Lãi suất neo cao, nguồn vốn thắt chặt: Chuyên gia cảnh báo tín nhiệm ngân hàng, doanh nghiệp suy yếu

Trong báo cáo cập nhật môi trường tín nhiệm mới công bố, Công ty Cổ phần Xếp hạng Tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating) nhận định chi phí hoạt động tăng và nguồn vốn thắt chặt sẽ làm suy yếu môi trường tín nhiệm của các ngân hàng và doanh nghiệp Việt Nam trong 12 tháng tới.

So với dự báo ổn định trong nửa đầu năm 2026, triển vọng hiện tại kém thuận lợi hơn khi chi phí đầu vào gia tăng, lãi suất cho vay được dự báo duy trì ở mức cao và tăng trưởng tín dụng tiếp tục vượt tăng trưởng huy động tiền gửi.

VIS Rating cho rằng những yếu tố này sẽ làm suy giảm dòng tiền trả nợ, đồng thời khiến các ngân hàng thận trọng hơn trong cấp tín dụng. Trong bối cảnh đó, khả năng tiếp cận nguồn vốn sẽ ngày càng phụ thuộc vào chất lượng tín nhiệm của từng tổ chức phát hành.

Các doanh nghiệp liên quan đến hạ tầng, doanh nghiệp tiêu dùng nội địa quy mô lớn, cùng các ngân hàng quy mô lớn và ngân hàng quốc doanh được đánh giá có khả năng chống chịu tương đối tốt hơn. Ngược lại, các doanh nghiệp có dòng tiền yếu, kênh huy động vốn hạn chế và nhu cầu tái cấp vốn lớn sẽ đối mặt với áp lực đáng kể.

Chi phí gia tăng, lãi suất cao gây sức ép lên khả năng trả nợ

Theo VIS Rating, giá bán lẻ nhiên liệu trong nước tăng 19%-52% so với cùng kỳ trong bối cảnh xung đột và bất ổn tiếp diễn tại Trung Đông. CPI tăng 4,9% so với cùng kỳ, trong khi CPI bình quân 8 tháng đầu năm 2026 tăng 4,5%.

Chi phí gia tăng làm suy giảm dòng tiền dành cho trả nợ của doanh nghiệp. Đồng thời, lạm phát hạn chế dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ. Khả năng Mỹ áp thêm thuế quan đối với hàng hóa Việt Nam cũng là rủi ro bất lợi đối với một số nhóm doanh nghiệp xuất khẩu.

Ở phía nguồn vốn, tăng trưởng tín dụng tiếp tục cao hơn tăng trưởng huy động tiền gửi, làm gia tăng cạnh tranh trong huy động vốn giữa các ngân hàng. VIS Rating dự báo lãi suất cho vay sẽ duy trì ở mức cao trong thời gian tới.

Chi phí lãi vay tăng sẽ làm suy yếu khả năng trả nợ của doanh nghiệp. Trong khi đó, việc các ngân hàng lựa chọn khách hàng thận trọng hơn sẽ phần nào hạn chế khả năng tiếp cận nguồn tái cấp vốn và vốn lưu động của các doanh nghiệp bất động sản có hồ sơ tín nhiệm yếu, doanh nghiệp xuất khẩu quy mô nhỏ và các doanh nghiệp đang gặp khó khăn tài chính.

Theo đánh giá của VIS Rating, chi phí sản xuất và nhiên liệu tăng, xuất khẩu suy giảm có thể khiến nhu cầu yếu đi, niềm tin kinh doanh giảm và biên lợi nhuận hoạt động thu hẹp. Cùng lúc, lãi suất duy trì ở mức cao và chênh lệch kỳ hạn của ngân hàng gia tăng có thể khiến điều kiện huy động vốn thắt chặt hơn.

Sự kết hợp giữa hai nhóm yếu tố này sẽ làm gia tăng áp lực lên khả năng trả nợ và tái cấp vốn, đặc biệt đối với những tổ chức không có nguồn tiền ổn định hoặc thiếu các kênh huy động vốn thay thế.

Doanh nghiệp bất động sản nhà ở đối mặt rủi ro tái cấp vốn cao nhất

Trong các nhóm doanh nghiệp được đánh giá, bất động sản nhà ở là lĩnh vực đối mặt với rủi ro lớn do doanh số bán hàng suy yếu, chi phí lãi vay tăng và tiến độ triển khai dự án chậm trễ.

