Lý do sầu riêng càng ngày càng rẻ

Khó trở lại thời đỉnh cao

Ngày 14/7, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - Chi nhánh khu vực TPHCM (VCCI-HCM) phối hợp cùng các đơn vị tổ chức Hội thảo Sầu riêng châu Á lần thứ 2 nhằm tìm giải pháp khơi thông chuỗi cung ứng, nâng cao chất lượng và thúc đẩy xuất khẩu chính ngạch sầu riêng sang Trung Quốc.

Theo số liệu của Cục Hải quan Việt Nam, trong 5 tháng đầu năm nay, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đạt 562,4 triệu USD. Trong đó, sầu riêng tươi đạt 483,1 triệu USD, tăng 43,4% so với cùng kỳ; sầu riêng đông lạnh đạt 77,9 triệu USD, tăng 60,3%; sầu riêng chế biến đạt 1,4 triệu USD, tăng 16,7%.

Trung Quốc vẫn là thị trường nhập khẩu sầu riêng lớn nhất của Việt Nam . Đáng chú ý, hệ thống truy xuất nguồn gốc sầu riêng được triển khai trên toàn quốc từ ngày 1/7, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quản lý mã số vùng trồng, kiểm soát chất lượng và minh bạch chuỗi xuất khẩu sang các thị trường lớn.

Ông Trần Ngọc Liêm - Giám đốc VCCI- HCM - cho biết, chỉ trong vài năm, sầu riêng đã trở thành một trong những ngành hàng tăng trưởng ấn tượng nhất của nông nghiệp Việt Nam. Từ sản lượng khoảng 366.000 tấn năm 2015, đến năm 2024 đã vượt 1,5 triệu tấn với diện tích gần 180.000 ha. Kim ngạch xuất khẩu cũng tăng từ hơn 277 triệu USD năm 2022 lên khoảng 4 tỷ USD năm 2025, đưa sầu riêng trở thành mặt hàng xuất khẩu chủ lực của ngành rau quả.

Tuy nhiên, theo ông Liêm, tốc độ mở rộng diện tích quá nhanh cũng kéo theo nhiều hệ lụy. Nguồn cung tăng mạnh, có thời điểm vượt quá khả năng hấp thụ của thị trường gây áp lực giảm giá tại nhiều địa phương.

Trong khi đó, lượng hàng đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về kiểm dịch thực vật, mã số vùng trồng , mã số cơ sở đóng gói và quy cách theo yêu cầu của thị trường nhập khẩu, đặc biệt là Trung Quốc vẫn còn thiếu hụt. Điều này khiến quá trình thông quan nhiều thời điểm bị chậm, chi phí kiểm nghiệm tăng cao và phát sinh nguy cơ bị cảnh báo vi phạm.

Sức ép cạnh tranh cũng ngày càng lớn. Ngoài Thái Lan, nhiều quốc gia như Campuchia, Lào, Malaysia, Philippines và Indonesia đều đang mở rộng thị phần tại Trung Quốc.

Ông Liêm lưu ý, ngành sầu riêng Việt Nam không thể tiếp tục cạnh tranh bằng sản lượng và giá bán mà phải chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng, tiêu chuẩn và thương hiệu.

Theo bà Ngô Tường Vy - Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Xuất nhập khẩu Trái cây Chánh Thu, giá sầu riêng có thể tiếp tục giảm khoảng 5-10% mỗi năm so với năm trước nếu nguồn cung vẫn vượt cầu.

Khi cung vượt cầu thì giá sẽ được điều chỉnh. Ngoài áp lực giảm giá, doanh nghiệp còn phải gánh thêm nhiều chi phí liên quan đến vận chuyển, xây dựng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói cũng như đáp ứng các quy định ngày càng chặt chẽ của thị trường nhập khẩu.

Cũng theo bà Vy, chất lượng sầu riêng tại một số vùng, đặc biệt ở Tây Nguyên bị ảnh hưởng trong hai năm qua do thời tiết và kỹ thuật canh tác kéo theo giá bán giảm. Vì vậy, nâng cao chất lượng vẫn là giải pháp căn cơ để gia tăng giá trị cho trái sầu riêng Việt Nam.

Muốn vào Trung Quốc phải vượt “hàng rào” mới

TS. Ngô Xuân Nam - Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường - cho biết yêu cầu đối với sầu riêng xuất khẩu phụ thuộc vào từng thị trường. Riêng với Trung Quốc, Việt Nam đã ký các nghị định thư về xuất khẩu sầu riêng tươi và sầu riêng cấp đông nên doanh nghiệp phải tuân thủ đầy đủ các quy định.

“Muốn xuất khẩu sầu riêng tươi sang Trung Quốc, bắt buộc phải có mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và đáp ứng các yêu cầu kiểm dịch và an toàn thực phẩm”, ông Nam nhấn mạnh.

Theo quy định, chỉ những phòng thử nghiệm được Hải quan Trung Quốc phê duyệt mới được cấp chứng thư phân tích Cadimi và vàng O để phía Trung Quốc chấp nhận khi thông quan.

Đối với sầu riêng cấp đông , doanh nghiệp còn phải thực hiện các quy định của Nghị định 280 của Trung Quốc có hiệu lực từ ngày 1/6/2026 về đăng ký cơ sở sản xuất thực phẩm nhập khẩu. Các doanh nghiệp đã được cấp mã trước đây sẽ được chuyển tiếp sang cơ chế quản lý mới, trong khi doanh nghiệp mới cần hoàn thiện hồ sơ để đăng ký theo quy định.

Theo ông Nam, đây vừa là thách thức, vừa mở ra cơ hội để doanh nghiệp đa dạng hóa sản phẩm. Từ một quả sầu riêng, doanh nghiệp có thể phát triển nhiều sản phẩm như sầu riêng sấy, bánh, kem, đồ uống hoặc các sản phẩm phối trộn nhằm mở rộng thị trường và nâng cao giá trị xuất khẩu.

Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc chuẩn hóa vùng nguyên liệu, nâng cao chất lượng, minh bạch truy xuất nguồn gốc và phát triển chế biến sâu sẽ là chìa khóa để sầu riêng Việt Nam giữ vững thị trường xuất khẩu tỷ USD.