'Kỳ tích' chứng khoán Hàn Quốc khiến giới phân tích lo sợ: Một tháng tạo ra 2 công ty 1.000 tỷ USD, nhà đầu tư vay 18 tỷ USD mua cổ phiếu

Biến động gần đây trên thị trường chứng khoán Hàn Quốc, vốn đã tăng nóng, đang làm dấy lên lo ngại về làn sóng tiền vay đã góp phần thúc đẩy đợt tăng chưa từng có của thị trường này.

Chỉ số KOSPI đã gần như tăng gấp đôi trong năm nay, vượt mốc 8.000 điểm, được tiếp sức bởi cơn bùng nổ trí tuệ nhân tạo toàn cầu. Làn sóng này đã đẩy cổ phiếu Samsung Electronics và SK Hynix tăng lần lượt 174,4% và 217,9%. Đáng nói, đây chính là hai nhà sản xuất chip bộ nhớ băng thông cao (HBM) hàng đầu thế giới, những linh kiện then chốt cho các nền tảng điện toán AI của Nvidia.

Cả Samsung và SK Hynix đều gia nhập câu lạc bộ vốn hóa 1.000 tỷ USD vào tháng 5, trở thành công ty châu Á thứ hai và thứ ba đạt cột mốc này, sau TSMC, một bên hưởng lợi khác từ đợt tăng giá liên quan đến AI. Cộng lại, hai cổ phiếu Hàn Quốc này chiếm tới 47% chỉ số KOSPI.

Nhưng đà tăng của thị trường Hàn Quốc đã vấp phải một cú khựng vào thứ sáu tuần vừa qua, khi KOSPI có lúc giảm tới 6,9% trước khi thu hẹp một phần mức giảm và đóng cửa ngày giao dịch thấp hơn 5,5%, ở mức 8.160,59 điểm. Samsung và SK Hynix dẫn đầu đà giảm, giá cổ phiếu bốc hơi lần lượt mất 6,4% và 9,9%.

Sự hỗn loạn này diễn ra trong bối cảnh các nhà phân tích thị trường đã bày tỏ lo ngại về lượng tiền vay mà nhà đầu tư cá nhân tại Hàn Quốc đang sử dụng, loại đòn bẩy có thể khuếch đại đà tăng của cổ phiếu trong thời kỳ thuận lợi, nhưng cũng phóng đại thua lỗ khi thị trường đảo chiều.

Theo dữ liệu từ Hiệp hội Đầu tư Tài chính Hàn Quốc, dư nợ ký quỹ, tức khoản tín dụng do các công ty chứng khoán cấp cho nhà đầu tư cá nhân để mua cổ phiếu, trên sàn KOSPI đạt 27.800 tỷ won, tương đương 18,3 tỷ USD, vào ngày 1/6, tăng 61,6% kể từ đầu năm. Các nhà phân tích cho rằng mức đòn bẩy của nhà đầu tư cá nhân có thể còn cao hơn nữa, do nhiều người vay tiền từ các công ty tín dụng và ngân hàng để mua cổ phiếu.

Cùng lúc đó, nhà đầu tư cũng đang đổ tiền vào các quỹ hoán đổi danh mục (ETF), theo từng cổ phiếu riêng lẻ, cho phép họ nắm vị thế có đòn bẩy vào Samsung và SK Hynix. Vốn hóa thị trường của các ETF trên Sở Giao dịch Hàn Quốc đạt 514.400 tỷ won vào ngày 2/6, tăng hơn 70% trong năm nay. Các ETF nhắm tới hai nhà sản xuất chip này cũng được niêm yết tại Hong Kong, tiếp thêm nhiên liệu cho thị trường và làm gia tăng lo ngại về điều gì sẽ xảy ra nếu một trong hai, hoặc cả hai cổ phiếu này, giảm mạnh.

“Có những lo ngại rằng đòn bẩy của nhà đầu tư cá nhân đang ở mức rất cao và ETF đang trở thành một yếu tố lớn hơn. Vì vậy, các nhịp điều chỉnh của thị trường có thể biến động mạnh hơn do những yếu tố này”, Morgan Stanley cảnh báo trong một báo cáo gần đây.

Cơ quan quản lý tài chính Hàn Quốc đến nay chưa có nhiều động thái để kiểm soát dư nợ ký quỹ đang tăng. Ủy ban Dịch vụ Tài chính cho biết cơ quan này đang theo dõi sát đòn bẩy thị trường và các rủi ro, chẳng hạn giao dịch ký quỹ.

Tuy nhiên, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc Shin Hyun-song đã sử dụng một cuộc họp báo gần đây để nói về những nguy cơ từ dư nợ ký quỹ tăng cao.

“Khi có nhiều hoạt động đầu tư dùng đòn bẩy... cổ phiếu có thể bị bán tự động khi giá giảm, thay vì được mua thêm. Điều này xảy ra vì các vị thế bán khống được đóng lại và vốn được thu hồi. Do đó, có rủi ro đáng kể rằng đường cầu sẽ đảo ngược khỏi hình dạng thông thường, thực tế làm trầm trọng thêm biến động giá”, ông Shin nói.

