Kết luận thất vọng về tác động cuộc chiến tại Iran

Sự gián đoạn về logistics, giá cả tăng cao và mức sống giảm sút sẽ là điều không thể tránh khỏi không chỉ ở châu Âu phụ thuộc vào nhập khẩu mà còn ở Mỹ. Hãng RIA có phân tích ai sẽ phải thắt chặt chi tiêu do tác động của cuộc chiến này.

Giá cao

Một cuộc chiến với Iran sẽ làm chậm đáng kể tốc độ tăng trưởng GDP toàn cầu. Ngay cả những dự báo thận trọng nhất cũng dự đoán sự suy giảm: Trong kịch bản trung bình, Tập đoàn tài chính JPMorgan tại Mỹ dự đoán tăng trưởng GDP toàn cầu sẽ giảm từ 2,6% xuống 2%, trong khi lạm phát toàn cầu sẽ tăng từ 3% lên 4%.

Các số liệu này khá thực tế và dự báo đang dần trở thành hiện thực, các chuyên gia Nga nhận định. Mọi thứ đều phụ thuộc vào dầu mỏ: Chi phí nhiên liệu được phản ánh vào giá cả của tất cả các mặt hàng, vì vậy sự tăng mạnh về giá sẽ gây ra lạm phát leo thang.

Và việc phong tỏa trên thực tế eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu, đang giữ giá ở mức cao. Các nhà phân tích của Goldman Sachs tin rằng tình hình này sẽ kéo dài.

Công ty này đã nâng mục tiêu giá dầu Brent cho quý IV năm 2026 từ 66 USD lên 71 USD/thùng. Giá dầu Brent đã tăng hơn 30% và hiện đang dao động quanh mức 100 USD/thùng. Nếu việc phong tỏa eo biển tiếp tục, giá sẽ tiếp tục tăng.

Trong bối cảnh đó, thị trường chứng khoán toàn cầu đã mất đi những thành quả đạt được kể từ đầu năm, theo báo cáo của Bloomberg.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã quyết định giải phóng lượng dự trữ chiến lược của mình để tránh cú sốc lạm phát; 400 triệu thùng dầu mỏ sẽ được đưa ra thị trường. Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol giải thích rằng điều này là cần thiết để duy trì an ninh năng lượng toàn cầu.

Hiệu ứng gợn sóng

Quyết định của IEA sẽ phần nào làm giảm căng thẳng trong ngắn hạn. Tuy nhiên, điều quan trọng cần hiểu là các hành động của IEA không phải là phương thuốc vạn năng cho một cuộc leo thang kéo dài, theo nhận định của Sergey Varfolomeev, cố vấn đầu tư tại Ngân hàng Nga và là đối tác tại Trung tâm Xuất khẩu Nga (REC).

Cuộc chiến đã gây ra tác động đáng kể đến nền kinh tế toàn cầu. Theo ước tính của IEA, sản lượng dầu mỏ tại các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư đã giảm ít nhất 10 triệu thùng mỗi ngày. Giá cước vận chuyển dầu bằng tàu chở dầu đã tăng hơn gấp đôi, và phí bảo hiểm đã tăng 1.000% hoặc hơn trong một số trường hợp.

"Những yếu tố này đã tạo ra một cú sốc năng lượng thực sự, có quy mô tương đương với tác động của đại dịch, nhưng lại có hiệu ứng ngược lại - giảm nguồn cung chứ không phải giảm cầu", ông Varfolomeev cho biết.

Nếu tình hình không được giải quyết sớm, lạm phát gia tăng và GDP toàn cầu giảm có thể còn nghiêm trọng hơn so với dự báo hiện tại.

Mặc dù có những công cụ để giảm thiểu tác động ngắn hạn, nhưng nền kinh tế toàn cầu khó có thể vượt qua tình trạng thiếu hụt nguồn cung dầu như vậy mà không chịu tổn thất trong dài hạn, theo nhận định của Vladimir Eremkin, nhà nghiên cứu cấp cao tại Phòng Nghiên cứu Cấu trúc thuộc Viện Kinh tế và Quản lý của Học viện Tổng thống tại Nga.

