Bộ Phát triển Kỹ thuật số, Truyền thông và Truyền thông Đại chúng Nga (Mintsifry) vừa đề xuất duy trì và phát triển mạng lưới truyền thanh hữu tuyến (đài truyền thanh có dây) tại các khu chung cư.
Sáng kiến này do Công ty Mạng lưới Phát thanh và Cảnh báo Nga (RSVO) — đơn vị vận hành hệ thống loa truyền thanh tại Moscow, Saint Petersburg và Sevastopol — khởi xướng, với lý do được nêu thẳng thắn là tình hình địa chính trị căng thẳng kéo dài không xác định thời hạn.
Vì sao Nga lại cần đến một công nghệ mà các nước láng giềng đã khai tử từ lâu, và tại sao quyết định này lại làm dấy lên những cuộc tranh luận gay gắt trong giới chuyên gia?
Chiếc loa chống lại cảnh mất điện diện rộng
Bí quyết tạo nên sức sống bền bỉ của những điểm thu thanh có dây nằm ở phương thức cấp nguồn của nó. Chiếc loa phóng thanh trong căn hộ nhận điện trực tiếp từ chính đường dây tín hiệu nối từ trạm phát thanh, vì vậy hoàn toàn không cần cắm vào ổ điện. Khi điện trong nhà bị cắt, mạng di động tê liệt, điện thoại sập nguồn, thì chiếc loa đặt trong bếp vẫn tiếp tục phát tiếng nói.
Công nghệ này còn sở hữu nhiều ưu điểm khác. Thứ nhất, tín hiệu đi theo đường dây vật lý riêng biệt tới từng căn hộ chứ không chỉ khuếch tán trong không trung. Thứ hai, mạng lưới dây dẫn này không kết nối với Internet nên gần như miễn nhiễm trước các cuộc tấn công mạng. Thứ ba, đường dây truyền tải được lượng thông tin nhiều hơn hẳn một tin nhắn SMS, đồng thời toàn bộ cư dân trong tòa nhà đều có thể nghe thấy thông báo cùng một lúc.
Ý tưởng này không chỉ nằm trên giấy mà đã có nền tảng thực tế vững chắc. Công ty RSVO đã tự bỏ ra hơn 1 tỷ rúp vốn tự có để hiện đại hóa mạng lưới tại ba thành phố nói trên.
Tổ hợp phần mềm cảnh báo của doanh nghiệp này cũng được Bộ Tình trạng Khẩn cấp Nga (MChS) đánh giá là tốt nhất trong số các hệ thống hiện hành. Tuy nhiên, sáng kiến này vẫn vấp phải sự phản đối từ nhiều phía, với các lập luận chủ yếu xoáy sâu vào bài toán tài chính. Nhưng trước hết, hãy cùng lắng nghe quan điểm của những người ủng hộ.
Những tiếng nói ủng hộ "đường dây truyền thanh"
Ông Eldar Murtazin, chuyên gia phân tích hàng đầu của Mobile Research Group, lưu ý rằng khi xảy ra tình huống khẩn cấp quy mô lớn, có thể sẽ chẳng còn bất kỳ phương tiện liên lạc nào tồn tại ngoài điện thoại cố định có dây và các điểm truyền thanh hữu tuyến.
Theo đánh giá của ông, đây là cách thức đáng tin cậy và ít tốn kém nhất để khôi phục một hệ thống thông tin liên lạc có khả năng trụ vững sau thảm họa.
Ông Igor Bederov, nhà sáng lập công ty Internet-Rozysk, gọi quyết định này là một bước đi thực dụng xét trên góc độ an ninh quốc gia.
Khi mạng di động bị nghẽn mạch vì lượng cuộc gọi tăng đột biến, hệ thống loa phóng thanh đường phố và loa truyền thanh trong từng căn hộ vẫn là những kênh duy nhất giúp cảnh báo người dân về mối nguy hiểm. Cũng thông qua chính các kênh này, cơ quan chức năng sẽ hướng dẫn người dân cách thoát khỏi vùng thiên tai, thảm họa.
Ông Bederov đúc kết ngắn gọn "bí quyết" để kéo thuê bao quay trở lại: hãy cho người dân thấy lợi ích thực tế chứ đừng ép buộc họ phải đóng tiền.