VIS Rating cho biết số lượng giao dịch bất động sản trên toàn quốc trong quý II/2026 giảm 36% so với cùng kỳ. Tỷ lệ hấp thụ căn hộ sơ cấp tại Hà Nội và TP.HCM giảm xuống 73%, từ mức 95% trong năm 2025.

Những chậm trễ trong triển khai dự án tiếp tục ảnh hưởng đến tiến độ bán hàng và bàn giao, qua đó gây sức ép lên dòng tiền của doanh nghiệp. Rủi ro tập trung ở các doanh nghiệp có dự án chậm triển khai do vướng mắc pháp lý, dòng tiền hoạt động yếu, phụ thuộc vào thị trường thứ cấp và tái cấp vốn qua kênh trái phiếu.

Áp lực thanh khoản được dự báo gia tăng khi lượng lớn trái phiếu sẽ đáo hạn trong thời gian tới. Các tổ chức phát hành từng chậm trả hoặc gia hạn trái phiếu, cũng như những doanh nghiệp có quan hệ tín dụng hạn chế với ngân hàng, có thể gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn tái cấp vốn.

Báo cáo của VIS Rating cũng cho thấy các doanh nghiệp bất động sản có hồ sơ tín nhiệm yếu vẫn phụ thuộc đáng kể vào kênh trái phiếu để tái cấp vốn. Trong khi đó, khả năng huy động vốn từ các nhà đầu tư tổ chức còn hạn chế.

Cụ thể, các công ty bảo hiểm bị giới hạn đầu tư vào trái phiếu phát hành để cơ cấu nợ, còn Quỹ Bảo hiểm xã hội Việt Nam chủ yếu đầu tư vào trái phiếu Chính phủ và trái phiếu do ngân hàng quốc doanh phát hành. Thanh khoản trên thị trường thứ cấp hạn chế và việc thiếu đường cong lợi suất dựa trên giao dịch thực tế tiếp tục thu hẹp kênh huy động vốn của các tổ chức phát hành yếu.

VIS Rating nhận định các cải cách thị trường trái phiếu, bao gồm quy định mới về phát hành ra công chúng và phát hành riêng lẻ, giúp nâng cao chuẩn mực phát hành, cải thiện công bố thông tin và tăng cường bảo vệ nhà đầu tư. Tuy nhiên, những thay đổi này chưa giải quyết được hạn chế về nguồn tái cấp vốn đối với các doanh nghiệp có hồ sơ tín nhiệm yếu.

Ngược lại, các doanh nghiệp có dự án đang triển khai, tiến độ bàn giao rõ ràng và quan hệ vững chắc với ngân hàng sẽ có khả năng tiếp cận tín dụng tốt hơn.

Ngân hàng lớn có khả năng chống chịu tốt hơn, nhưng rủi ro chất lượng tài sản vẫn hiện hữu

Đối với ngành ngân hàng, VIS Rating đánh giá các ngân hàng quy mô lớn và ngân hàng quốc doanh sẽ duy trì nguồn vốn, thanh khoản và chất lượng tài sản ổn định hơn so với các ngân hàng quy mô nhỏ.

Lợi thế của nhóm này đến từ nền tảng tiền gửi vững chắc, danh mục cho vay đa dạng và tiêu chuẩn cấp tín dụng thận trọng. Đây là những yếu tố giúp các ngân hàng ứng phó với chi phí vốn gia tăng và rủi ro từ phía khách hàng vay.

Tuy nhiên, triển vọng không đồng đều giữa các ngân hàng. Những ngân hàng có tốc độ tăng trưởng nhanh và dư nợ lớn đối với các doanh nghiệp bất động sản nhà ở sẽ chịu áp lực lớn hơn về chất lượng tài sản.

Theo VIS Rating, tăng trưởng cho vay làm gia tăng nhu cầu vốn của ngân hàng, trong khi chi phí vay cao hơn làm suy yếu khả năng trả nợ của khách hàng. Việc phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn vốn ngắn hạn trên thị trường có thể làm gia tăng chênh lệch kỳ hạn và rủi ro tái cấp vốn.