Park Chang-gyun, chuyên gia phân tích cấp cao tại Viện Thị trường Vốn Hàn Quốc cho rằng làn sóng đầu tư dùng đòn bẩy của người Hàn Quốc trung niên có một nguyên nhân mang tính cấu trúc, vượt xa nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội. Hệ thống lương hưu quốc gia của nước này trung bình chỉ thay thế được 27-28% thu nhập trước khi nghỉ hưu, và chỉ 5,7% hộ gia đình nắm giữ đủ tài sản tài chính để tạo ra tỷ lệ thay thế thu nhập hưu trí trên 20%.

Khi thị trường chứng khoán lần đầu tiên mang lại mức lợi suất tương đương hoặc vượt trội trên cơ sở đã điều chỉnh rủi ro, một thế hệ người Hàn Quốc sắp nghỉ hưu đang chuyển vốn sang cổ phiếu với cùng bản năng sử dụng đòn bẩy mà họ từng áp dụng vào bất động sản.

Người đã nghỉ hưu cũng hành xử tương tự. Nhiều người đang sử dụng đòn bẩy để xoay xở chi tiêu, làm dấy lên lo ngại rằng họ có thể đối mặt với rủi ro lớn hơn nếu thị trường đổi chiều.

“Vì thị trường gần đây đang trong xu hướng đi lên, nhiều người nghỉ hưu nghĩ rằng họ có thể gia tăng tài sản nhanh hơn trong ngắn hạn và sử dụng khoản thu được làm quỹ hưu trí”, Jung Eui-jung, người đứng đầu Liên minh Cổ đông Hàn Quốc nói. “Với tâm lý phổ biến như vậy, không có gì ngạc nhiên khi chiến lược này đặc biệt được ưa chuộng trong nhóm người lớn tuổi”.

Các nhà đầu tư tại Hàn Quốc và trên toàn thế giới đang phản ứng trước một làn sóng đầu tư AI có quy mô gây choáng ngợp. Morgan Stanley ước tính các công ty công nghệ lớn của Mỹ sẽ chi hơn 800 tỷ USD cho vốn đầu tư chỉ riêng trong năm 2026, gần tương đương tổng chi tiêu của tất cả các công ty phi công nghệ trong S&P 500 cộng lại trong năm 2025.

Shelly Jang, giám đốc tại Fitch Ratings, nói trong một cuộc họp báo gần đây rằng làn sóng chi tiêu này phản ánh những thay đổi mang tính cấu trúc trong kinh tế toàn cầu, chứ không phải một đợt tăng tạm thời.

“Fitch nhìn nhận chu kỳ bán dẫn hiện nay do AI thúc đẩy là một xu hướng tăng trưởng mang tính cấu trúc, được đặt chồng lên chu kỳ truyền thống của ngành, với nhu cầu ngày càng được hỗ trợ bởi kỳ vọng về doanh thu từ dịch vụ AI, đặc biệt trong AI doanh nghiệp và AI nhúng”, bà nói.

Bên cạnh cơn bùng nổ AI, các nhà nghiên cứu trong nước cho rằng những cải cách thị trường vốn mà chính phủ của Tổng thống Lee Jae Myung theo đuổi đã giúp xóa bỏ cái gọi là “chiết khấu Hàn Quốc”, vốn phản ánh tình trạng quản trị doanh nghiệp yếu, lợi nhuận trả cho cổ đông thấp và rủi ro địa chính trị cao.

Viện Thị trường Vốn Hàn Quốc cho rằng ba lần sửa đổi liên tiếp đối với luật thương mại, trong đó có việc mở rộng mang tính bước ngoặt nghĩa vụ ủy thác của giám đốc, đã bắt đầu làm thay đổi các điều kiện cấu trúc từng khiến cổ phiếu Hàn Quốc bị định giá thấp kéo dài.

“Chúng ta có thể kết luận rằng thị trường đã phần nào phản ánh những thay đổi này, dựa trên kỳ vọng rằng cuộc cải tổ quy định này sẽ dẫn đến việc gia tăng lợi nhuận trả cho cổ đông và tăng cường bảo vệ nhà đầu tư cá nhân”, ông Park của viện này nói tại một diễn đàn tháng trước.

Các nhà phân tích cho rằng cải cách quản trị phải tiếp tục để bảo đảm tăng trưởng kéo dài của thị trường, đi kèm với các biện pháp công bố thông tin, giám sát và quản lý chặt chẽ hơn.

“Cuối cùng, việc thị trường Hàn Quốc được tái định giá sẽ không phụ thuộc vào các biến số vĩ mô ngắn hạn, mà phụ thuộc vào việc liệu những cải cách cấu trúc này có chuyển hóa thành các thay đổi hữu hình trong hành vi doanh nghiệp và hiệu quả sử dụng vốn hay không”, Nomura nhận định trong một báo cáo tháng 5.

Theo: Nikkei