Tuy nhiên, ở đây lại nảy sinh một vướng mắc, bởi khái niệm "lợi ích thực tế" luôn kéo theo hàng loạt câu hỏi bỏ ngỏ. Hơn nữa, nếu truyền thanh hữu tuyến thực sự tiện lợi thì đã chẳng có lý do gì mà chúng ngày càng lỗi thời.
Bài toán tài chính "hát khúc tình sầu"
Ông Leonid Konik, chuyên gia tư vấn trưởng của công ty ComNews Research, đã đưa ra phát biểu cứng rắn nhất trong cuộc thảo luận này.
Theo ông, xét dưới góc độ phát thanh thuần túy, định dạng hữu tuyến quả thực đã lỗi thời. Trong khi Nga đưa loại hình phát thanh này vào danh sách các kênh cảnh báo chủ chốt, thì trên thực tế chỉ có một bộ phận nhỏ dân số tiếp cận được với nó.
Khía cạnh kinh tế của cuộc tranh luận thậm chí còn gay gắt hơn nhiều so với vấn đề kỹ thuật.
"Không thể dùng lời thuyết phục để kéo thuê bao quay lại; chẳng ai chịu trả tiền cho một dịch vụ mà họ không hề sử dụng" — ông Ilya Ilyinsky, chuyên gia về phát triển công nghệ thuộc Sáng kiến Công nghệ Quốc gia Nga, nhận định.
Đề xuất của ông là miễn phí hoàn toàn dịch vụ cảnh báo cho người dân, còn chi phí vận hành sẽ được trích từ ngân sách dành cho công tác phòng vệ dân sự. Để dễ so sánh: hiện tại, người dân vẫn đang phải chi trả hơn 1 tỷ rúp mỗi năm cho các điểm thu thanh hữu tuyến.
Chi phí để hiện đại hóa hệ thống dao động từ vài chục triệu đến hàng tỷ rúp, trong khi hạ tầng thực tế lại đang thu hẹp dần.
Tập đoàn viễn thông Rostelecom tại các địa phương đang từng bước cắt giảm dịch vụ này, còn các chủ đầu tư bất động sản suốt nhiều năm qua cũng không còn bị bắt buộc phải lắp đặt hạ tầng truyền thanh trong các khu chung cư xây mới.
Trong khi đó, ông Pavel Khlyupin, Phó giáo sư Đại học Kỹ thuật Dầu khí Quốc gia Ufa, lại nhìn thấy ở sáng kiến này một cú hích cho đội ngũ kỹ sư: chỉ cần kết hợp thêm cáp quang và loa thông minh, mỗi gia đình sẽ có ngay một thiết bị vừa quen thuộc lại vừa hiện đại.
Bao nhiêu đường dây còn trụ lại đến ngày nay?
Thực tế đang làm nguội đi sự hào hứng nhanh hơn bất kỳ cuộc tranh luận nào. Tại tỉnh Oryol của Nga, trước đây từng có khoảng 400.000 điểm thu thanh hoạt động, nhưng nay chỉ còn lại chừng 1.000 điểm. Sau ba thập kỷ, quy mô mạng lưới đã thu hẹp tới 400 lần.
Bức tranh tương tự cũng diễn ra tại thành phố Perm: nơi đây chỉ còn khoảng 2.000 thuê bao đang sử dụng, chiếm chưa đầy 1% dân số thành phố. Ngay cả với chính nhà vận hành đang ra sức bảo vệ ý tưởng này, mạng lưới của họ cũng đã hao hụt đáng kể.
Trong số khoảng 20 triệu thuê bao tiềm năng, RSVO hiện chỉ giữ chân được chưa đầy 3 triệu khách hàng, số còn lại đã lần lượt cắt hợp đồng qua từng thập kỷ.
Tại các khu chung cư mới xây, nhìn chung hoàn toàn không có điểm thu thanh hữu tuyến. Các nhà thầu không còn bị ràng buộc nghĩa vụ lắp đặt mạng lưới phát thanh cho các tòa nhà mới, nên việc đi dây ngầm rất hiếm khi được thực hiện. Hóa ra, người ta chỉ có thể khôi phục truyền thanh hữu tuyến ở những nơi mà đường dây vật lý vẫn còn tồn tại, còn trên thế giới, mỗi quốc gia lại "khai tử" công nghệ này theo một cách khác nhau.