Theo Viện Khoa học và Công nghệ Mỏ - Luyện kim (Bộ Công Thương), Việt Nam hiện sở hữu trữ lượng niken ước tính khoảng 3,6 triệu tấn – con số được đánh giá là đáng kể trong bối cảnh kim loại này ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với ngành công nghiệp pin và chuyển dịch năng lượng toàn cầu.
Thanh Hóa là địa phương có trữ lượng niken lớn nhất cả nước, với hơn 3 triệu tấn, chiếm phần lớn tổng nguồn tài nguyên. Tiếp đến là Sơn La với khoảng 420.523 tấn và Cao Bằng với 133.677 tấn. Đáng chú ý, niken tại Việt Nam tồn tại dưới nhiều dạng khoáng vật khác nhau, phần lớn đi kèm trong quặng crôm, tiêu biểu là khu vực mỏ crômit Cổ Định (Đông Nam Thanh Hóa).
Trong bối cảnh xu hướng điện hóa phương tiện giao thông diễn ra mạnh mẽ, niken được xem là một trong những nguyên liệu chiến lược. Kim loại này là thành phần quan trọng trong sản xuất pin lithium-ion, đặc biệt là các dòng pin dung lượng cao dành cho xe điện. Việc tăng tỷ lệ niken trong cấu trúc pin giúp cải thiện mật độ năng lượng, kéo dài quãng đường di chuyển và nâng cao tuổi thọ pin.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nhận định xe điện đang góp phần làm thay đổi sâu sắc ngành công nghiệp ô tô toàn cầu và giảm đáng kể mức tiêu thụ dầu trong vận tải đường bộ. Cùng với đó, nhu cầu đối với các khoáng sản phục vụ sản xuất pin, trong đó có niken, được dự báo sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới.
Không chỉ có ý nghĩa về kinh tế, niken còn được xếp vào nhóm khoáng sản có tầm quan trọng chiến lược. Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS) đã đưa niken vào danh sách đề xuất “50 khoáng chất quan trọng”, do đây là nguyên liệu thiết yếu đối với kinh tế và an ninh quốc gia, đồng thời có chuỗi cung ứng dễ bị gián đoạn.
Nhận thức rõ giá trị và tiềm năng của niken, Chính phủ Việt Nam đã ban hành quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng các loại quặng như vàng, đồng, niken, molipden đến năm 2025. Quy hoạch nhấn mạnh yêu cầu ứng dụng công nghệ tiên tiến, nâng cao giá trị gia tăng và bảo đảm yếu tố bảo vệ môi trường trong quá trình khai thác.
Theo định hướng, các doanh nghiệp được khuyến khích tập trung phát triển các mỏ quy mô lớn, đầu tư đồng bộ từ khâu khai thác đến chế biến sâu. Giai đoạn đến năm 2025, Việt Nam đặt mục tiêu khai thác khoảng 118.000 tấn tinh quặng niken và sản xuất từ 8.000–11.000 tấn sản phẩm niken mỗi năm.
Trong số các dự án đáng chú ý, Tập đoàn PC1 hiện sở hữu quyền khai thác mỏ niken – đồng được đánh giá có trữ lượng lớn top đầu cả nước tại Cao Bằng, do Công ty CP Khoáng sản Tấn Phát quản lý, với trữ lượng ước tính khoảng 14 triệu tấn quặng nguyên khai. Giai đoạn 1 của dự án có công suất xử lý 600.000 tấn quặng mỗi năm và đang vận hành khoảng 70% công suất thiết kế.
Nếu so với thế giới thì trữ lượng của nước ta không nhiều song việc sản xuất các chế phẩm muối Niken và dùng quặng Niken để sản xuất pin mang lại lợi ích kép, đó là vừa đáp ứng được nhu cầu cho phát triển xe điện, năng lượng tái tạo; vừa phát huy được tiềm năng từ nguồn tài nguyên thiên nhiên quý của Việt Nam.
