Nắm trong tay 'kho báu' 51 tỷ thùng dầu, Nga kích hoạt siêu dự án 135 tỷ USD

Đầu tháng 2/2022, ngay trước khi xung đột Ukraine bùng phát, Tổng thống Nga Vladimir Putin gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh. Hai nhà lãnh đạo khi đó tuyên bố quan hệ hữu nghị Nga - Trung “không có giới hạn”, đồng thời công bố hàng loạt thỏa thuận hợp tác năng lượng, từ dầu mỏ, khí đốt đến các dự án LNG ở Bắc Cực.

Hơn 4 năm sau, Bắc Cực càng trở nên quan trọng với chiến lược năng lượng của Moscow. Tuần trước, Rosneft, hãng dầu lớn nhất Nga, khởi động Vostok Oil, dự án từng được Tổng giám đốc Igor Sechin mô tả có khả năng tạo ra một “tỉnh dầu khí mới” trên bán đảo Taymyr ở Siberia.

Vostok Oil bao gồm cụm mỏ Vankor, lô Zapadno-Irkinsky, nhóm mỏ Payakha và cụm Đông Taymyr. Tổng trữ lượng hydrocarbon lỏng đã được xác nhận của khu vực được ước tính ít nhất 6 tỷ tấn, tương đương khoảng 51 tỷ thùng.

Một lợi thế quan trọng là các mỏ đều nằm gần Tuyến đường biển phương Bắc (NSR), hành lang hàng hải chạy dọc bờ biển Bắc Cực của Nga. Moscow muốn sử dụng tuyến này để đưa dầu và LNG từ những khu vực khai thác xa xôi tới thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc.

Khi kế hoạch được thúc đẩy mạnh vào năm 2022, tổng chi phí Vostok Oil được ước tính khoảng 10.000 tỷ rúp (135 tỷ USD). Quy mô xây dựng bao gồm 2 sân bay và 15 khu đô thị công nghiệp.

Trong đợt khởi động mới nhất, Rosneft đưa vào vận hành đường ống nối các mỏ Vankor và Payakha với cảng Bukhta Sever bên bờ biển Kara. Đường ống được thiết kế với công suất tới 100 triệu tấn/năm.

Lô dầu đầu tiên cũng được bơm lên tàu chở dầu lớp băng Arc7 Valentin Pikul tại Bukhta Sever. Cảng này hiện có một cầu cảng chuyên bốc dầu, 2 cầu hàng hóa, 1 cầu dành cho đội tàu phục vụ và 14 bồn chứa với tổng sức chứa 30.000 tấn dầu.

Theo ông Sechin, bất chấp những hạn chế từ lệnh trừng phạt, Vostok Oil có thể cung cấp 30 triệu tấn dầu ngay từ nửa cuối năm 2027 và tăng lên 50 triệu tấn vào năm 2030.

Vostok Oil cũng thúc đẩy chiến lược năng lượng Nga - Trung được xây dựng từ nhiều năm trước. Năm 2022, Rosneft ký thỏa thuận trị giá 80 tỷ USD kéo dài 10 năm với Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC), theo đó cung cấp 100 triệu tấn dầu qua Kazakhstan cho các nhà máy lọc dầu ở Tây Bắc Trung Quốc.

Nguồn cung này bổ sung cho lượng dầu Nga vốn được chuyển sang Trung Quốc qua đường ống Đông Siberia - Thái Bình Dương (ESPO) và cảng Kozmino.

Tiềm năng phía sau chiến lược này rất lớn. Trữ lượng tại vùng Bắc Cực của Nga được ước tính khoảng 35.700 tỷ m3 khí đốt cùng hơn 2,3 tỷ tấn dầu và condensate, phần lớn tập trung tại các bán đảo Yamal và Gydan ở phía nam biển Kara.

Không chỉ Rosneft, Gazprom Neft cũng đã thử nghiệm tuyến vận tải này từ nhiều năm trước. Tháng 7/2020, công ty vận chuyển thành công 144.000 tấn dầu Novy Port từ Murmansk đến cảng Yantai của Trung Quốc qua NSR. Hành trình kéo dài 47 ngày.

Tuy nhiên, các lệnh trừng phạt nhắm vào Nga sau khi xung đột Ukraine bùng phát khiến tham vọng Bắc Cực gặp nhiều trở ngại.

Shell từng hợp tác với Gazprom Neft để thăm dò 2 lô Leskinsky và Pukhutsyayakhsky trên bán đảo Gydan, nhưng rút khỏi Nga năm 2022. Gazprom Neft sau đó phải tiếp quản toàn bộ tài sản và dựa nhiều hơn vào các ngân hàng nhà nước trong nước để huy động vốn.

Khả năng tiếp cận công nghệ hàng hải chuyên dụng của phương Tây cũng bị hạn chế. Moscow phải tăng sử dụng tàu thông thường trong khoảng thời gian mùa hè khi băng Bắc Cực rút xuống, đồng thời kéo dài hoạt động của đội tàu phá băng hạt nhân để mở đường cho các tàu có khả năng đi băng thấp hơn.

Dù vậy, giá trị của NSR ngày càng lớn. Tuyến đường này có thể giúp Nga đưa năng lượng trực tiếp từ Bắc Cực sang châu Á mà không phải đi qua những hành lang hàng hải gần các nước châu Âu.

Đây cũng là lý do Bắc Cực ngày càng trở thành một điểm cạnh tranh chiến lược giữa Nga, Trung Quốc và Mỹ.

Washington đang tăng cường năng lực hoạt động tại khu vực, từ kế hoạch bổ sung tàu phá băng đến hợp tác với Canada và Phần Lan. Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng nhiều lần nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của Greenland đối với an ninh Mỹ.

Với Moscow, Bắc Cực từ lâu không đơn thuần là kho tài nguyên. Bán đảo Kola ở cực tây bắc Nga là một trong những trung tâm quan trọng nhất của lực lượng hạt nhân nước này, nơi triển khai phần lớn năng lực tàu ngầm hạt nhân chiến lược thuộc Hạm đội phương Bắc.

Bắc Cực cũng là khu vực Nga thử nghiệm nhiều hệ thống quân sự tiên tiến và duy trì cơ sở hạ tầng năng lượng hạt nhân.

Moscow gần đây còn mở rộng hợp tác với New Delhi thông qua thỏa thuận hỗ trợ hậu cần Nga - Ấn, tạo thêm cơ sở cho hoạt động của hai bên tại các cảng Bắc Cực và Tuyến đường biển phương Bắc.

Theo Oilprice