Đi du lịch giữa nắng nóng, nhiều người không ngờ những thói quen này lại âm thầm đẩy nguy cơ đột quỵ lên cao

Dịp lễ này, dòng người đổ về các điểm du lịch tăng đột biến đúng vào cao điểm nắng nóng gay gắt. Các chuyên gia cảnh báo, sự kết hợp giữa việc di chuyển cường độ cao và nền nhiệt ngoài trời khắc nghiệt đang tạo ra "cơn bão hoàn hảo" dẫn đến đột quỵ và sốc nhiệt.

Khi cơ thể trở thành "cỗ máy" quá tải

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết, cơ thể con người là một bộ máy tinh vi luôn cố gắng duy trì thân nhiệt ổn định để bảo vệ não và tim. Tuy nhiên, dưới sức ép của nắng nóng cực đoan, bộ máy này có thể bị "đánh gục" theo một quy trình đáng sợ.

Khi trời nóng, vùng hạ đồi trong não sẽ kích hoạt cơ chế tản nhiệt bằng cách giãn mạch dưới da và tiết mồ hôi. Tuy nhiên, BS Hoàng phân tích sâu hơn về những biến đổi nguy hiểm bên trong lòng mạch. "Nếu quá trình này kéo dài mà không được bù nước đầy đủ, máu sẽ trở nên cô đặc. Khi máu đặc, dòng chảy chậm lại, tim phải làm việc nặng hơn để bơm máu đến não.

Ở người có mạch máu xơ vữa hoặc lòng mạch hẹp, áp lực tăng đột ngột dễ gây vỡ mạch, dẫn đến đột quỵ xuất huyết não. Ngược lại, máu quánh cũng dễ tạo cục máu đông gây tắc động mạch, dẫn đến đột quỵ thiếu máu cục bộ", BS Hoàng cho biết.

Đặc biệt, khi thân nhiệt vượt ngưỡng 40 độ C, tình trạng sốc nhiệt (heatstroke) sẽ xuất hiện. Lúc này, trung tâm điều hòa thân nhiệt bị "tê liệt", mồ hôi ngừng tiết, da nóng rực và người bệnh nhanh chóng rơi vào hôn mê, co giật. Đây là tình trạng cấp cứu khẩn cấp vì tế bào não bị tổn thương trực tiếp.

Các nhóm dễ tổn thương bao gồm người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người có bệnh mạn tính và người từng bị đột quỵ. Ở người lớn tuổi, khả năng điều chỉnh thân nhiệt suy giảm, mạch máu xơ cứng, tim yếu hơn, cảm giác khát cũng kém nhạy, nên dễ rơi vào tình trạng mất nước nặng mà không nhận ra.

Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có diện tích bề mặt cơ thể lớn so với cân nặng, hấp thu nhiệt nhanh nhưng hệ thống mồ hôi chưa phát triển hoàn thiện, nên nguy cơ quá tải nhiệt cao hơn người trưởng thành.

Những người mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, tiểu đường, suy thận, rối loạn mỡ máu, béo phì… hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu, thuốc hạ áp nếu không chú ý bù nước và nghỉ ngơi hợp lý, nguy cơ biến cố trong những ngày nắng nóng càng tăng.

Những "cú sốc" từ thói quen đi du lịch ngày nắng dễ dẫn đến đột quỵ

Trong kỳ nghỉ, nhiều du khách thường mắc phải các sai lầm làm tăng vọt nguy cơ đột quỵ, điển hình như:

Thay đổi nhiệt độ đột ngột: Nhiều người có thói quen ngồi lâu trong phòng máy lạnh ở mức 24-25 độ C rồi bước ngay ra ngoài trời nắng 36-37 độ C. Sự chênh lệch nhiệt độ lớn khiến mạch máu co hoặc giãn đột ngột, huyết áp biến động mạnh, có thể gây choáng váng, ngất xỉu, thậm chí kích hoạt cơn đột quỵ ở người có mạch máu não yếu.

Tương tự, đi nắng về lập tức tắm nước lạnh sâu cũng khiến cơ thể chưa kịp thích nghi, mạch ngoại vi co lại nhanh, huyết áp có thể tăng vọt trong thời gian ngắn.

Tắm ngay khi vừa đi nắng về: Việc dội nước lạnh khi cơ thể đang đầm đìa mồ hôi làm mạch máu ngoại vi co lại đột ngột, khiến huyết áp tăng vọt trong tích tắc.

Giải khát sai cách: Việc sử dụng rượu bia, cà phê, nước ngọt có gas để "giải nhiệt" cũng là hiểu lầm thường gặp. Rượu bia làm giãn mạch, tăng mất nước qua đường tiểu, đồng thời làm giảm khả năng nhận biết các dấu hiệu mệt, chóng mặt, choáng váng của cơ thể.

