Loại vũ khí phòng không siêu đắt đỏ này của Mỹ đang dần biến mất

Mỹ không còn muốn phụ thuộc vào một loại tên lửa

Lục quân Mỹ đang theo đuổi ít nhất 5 chương trình phát triển tên lửa đánh chặn mới, nhằm đối phó với nhiều mối đe dọa, từ tên lửa siêu vượt âm đến máy bay không người lái mang vũ khí. Theo chuyên trang quân sự The War Zone (TWZ) ngày 14/10/2026, xu hướng nổi bật là chuyển từ các hệ thống phòng không sử dụng một loại đạn đánh chặn sang mô hình có thể tích hợp nhiều loại tên lửa với năng lực và chi phí khác nhau.

Trung tướng Frank Lozano, quan chức phụ trách mua sắm các hệ thống hỏa lực của Lục quân Mỹ, đề cập định hướng này tại hội nghị thường niên của Hiệp hội Lục quân Mỹ (AUSA). Theo ông, việc mở rộng nguồn cung và đa dạng hóa kho đạn dược ngày càng trở nên quan trọng, đặc biệt sau những bài học từ các cuộc đối đầu quân sự với Iran và những diễn biến an ninh tại Trung Đông, Ukraine.

Hiện nay, phần lớn các hệ thống phòng không mặt đất chủ lực của Lục quân Mỹ chỉ sử dụng một loại tên lửa đánh chặn. Hệ thống Patriot có nhiều lựa chọn hơn, nhưng hoạt động mua sắm trong những năm gần đây tập trung đáng kể vào tên lửa PAC-3 Missile Segment Enhancement (MSE). Dây chuyền sản xuất phiên bản PAC-3 Cost Reduction Initiative (CRI) đã kết thúc năm 2023.

Đầu năm 2026, Lục quân Mỹ đặt hàng trở lại tên lửa PAC-2 Guidance Enhanced Missile-Tactical (GEM-T), dòng đạn cũ hơn nhưng vẫn được sản xuất chủ yếu để cung cấp cho các đồng minh và đối tác. Theo ông Lozano, nếu có cơ hội tận dụng nguồn cung GEM-T, Mỹ nên xem xét nhằm bổ sung năng lực đánh chặn mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào một dòng tên lửa hiện đại có chi phí cao.

PAC-3 MSE có giá trung bình khoảng 4 triệu USD mỗi quả trong những năm gần đây. Lục quân Mỹ đặt mục tiêu nâng sản lượng dòng tên lửa này lên 2.000 quả mỗi năm, nhưng nhu cầu thực tế có thể lớn hơn đáng kể nếu các hoạt động quân sự kéo dài. Vì vậy, Washington đang tìm kiếm những lựa chọn bổ sung có chi phí thấp hơn và khả năng sản xuất nhanh hơn.

Năm chương trình hướng tới những mối đe dọa khác nhau

Một trong những chương trình đáng chú ý là Low Cost Interceptor (LCI), nhằm phát triển tên lửa đánh chặn giá rẻ hơn cho hệ thống Patriot. Mục tiêu được đặt ra là giá mỗi quả không vượt quá 1 triệu USD, thấp hơn đáng kể so với PAC-3 MSE.

Chương trình Next-Generation Short-Range Interceptor (NGSRI) hướng tới thay thế tên lửa phòng không vác vai Stinger. Tên lửa mới phải tương thích với các bệ phóng cơ động trên phương tiện mặt đất và hệ thống phóng do binh sĩ mang vác.

Trong khi đó, Next-Generation Counter-UAS Missile (NGCM) tập trung vào nhiệm vụ đánh chặn máy bay không người lái. Các tên lửa thuộc chương trình này dự kiến tích hợp với những bệ phóng hiện có dành cho đạn đánh chặn Coyote. Lục quân Mỹ từng lựa chọn AeroVironment phát triển tên lửa Freedom Eagle-1, nhưng sau đó tiếp tục tìm kiếm các phương án khác nhằm mở rộng lựa chọn công nghệ và nhà cung cấp.

