Ngành học lạ nhưng không lo thất nghiệp tại Việt Nam và trên thế giới, càng phát triển càng khát nhân lực

Đứng trước ngưỡng cửa chọn ngành, không ít học sinh cuối cấp rơi vào trạng thái “biết nhiều mà vẫn mông lung”. Ngành nào cũng nghe có vẻ tiềm năng, ngành nào cũng gắn mác hot, nhưng để tìm một lựa chọn vừa bền vững, vừa có cơ hội việc làm rõ ràng lại không hề dễ. Đặc biệt trong thời đại công nghệ thay đổi chóng mặt, nỗi lo “học xong có bị lỗi thời không?” hay “AI có thay thế mình không?” ngày càng trở nên phổ biến.

Giữa bản đồ những ngành công nghệ đang ngày càng đông đúc, Hệ thống nhúng và IoT (Internet vạn vật) là cái tên khá lạ với nhiều người, nhưng lại âm thầm giữ vai trò then chốt trong mọi thiết bị thông minh xung quanh chúng ta.

Từ điện thoại, ô tô đến nhà máy tự động, tất cả đều cần đến những hệ thống vừa có khả năng xử lý vừa có thể kết nối, đúng với bản chất của lĩnh vực này. Điều đáng nói là trong khi nhu cầu nhân lực liên tục tăng, số lượng người theo đuổi lại không nhiều, khiến ngành rơi vào tình trạng khát nhân lực cả ở Việt Nam lẫn trên thế giới.

Tuy nhiên, Hệ thống nhúng và IoT không phải là lựa chọn dễ dàng, bởi khối lượng kiến thức lớn, yêu cầu kỹ thuật cao và tính liên ngành buộc người học phải đầu tư nghiêm túc. Tuy nhiên, chính sự “khó nhằn” này lại trở thành lợi thế cạnh tranh, khi những người theo đuổi đến cùng thường sở hữu nhiều kỹ năng hiếm và được doanh nghiệp săn đón.

Trong bối cảnh mọi thiết bị đều đang được kết nối và tự động hóa, vai trò của ngành này sẽ ngày càng rõ rệt. Những người có khả năng thiết kế, vận hành và tối ưu các hệ thống thông minh chính là lực lượng nòng cốt của nền kinh tế số. Đây không chỉ là một ngành học theo xu hướng, mà là một lĩnh vực nền tảng, bền vững và gần như không lo thất nghiệp trong dài hạn.

Ngành Hệ thống nhúng và IoT (Internet vạn vật) là gì?

Hệ thống nhúng là những hệ thống máy tính được tích hợp trực tiếp vào các thiết bị điện tử hoặc cơ khí để thực hiện một chức năng cụ thể, chẳng hạn như chip điều khiển trong máy giặt, ô tô hay robot.

Trong khi đó, Internet of Things (IoT) là mạng lưới các thiết bị có khả năng kết nối Internet, thu thập và trao đổi dữ liệu theo thời gian thực. Khi hai yếu tố này kết hợp lại, chúng tạo nên một hệ sinh thái công nghệ nơi các thiết bị không chỉ hoạt động độc lập mà còn có thể “giao tiếp” và tự động vận hành một cách thông minh.

Nói cách dễ hiểu, nếu trí tuệ nhân tạo là “bộ não” giúp máy móc suy nghĩ, thì hệ thống nhúng và IoT chính là “cơ thể” giúp những ý tưởng đó hiện diện trong đời sống. Từ nhà thông minh, thiết bị đeo cá nhân cho đến dây chuyền sản xuất tự động, tất cả đều cần đến nền tảng của ngành học này.

Sinh viên ngành này học gì?

Đây là ngành học mang tính liên ngành cao, đòi hỏi sinh viên vừa nắm chắc nền tảng kỹ thuật vừa có khả năng ứng dụng thực tiễn. Trong quá trình đào tạo, sinh viên sẽ được trang bị kiến thức về toán học, khoa học máy tính và kỹ thuật điện – điện tử, từ đó xây dựng nền tảng để tiếp cận các môn chuyên sâu hơn.

Đi sâu vào chuyên ngành, người học sẽ làm quen với việc thiết kế và lập trình hệ thống nhúng, tìm hiểu về vi điều khiển, vi xử lý, mạch điện tử cũng như cách các thiết bị giao tiếp với nhau thông qua các chuẩn kết nối như Wi-Fi, Bluetooth hay 5G. Song song với đó là các nội dung liên quan đến cảm biến, thu thập dữ liệu và xử lý dữ liệu trong môi trường thực tế.

Điểm đặc biệt của ngành này là sinh viên không chỉ học lý thuyết mà còn phải liên tục thực hành, tham gia các dự án và đồ án thiết kế sản phẩm cụ thể. Chính quá trình “vừa học vừa làm” này giúp người học hình thành tư duy kỹ thuật, khả năng giải quyết vấn đề và kỹ năng làm việc thực tế - những yếu tố rất được doanh nghiệp đánh giá cao.

