ăn quả. Rượu vang sản xuất tại đảo Fogo được xem là một trong những đặc sản nổi tiếng của Cabo Verde.

Không chỉ tạo nên cảnh quan hùng vĩ, nguồn gốc núi lửa còn khiến Cape Verde trở thành điểm đến được yêu thích của những người mê trekking, leo núi và khám phá thiên nhiên.

Một trong những quốc gia nhỏ nhất từng góp mặt tại World Cup

Theo dữ liệu của Ngân hàng Thế giới, dân số Cape Verde hiện chỉ khoảng hơn nửa triệu dân thuộc nhóm quốc gia có dân số ít nhất thế giới.

Chính vì vậy, việc đội tuyển nước này giành vé dự World Cup 2026 được xem là thành tích đặc biệt. Nếu so với các cường quốc bóng đá như Brazil (hơn 210 triệu dân), Argentina (khoảng 47 triệu dân) hay Tây Ban Nha (gần 50 triệu dân), Cape Verde có quy mô dân số nhỏ hơn hàng chục đến hàng trăm lần.

Nguồn lực hạn chế càng khiến thành tích của họ trở nên đáng chú ý. Nhiều tuyển thủ Cape Verde sinh ra hoặc trưởng thành tại châu Âu, đặc biệt là Bồ Đào Nha, Pháp và Hà Lan, nhưng lựa chọn khoác áo đội tuyển quê hương. Bên cạnh đó, cộng đồng người Cape Verde ở nước ngoài hiện còn đông hơn dân số trong nước, tạo nên nguồn cầu thủ và nhân lực đáng kể cho bóng đá quốc gia.

Tại World Cup 2026, đội bóng của quốc đảo này gây bất ngờ khi cầm hòa Tây Ban Nha và Uruguay ở vòng bảng, trước khi chỉ chịu dừng bước sau 120 phút trước Argentina ở vòng 1/16. Hành trình ấy giúp cái tênCape Verde lần đầu được đông đảo người hâm mộ bóng đá trên thế giới biết đến.

Người dân nói tiếng Bồ Đào Nha giữa châu Phi

Nằm ngoài khơi bờ biển Tây Phi nhưng ngôn ngữ chính thức của Cape Verde lại là tiếng Bồ Đào Nha. Điều này bắt nguồn từ việc quần đảo từng là thuộc địa của Bồ Đào Nha trong gần 500 năm, kể từ khi được người Bồ Đào Nha phát hiện và khai phá vào thế kỷ XV.

Tiếng Bồ Đào Nha hiện vẫn được sử dụng trong hệ thống giáo dục, hành chính, pháp luật và các văn bản chính thức. Tuy nhiên, trong cuộc sống thường ngày, đa số người dân giao tiếp bằng tiếng Creole Cape Verde (Kriolu), một ngôn ngữ hình thành từ sự pha trộn giữa tiếng Bồ Đào Nha với nhiều ngôn ngữ Tây Phi.

Đáng chú ý, Kriolu không hoàn toàn thống nhất. Mỗi hòn đảo trong quần đảo đều có phương ngữ riêng, phản ánh lịch sử và quá trình phát triển khác nhau của từng cộng đồng dân cư.

Một trong số rất ít quốc gia không có cư dân bản địa

Không giống phần lớn các quốc gia trên thế giới, Cape Verde không có dân cư bản địa.

Trước khi các nhà hàng hải Bồ Đào Nha đặt chân tới vào khoảng năm 1460, toàn bộ quần đảo hoàn toàn không có người sinh sống. Sau đó, nơi đây dần trở thành điểm trung chuyển quan trọng trên các tuyến hàng hải xuyên Đại Tây Dương và là nơi người châu Âu cùng người châu Phi đến định cư.

Vì vậy, phần lớn người Cape Verde ngày nay là hậu duệ của sự pha trộn giữa người châu Âu và người châu Phi. Chính lịch sử đặc biệt này đã tạo nên bản sắc văn hóa rất riêng, kết hợp giữa hai nền văn minh trong nhiều thế kỷ.

Mang tên "Mũi Xanh" nhưng lại không nằm ở Mũi Xanh

Tên gọi Cape Verde bắt nguồn từ tiếng Bồ Đào Nha "Cabo Verde", có nghĩa là "Mũi Xanh".

Điều thú vị là quốc gia này hoàn toàn không nằm trên Mũi Xanh. Cái tên được lấy theo Cap-Vert, một mũi đất thuộc Senegal, địa điểm mà các nhà hàng hải Bồ Đào Nha nhìn thấy trước khi tiếp tục hành trình và phát hiện quần đảo ngoài khơi Đại Tây Dương.