Chương trình Second Interceptor được triển khai cho hệ thống phòng không Enduring Shield, còn gọi là Năng lực bảo vệ trước hỏa lực gián tiếp giai đoạn 2 (IFPC Inc 2). Hệ thống này hiện sử dụng tên lửa AIM-9X Sidewinder, nhưng Lục quân Mỹ muốn có thêm một loại đạn đánh chặn hiệu quả hơn trước tên lửa hành trình.

Chương trình còn lại, Future Interceptor, cũng hướng tới hệ thống Patriot, nhưng tập trung vào những mối đe dọa ở cấp độ cao hơn, đặc biệt là tên lửa siêu vượt âm. Như vậy, bên cạnh việc phát triển đạn đánh chặn giá rẻ, Mỹ vẫn tìm cách tăng cường năng lực đối phó với các mục tiêu tiên tiến.

Mở rộng cạnh tranh để tăng tốc sản xuất

Điểm đáng chú ý là Lục quân Mỹ không chỉ tìm kiếm công nghệ mới mà còn thay đổi cách lựa chọn nhà thầu. Với chương trình Second Interceptor, Lockheed Martin đang cạnh tranh với liên danh Boeing và Anduril. Theo ông Lozano, quân đội Mỹ dự kiến tổ chức thử nghiệm cạnh tranh trực tiếp vào quý IV năm tài chính 2027, đồng thời tạo cơ hội cho những doanh nghiệp chưa vượt qua vòng lựa chọn ban đầu tham gia trở lại.

Cách tiếp cận tương tự cũng được áp dụng với chương trình NGSRI, nơi Lockheed Martin và Raytheon đang cạnh tranh. Với NGCM, Lục quân Mỹ đã tìm kiếm thêm phương án phát triển trong tháng 8/2026, hướng tới đánh giá ban đầu vào quý IV năm tài chính 2027 và có thể tiến hành đánh giá sâu hơn trong năm tài chính 2028.

Mục tiêu là rút ngắn thời gian phát triển, tạo sức ép cạnh tranh và mở rộng cơ sở công nghiệp quốc phòng. Thay vì phụ thuộc vào một nhà cung cấp duy nhất, Lục quân Mỹ muốn hình thành nhiều nhóm có khả năng chế tạo tên lửa hoàn chỉnh hoặc cung cấp các thành phần quan trọng.

Theo ông Lozano, chương trình LCI còn xem xét cả phương án mua sắm ở cấp độ linh kiện, kết hợp với các đơn vị tích hợp thành hệ thống vũ khí hoàn chỉnh. Đây là cách làm phức tạp hơn, nhưng có thể tạo thêm nguồn cung và thúc đẩy sản xuất quy mô lớn nếu được tổ chức hiệu quả.

Bài toán không chỉ nằm ở khả năng đánh chặn

Việc phát triển nhiều loại tên lửa với chi phí khác nhau phản ánh một vấn đề căn bản của phòng không hiện đại: đánh chặn mục tiêu không chỉ đòi hỏi hiệu quả kỹ thuật mà còn phải bảo đảm tính bền vững về hậu cần và tài chính.

Sử dụng tên lửa đắt tiền để đối phó với những mục tiêu có giá thành thấp có thể tạo ra bất lợi về chi phí, nhất là khi phải đánh chặn số lượng lớn máy bay không người lái hoặc các loại vũ khí tấn công giá rẻ. Ngược lại, các loại đạn rẻ hơn cần được sản xuất với số lượng đủ lớn, có thời gian cung ứng hợp lý và vẫn đáp ứng yêu cầu tác chiến.

Lục quân Mỹ cũng đang nghiên cứu các phương tiện phóng mới, bao gồm bệ phóng dạng container và dòng phương tiện phóng đa miền tự hành dùng chung (CAML), có khả năng sử dụng nhiều loại đạn đối không và đối đất.

Theo TWZ, định hướng của Mỹ không phải loại bỏ những tên lửa hiện đại có năng lực cao, mà xây dựng một tổ hợp vũ khí đa dạng hơn, trong đó các loại đạn đắt tiền và giá rẻ bổ trợ lẫn nhau. Nếu triển khai thành công, mô hình này có thể giúp Lục quân Mỹ tăng khả năng duy trì hoạt động phòng không trong các cuộc xung đột kéo dài, đồng thời giảm rủi ro do phụ thuộc vào một loại đạn hoặc một nhà cung cấp duy nhất.