Loại gỗ quý giá tới 70 triệu đồng/m³: Việt Nam từng ghi nhận mật độ hiếm 60 cây/ha

Loại gỗ quý có giá trị cao trên thị trường

Loại gỗ được nhắc đến là Gõ đỏ, còn gọi là Cà te hoặc gỗ Bên, có tên khoa học là Afzelia xylocarpa. Đây là một trong những loài gỗ quý được ưa chuộng trong nội thất cao cấp nhờ chất gỗ chắc, nặng, màu sắc đẹp và đường vân nổi bật.

Điểm khiến Gõ đỏ được ưa chuộng nằm ở chất gỗ nặng, chắc, thớ mịn, màu sắc đẹp và có độ bền cao. Những đường vân đỏ, đôi khi cuộn xoắn, tạo nên vẻ sang trọng đặc trưng cho các sản phẩm nội thất như bàn ghế, tủ, sập, đồ mỹ nghệ hoặc các chi tiết trang trí cao cấp.

Cũng vì vậy, giá trị thương mại của loại gỗ này không hề thấp. Theo một số bảng giá tham khảo trên thị trường nội thất, gỗ Gõ đỏ Lào có thể dao động khoảng 50–70 triệu đồng/m³, trong khi gỗ Gõ đỏ Nam Phi thường được báo ở mức khoảng 30–40 triệu đồng/m³. Tuy nhiên, đây là giá tham khảo từ các đơn vị kinh doanh, có thể thay đổi tùy nguồn gốc, kích thước, chất lượng phôi gỗ và giấy tờ đi kèm.

Việt Nam từng ghi nhận mật độ 60 cây/ha ở một vườn quốc gia

Không chỉ có giá trị kinh tế, Gõ đỏ còn là đối tượng được quan tâm trong các nghiên cứu lâm học. Theo Tạp chí Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, một nghiên cứu tại Vườn quốc gia Kon Ka Kinh, tỉnh Gia Lai đã ghi nhận loài Afzelia xylocarpa xuất hiện trong rừng tự nhiên với mật độ từ 25 đến 60 cây/ha tại các ô tiêu chuẩn khảo sát.

Con số này đáng chú ý vì Gõ đỏ là loài sinh trưởng chậm. Nghiên cứu cũng cho biết cây tái sinh chủ yếu bằng hạt, chất lượng cây tái sinh khá tốt, song do thời gian sinh trưởng dài nên cần có biện pháp bảo vệ ngay từ giai đoạn cây con. Nói cách khác, việc còn ghi nhận được Gõ đỏ trong rừng tự nhiên là tín hiệu tích cực, nhưng để những cây non có thể trở thành tầng cây cao trong rừng lại là câu chuyện cần rất nhiều năm bảo vệ liên tục.

Ở điều kiện tự nhiên, Gõ đỏ là cây gỗ lớn, có tán rộng. Một số tài liệu thực vật mô tả loài này thường cao 15–25m, những cá thể đặc biệt có thể đạt tới khoảng 40m, thân cây lớn và có tán tròn rộng.

Quý vì đẹp, hiếm vì bị khai thác mạnh

Giá trị kinh tế cao cũng chính là một trong những nguyên nhân khiến Gõ đỏ chịu áp lực lớn ngoài tự nhiên. Nghiên cứu của Tạp chí Khoa học Đại học Tây Nguyên nhận định Gõ đỏ là loài cây lấy gỗ quý hiếm, có giá trị kinh tế cao và đang bị khai thác mạnh ở các tỉnh Tây Nguyên.

Về mặt quản lý, Gõ đỏ/Cà te (Afzelia xylocarpa) hiện được liệt kê trong nhóm IIA trong Phụ lục I của Thông tư 85/2025/TT-BNNMT về quản lý loài nguy cấp, quý, hiếm và thực thi CITES. Nhóm IIA là nhóm cần được quản lý, hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại theo quy định.

Điều này cũng cho thấy, khi nhắc đến Gõ đỏ, không nên chỉ nhìn ở góc độ một loại vật liệu đắt tiền. Đằng sau những tấm gỗ có màu đỏ đẹp mắt là câu chuyện về tài nguyên rừng, về sự suy giảm của các cây trưởng thành và yêu cầu kiểm soát nguồn gốc hợp pháp của gỗ trên thị trường.

Cần bảo tồn từ những cây con

Điểm đáng chú ý là Gõ đỏ vẫn có khả năng tái sinh bằng hạt. Một nghiên cứu về khả năng nảy mầm và sinh trưởng của cây Gõ đỏ ở giai đoạn vườn ươm cho thấy, hạt giống từ một số xuất xứ ở Tây Nguyên có thể đạt tỷ lệ nảy mầm cao khi được xử lý phù hợp; trong đó hạt xuất xứ Chư Yang Sin đạt tỷ lệ nảy mầm 97% trong thí nghiệm.

Đây là cơ sở quan trọng cho các chương trình nhân giống, phục hồi và bảo tồn loài cây quý này. Tuy nhiên, khác với nhiều loài cây ngắn ngày, Gõ đỏ cần thời gian dài để trưởng thành, tạo tán và tham gia vào cấu trúc rừng. Vì vậy, bảo tồn Gõ đỏ không thể chỉ dừng ở việc gieo hạt hay trồng cây con, mà còn phải đi kèm bảo vệ sinh cảnh, kiểm soát khai thác trái phép và theo dõi quần thể trong thời gian dài.

Từ một loại gỗ được yêu thích vì vân đẹp, màu sang và giá trị cao, Gõ đỏ đang cho thấy một mặt khác đáng suy ngẫm hơn: càng quý, càng cần được bảo vệ. Bởi nếu không được quản lý chặt chẽ, những con số như 60 cây/ha trong rừng tự nhiên có thể sẽ chỉ còn là dữ liệu trong các công trình nghiên cứu, thay vì là hình ảnh quen thuộc của những cánh rừng Việt Nam.