Như vậy, dù các ngân hàng lớn và ngân hàng quốc doanh có nền tảng chống chịu tương đối tốt hơn, áp lực từ chi phí vốn và khả năng trả nợ của khách hàng vẫn là những yếu tố cần theo dõi trong 12 tháng tới.

Doanh nghiệp hạ tầng được hỗ trợ từ đầu tư công, doanh nghiệp xuất khẩu nhỏ chịu nhiều sức ép

Bên cạnh sự phân hóa trong ngành ngân hàng, VIS Rating cũng đánh giá khả năng chống chịu giữa các nhóm doanh nghiệp phi tài chính sẽ phụ thuộc vào dòng tiền và khả năng huy động vốn.

Các doanh nghiệp liên quan đến hạ tầng được hưởng lợi từ đầu tư công. Theo báo cáo, giải ngân đầu tư công trong 7 tháng đầu năm 2026 đạt 16,3 tỷ USD, tăng 20% so với cùng kỳ. Diễn biến này hỗ trợ các nhà thầu xây dựng, doanh nghiệp hạ tầng và một số doanh nghiệp dịch vụ dầu khí.

Các nhà thầu quy mô lớn ghi nhận tăng trưởng doanh thu mạnh hơn các nhà thầu quy mô nhỏ. Tuy nhiên, VIS Rating lưu ý việc cải thiện hồ sơ tín nhiệm phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa tăng trưởng doanh thu thành dòng tiền.

Trong khi đó, các doanh nghiệp tiêu dùng nội địa quy mô lớn có khả năng chống chịu tương đối tốt nhờ tăng trưởng tiêu dùng bán lẻ, khả năng dự báo doanh thu cao và mức độ biến động lợi nhuận thấp.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp xuất khẩu quy mô nhỏ đối mặt với khả năng tạo tiền yếu hơn và hạn chế về kênh huy động vốn thay thế. Các doanh nghiệp dệt may, da giày và sản phẩm gỗ chịu tác động từ nhu cầu bất định, nguy cơ gia tăng hàng rào thuế quan từ Mỹ, cùng chi phí năng lượng và vận tải ở mức cao.

Khả năng chuyển chi phí sang khách hàng và đa dạng hóa thị trường hạn chế khiến các doanh nghiệp này dễ tổn thương hơn trước biến động thị trường. Các hãng hàng không cũng chịu áp lực từ chi phí nhiên liệu cao.

Nhìn chung, VIS Rating đánh giá nhóm doanh nghiệp liên quan đến hạ tầng và tiêu dùng nội địa quy mô lớn có triển vọng chống chịu tốt hơn, trong khi bất động sản nhà ở và các ngành xuất khẩu có biên lợi nhuận thấp đối mặt với nhiều thách thức hơn.

Những yếu tố có thể làm thay đổi triển vọng tín nhiệm

Theo VIS Rating, áp lực tín nhiệm có thể giảm bớt nếu chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng huy động thu hẹp, chi phí vốn giảm và dòng tiền kinh doanh cải thiện.

Đối với doanh nghiệp bất động sản, doanh số bán hàng cải thiện, vướng mắc pháp lý được tháo gỡ và tiến độ bàn giao rõ ràng hơn sẽ củng cố nguồn trả nợ. Với các nhà thầu, việc đẩy nhanh đầu tư công chỉ hỗ trợ tín nhiệm nếu giúp cải thiện khả năng thu tiền.

Ngược lại, rủi ro trả nợ và tái cấp vốn sẽ gia tăng nếu huy động tiền gửi tiếp tục yếu, chi phí hoạt động hoặc chi phí tài chính tăng, hoặc điều kiện xuất khẩu xấu đi. Các dự án tiếp tục chậm trễ và tiến độ thanh toán chậm đối với những khoản nợ đã gia hạn sẽ khiến các doanh nghiệp bất động sản yếu dễ tổn thương hơn.

Báo cáo của VIS Rating cho thấy triển vọng tín nhiệm trong 12 tháng tới sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng duy trì dòng tiền và tiếp cận nguồn vốn của từng tổ chức. Trong bối cảnh tín dụng ngân hàng và trái phiếu ngày càng ưu tiên các tổ chức phát hành có hồ sơ tín nhiệm mạnh, những doanh nghiệp có dòng tiền yếu và hạn chế về kênh huy động vốn sẽ phải đối mặt với áp lực trả nợ, tái cấp vốn lớn hơn.