Đến năm 2013, chính phủ nước này quyết định sử dụng tên chính thức trong mọi ngôn ngữ quốc tế là "Cabo Verde" thay vì bản dịch "Cape Verde", nhằm thống nhất cách gọi trên toàn thế giới và khẳng định bản sắc quốc gia.

Quê hương của dòng nhạc morna nổi tiếng thế giới

Cape Verde được xem là cái nôi của dòng nhạc morna, thể loại âm nhạc thường được ví như "nhạc blues của Đại Tây Dương".

Morna có tiết tấu chậm, giai điệu da diết, thường kể về biển cả, những chuyến hải trình dài, nỗi nhớ quê hương và sự chia ly. Đây cũng là những cảm xúc gắn liền với lịch sử của một quốc gia có rất nhiều người rời quê hương để sinh sống ở nước ngoài.

Năm 2019, UNESCO đã đưa morna vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Người góp công lớn nhất đưa âm nhạc Cape Verde ra thế giới là Cesária Évora. Bà được mệnh danh là "Danh ca chân đất" vì thường biểu diễn mà không mang giày, như một cách thể hiện sự gắn bó với những người lao động nghèo quê hương. Giọng hát của bà đã giúp morna vang lên trên nhiều sân khấu quốc tế và trở thành biểu tượng văn hóa của Cape Verde.

Gần như không có tài nguyên nhưng vẫn là quốc gia ổn định

Khác với nhiều quốc gia châu Phi nổi tiếng nhờ dầu mỏ, kim cương hay khoáng sản, Cape Verde gần như không sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên đáng kể. Diện tích đất nông nghiệp cũng rất hạn chế do khí hậu khô hạn và lượng mưa thấp.

Tuy nhiên, quốc gia này nhiều năm liền được đánh giá là một trong những nền dân chủ ổn định và có chất lượng quản trị tốt nhất châu Phi.

Du lịch là trụ cột của nền kinh tế Cape Verde đóng góp khoảng 35% GDP, tạo hơn 40% việc làm và thu hút phần lớn vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, do khí hậu khô hạn và đất canh tác chỉ chiếm khoảng 10% diện tích, quốc gia này phải nhập khẩu phần lớn lương thực, nhiên liệu và hàng tiêu dùng. Kiều hối từ cộng đồng người Cape Verde ở nước ngoài cũng đóng vai trò quan trọng, tương đương khoảng 14% GDP.

Nền kinh tế Cape Verde khá dễ bị tác động bởi các cú sốc bên ngoài. Đại dịch COVID-19 từng khiến GDP giảm hơn 20%, trong khi hạn hán kéo dài và biến động giá năng lượng, lương thực toàn cầu tiếp tục gây nhiều sức ép. Để phát triển bền vững, chính phủ đang đẩy mạnh đầu tư vào kinh tế biển, du lịch, năng lượng tái tạo, kinh tế số và nông nghiệp công nghệ cao, đồng thời tăng cường ứng phó với biến đổi khí hậu, vốn được xem là thách thức lớn nhất đối với tương lai của quốc gia này.

Mặc dù vậy, nhờ duy trì môi trường chính trị ổn định và định hướng phát triển dịch vụ, nước này đạt mức thu nhập bình quân đầu người thuộc nhóm cao của khu vực Tây Phi.

Người Cape Verde ở nước ngoài còn đông hơn trong nước

Cape Verde hiện chỉ có khoảng hơn nửa triệu dân sinh sống trong nước. Thế nhưng cộng đồng người Cape Verde ở nước ngoài được ước tính lên tới hơn một triệu người, tức gấp nhiều lần dân số trong nước.

Các cộng đồng lớn tập trung tại Hoa Kỳ, Bồ Đào Nha, Pháp, Hà Lan, Luxembourg và một số quốc gia châu Âu khác.

Đặc biệt, Cape Verde có mối quan hệ lâu đời với Hoa Kỳ, được củng cố mạnh mẽ bởi sự kết nối giữa người dân hai nước thông qua các làn sóng di cư. Vào thế kỷ 19, Cabo Verde từng là trung tâm cung ứng cho ngành công nghiệp săn cá voi và là nơi tuyển dụng thủy thủ, khởi đầu cho làn sóng di cư liên tục của người dân đảo sang Mỹ, đặc biệt là các bang vùng New England.

Hiện nay, cộng đồng người Cape Verde hải ngoại tại Mỹ có quy mô lớn tương đương với dân số trong nước và nguồn kiều hối từ họ gửi về là nguồn thu nhập thiết yếu của nhiều hộ gia đình.