Cơ hội việc làm và mức lương

Trong bối cảnh chuyển đổi số và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 diễn ra mạnh mẽ, nhu cầu nhân lực trong lĩnh vực Hệ thống nhúng và IoT đang tăng nhanh ở cả Việt Nam lẫn thị trường quốc tế. Sau khi tốt nghiệp, sinh viên có thể đảm nhận nhiều vị trí như kỹ sư hệ thống nhúng, kỹ sư IoT, lập trình viên firmware, kỹ sư phần cứng hoặc chuyên viên tự động hóa.

Không gian việc làm của ngành này cũng rất rộng mở khi trải dài từ các công ty công nghệ, doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, lĩnh vực ô tô, y tế, năng lượng cho đến các dự án phát triển thành phố thông minh và nông nghiệp công nghệ cao. Nhờ tính ứng dụng cao và khả năng tham gia trực tiếp vào quá trình tạo ra sản phẩm, kỹ sư trong lĩnh vực này thường được doanh nghiệp săn đón, đặc biệt là những người có thể làm chủ cả phần cứng lẫn phần mềm.

Về thu nhập, ngành này có mức lương hấp dẫn, dao động từ 15-30 triệu VNĐ/tháng cho kỹ sư có kinh nghiệm. Các kỹ sư mới vào nghề có thể nhận 10-15 triệu VNĐ/tháng, trong khi chuyên gia dày dạn kinh nghiệm, đặc biệt tại các công ty nước ngoài, có thể đạt mức lương hơn 100 triệu VNĐ/tháng.

Ngành học lạ nhưng điểm chuẩn vẫn thuộc nhóm cạnh tranh cao

Năm 2025, ngành Hệ thống nhúng và IoT chưa được đào tạo đại trà dưới một tên gọi thống nhất ở tất cả các trường, mà chủ yếu xuất hiện dưới dạng chương trình tiên tiến hoặc định hướng chuyên sâu trong các ngành Kỹ thuật máy tính, Điện tử - viễn thông. Tuy nhiên, theo dữ liệu tuyển sinh từ các trường đại học kỹ thuật, mặt bằng điểm chuẩn của nhóm ngành này vẫn ở mức khá cao, đặc biệt tại các cơ sở đào tạo top đầu.

Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, chương trình tiên tiến Hệ thống nhúng thông minh và IoT (mã ET-E9) có mức điểm chuẩn theo phương thức xét điểm thi tốt nghiệp THPT lên tới 27,85 điểm, thuộc nhóm ngành cao của trường. Với phương thức xét tuyển bằng bài thi Đánh giá tư duy (TSA), mức điểm trúng tuyển là 72,71 điểm. Đây là con số cho thấy mức độ cạnh tranh rất lớn, không thua kém các ngành hot như Công nghệ thông tin hay Trí tuệ nhân tạo.

Ở khu vực miền Trung, Trường Đại học Bách khoa - Đại học Đà Nẵng cũng triển khai chương trình tiên tiến Việt - Mỹ ngành Hệ thống nhúng và IoT, với điểm chuẩn năm 2025 theo phương thức xét điểm thi THPT là 23,68 điểm. Mức điểm này dễ tiếp cận hơn so với các trường top tại Hà Nội, nhưng vẫn nằm trong nhóm ngành có yêu cầu đầu vào tương đối cao của trường.

Trong khi đó, tại Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội, ngành IoT thường được đào tạo lồng ghép trong các chương trình như Kỹ thuật máy tính hoặc hệ thống thông minh. Điểm chuẩn các ngành này năm 2025 tiếp tục duy trì ở mức cao, phổ biến trong khoảng từ 25 điểm trở lên, tùy theo từng chương trình cụ thể. Tương tự, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông - một trong những đơn vị đào tạo mạnh về IoT cũng ghi nhận mức điểm chuẩn nhóm ngành công nghệ dao động khoảng 24–26 điểm.

Ở các trường khác như Đại học Công nghiệp Hà Nội, Đại học Giao thông Vận tải hay Đại học Thủy lợi, các ngành gần với hệ thống nhúng và IoT có mức điểm chuẩn “dễ thở” hơn, thường nằm trong khoảng 20-24 điểm. Đây là lựa chọn phù hợp với nhiều thí sinh, trong khi vẫn đảm bảo nền tảng kiến thức chuyên môn và cơ hội tiếp cận lĩnh vực đang rất khát nhân lực.

Nhìn chung, dù không phải là ngành phổ biến, Hệ thống nhúng và IoT vẫn duy trì mức điểm chuẩn cao ở nhiều trường, đặc biệt tại các chương trình chất lượng cao hoặc tiên tiến. Điều này phản ánh rõ xu hướng khi đây là ngành học có tính kỹ thuật sâu, “kén người” nhưng lại sở hữu nhu cầu nhân lực lớn, khiến mức độ cạnh tranh đầu vào luôn ở mức cao.