Đồ uống chứa caffeine và đường có tác dụng lợi tiểu, khiến cơ thể mất nước nhiều hơn. Trong khi đó, nhiều người lại không bổ sung đủ nước lọc, rau xanh, trái cây tươi – vốn là nguồn cung cấp nước, vitamin và chất điện giải tự nhiên quan trọng.

Chế độ ăn nhiều muối: Chế độ ăn nhiều muối, nhiều mỡ trong mùa nóng cũng gây bất lợi. Ăn mặn với lượng muối, nước chấm, đồ hộp cao làm tăng giữ nước, tăng huyết áp, tạo gánh nặng cho tim và mạch máu não.

Ăn nhiều thịt đỏ, món chiên xào nhiều dầu mỡ, đồ ngọt, thức ăn nhanh… thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch, làm hẹp lòng mạch, khiến nguy cơ nhồi máu não, nhồi máu cơ tim tăng lên, nhất là khi kết hợp với mất nước, tăng thân nhiệt do thời tiết.

Bí kíp du lịch an toàn trong mùa nắng nóng

Theo các bác sĩ, đa số biến cố đột quỵ, sốc nhiệt trong mùa nóng có thể phòng tránh nếu mỗi người chủ động điều chỉnh lối sống và trang bị kiến thức cơ bản về nhận diện, sơ cứu ban đầu. Khi đi du lịch, với tần suất di chuyển nhiều hơn, chúng ta càng cần phải biết cách phòng ngừa cho bản thân.

Uống nước chủ động: Không đợi khát mới uống. Ưu tiên nước lọc, nước dừa hoặc nước bù điện giải. Người trưởng thành nên uống khoảng 1,5-2 lít nước mỗi ngày, tăng hơn khi phải làm việc ngoài trời hoặc vận động nhiều. Không nên đợi đến khi cảm thấy khát mới uống, mà nên uống rải rác trong ngày với từng ngụm nhỏ.

Nước lọc, nước dừa, nước hoa quả ít đường, nước có bổ sung chút muối khoáng là những lựa chọn phù hợp. Hạn chế nước ngọt có gas, nước tăng lực, cà phê và tuyệt đối không dùng rượu bia để giải khát trong những ngày nắng nóng.

Bổ sung đủ dinh dưỡng: Đừng vì đi biển hay lên núi mà chỉ ăn các món ăn đặc sản của nơi đó. Thay vào đó, vẫn cần chú ý bổ sung đủ dinh dưỡng. Nên tăng cường rau xanh, trái cây tươi, các loại cá và hạt, đồng thời giảm bớt đồ chiên xào, thức ăn nhanh, thịt đỏ nhiều mỡ.

Các loại rau lá xanh đậm, trái cây họ cam quýt, chuối, dưa hấu, cà chua, bí đao… giúp bổ sung vitamin, chất chống oxy hóa và khoáng chất như kali, hỗ trợ điều hòa huyết áp, giảm gánh nặng cho tim mạch. Thực phẩm quá mặn, quá ngọt hoặc quá nhiều chất béo nên được hạn chế, nhất là ở người đã có bệnh nền.

Tránh khung giờ "nguy hiểm": Hạn chế tham gia các hoạt động ngoài trời từ 10h đến 16h. Khi ra đường, cần đội mũ rộng vành, đeo kính râm, che kín vùng gáy, mặc quần áo sáng màu, mỏng, thấm hút mồ hôi tốt, dùng kem chống nắng phù hợp để giảm bớt tác hại của bức xạ.

Quy tắc "thích nghi": Trước khi rời phòng máy lạnh, hãy tắt điều hòa và mở cửa khoảng 10-15 phút để cơ thể quen dần với nhiệt độ bên ngoài. Trong nhà, nên sử dụng máy lạnh ở mức nhiệt độ vừa phải, khoảng 26-28 độ C, kết hợp với quạt để lưu thông không khí. Tránh chỉnh nhiệt độ quá thấp và tránh ngồi trực tiếp dưới luồng gió lạnh thổi thẳng vào đầu, cổ.

Trước khi ra ngoài, nên tắt máy lạnh, mở cửa cho không khí lưu thông một lúc để cơ thể làm quen dần với nhiệt độ bên ngoài. Đi nắng về, nên ngồi nghỉ từ 15-20 phút rồi mới tắm, và ưu tiên nước ấm hoặc mát vừa, không tắm nước quá lạnh đột ngột.

Lắng nghe cơ thể: Nếu thấy nhức đầu dữ dội, nói khó, méo miệng hoặc yếu tay chân, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức. Đừng lãng phí "thời gian vàng" bằng cách cạo gió hay chích lể.