Chỉ trong vài tuần nữa, các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư có thể mất tới 1% tăng trưởng GDP vào cuối năm 2026, và thị trường toàn cầu có thể mất khoảng 1/3 lượng giao dịch dầu khí, theo nhận định của Dmitry Matyushenkov, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển Pháp luật.

Dù sao đi nữa, hoạt động vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz sẽ không phục hồi nhanh chóng. Ông Varfolomeev ước tính nếu các biện pháp hạn chế kéo dài hơn 3 tháng, giá dầu Brent có thể duy trì ở mức 85-90 USD/thùng, và nếu bị phong tỏa hoàn toàn, có thể vượt quá 100 USD/thùng.

Kịch bản này dự báo lạm phát sẽ tăng 0,5-1% tại Mỹ, châu Âu và Nhật Bản, kèm theo nguy cơ đình trệ kinh tế kèm lạm phát.

"Kết quả là, tăng trưởng kinh tế của Mỹ sẽ thấp hơn đáng kể so với mức dự kiến ​​2,2-2,5% và chỉ đạt khoảng 2%; tại EU, chúng ta có thể kỳ vọng mức tăng trưởng 0,8-1% thay vì 1,2%.

Tại châu Á, các quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu như Nhật Bản, Philippines và Ấn Độ sẽ bị ảnh hưởng nặng nề nhất, vì thuế quan tăng đối với nhiên liệu nhập khẩu sẽ dẫn đến thâm hụt ngân sách", ông Varfolomeev dự đoán.

Hơn nữa, thuế quan của Tổng thống Mỹ Trump đối với thép, nhôm và thiết bị điện tử sẽ gây thêm áp lực lên thương mại và giá cả toàn cầu.

Đánh giá thiệt hại

Trong trường hợp xung đột kéo dài, dự báo GDP toàn cầu sẽ cần phải điều chỉnh giảm đáng kể, theo ông Matyushenkov.

"Trong khi kịch bản cơ bản giả định tăng trưởng 2% trong nửa đầu năm 2026, thì kịch bản tiêu cực có thể khiến con số này giảm xuống còn 1 đến 1,5%, và ở một số khu vực thậm chí là trì trệ hoặc suy thoái.

Trung Quốc, với dự báo tăng trưởng GDP năm 2026 ở mức 4,5-4,6%, có thể mất thêm 0,2-0,4 điểm phần trăm, điều này rất quan trọng đối với một quốc gia lần đầu tiên sau 35 năm hạ mục tiêu tăng trưởng GDP hàng năm xuống dưới 5%", ông giải thích.

Các nhà phân tích tin rằng Nga với tư cách là một nước xuất khẩu dầu mỏ lớn, sẽ ít bị ảnh hưởng bởi những khó khăn này.

Giá dầu tăng cao trên thị trường và tình trạng thiếu hụt nguồn cung toàn cầu sẽ không chỉ làm tăng giá dầu thô của Nga mà còn làm giảm mức chiết khấu. Nhu cầu từ các nước châu Á sẽ tăng lên. Tất cả những điều này sẽ tác động tích cực đến doanh thu từ dầu khí của ngân sách quốc gia.

Vấn đề chính đối với Nga là các lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, tình hình hiện nay thuận lợi cho việc nới lỏng, nếu không muốn nói là dỡ bỏ hoàn toàn các lệnh trừng phạt này.

Ví dụ, Mỹ đã miễn trừ các hạn chế đối với dầu và các sản phẩm dầu mỏ của Nga được vận chuyển lên tàu kể từ ngày 12/3 trong 1 tháng. Theo giấy phép chung của Bộ Tài chính Mỹ, việc bán các mặt hàng này hiện được miễn trừ khỏi bất kỳ biện pháp hạn chế nào do Washington áp đặt.

Theo Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, EU chưa vội vàng làm theo. Tuy nhiên, kinh nghiệm cho thấy sự ủng hộ của châu Âu đối với chính sách của Mỹ chỉ là vấn đề thời gian.