Người dân Trung Quốc bất ngờ xếp hàng tại các hiệu thuốc, chủ tiệm kêu "cháy hàng" không có mà bán: Chuyện gì đang xảy ra?

Người dân tích trữ nhiệt kế thủy ngân

Từ 2026, Trung Quốc sẽ chính thức cấm sản xuất nhiệt kế và máy đo huyết áp chứa thủy ngân. Thông tin này khiến không ít người dân đổ xô tìm mua trước thời điểm ngừng sản xuất, khiến nguồn cung trở nên khan hiếm và giá bán trên thị trường bị đẩy lên cao hơn so với trước.

Trả lời phỏng vấn Khoa học và Công nghệ Nhật báo, các chuyên gia cho biết việc cấm sản xuất là bước đi cụ thể nhằm thực hiện Công ước Minamata về thủy ngân, đồng thời thể hiện định hướng đề cao bảo vệ môi trường và an toàn y tế.

Công ước này yêu cầu các quốc gia kiểm soát chặt chẽ hoạt động khai thác, sử dụng thủy ngân, đồng thời từng bước loại bỏ các sản phẩm y tế và hàng tiêu dùng có chứa chất này. Nhiệt kế thủy ngân là một trong những sản phẩm phổ biến thuộc diện phải loại bỏ.

Thông tin trên đã châm ngòi cho làn sóng mua sắm ồ ạt nhiệt kế thủy ngân, khiến giá cả ở một số thành phố tăng vọt chỉ sau một đêm.

Điều này cho thấy, nhiều gia đình vẫn đặt niềm tin mạnh mẽ vào một thiết bị rẻ tiền, chính xác, dù tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe và môi trường.

Tại Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, giá một chiếc nhiệt kế gần đây đã tăng từ 5 nhân dân tệ (0,71 USD) lên khoảng 30 nhân dân tệ (112 nghìn đồng).

“Dù đắt thế nào tôi cũng cần mua vài cái”, một người dân địa phương nói. Những người xếp hàng trước những hiệu thuốc cộng đồng để mua nhiệt kế thủy ngân cũng đồng quan điểm này.

Chủ cửa hàng Tan Enping cho biết ông đã bắt đầu hạn chế bán khi nguồn cung ngày càng cạn. Mỗi khách chỉ được mua 2 chiếc, nhưng ngay cả mức đó cũng có thể không kéo dài. “Vì quá nhiều người tích trữ, chúng sẽ nhanh chóng bán hết”, ông nói.

Nhiều người lớn tuổi đặc biệt lo lắng vì đã quen dùng nhiệt kế thủy ngân và xem đây là công cụ đáng tin cậy để theo dõi sức khỏe cho con cháu, nhất là trong dịp Tết khi thời tiết lạnh và nguy cơ ốm vặt cao hơn.

Xu hướng cũng lan rộng trên các nền tảng thương mại điện tử. Nhiều gian hàng lớn trên Tmall hết sạch các loại nhiệt kế giá rẻ chỉ trong một tuần.

“Chúng tôi biết sớm muộn cũng phải từ bỏ nhiệt kế thủy ngân nhưng nhiều người vẫn chưa thể quen với việc thay đổi”, đại diện một chuỗi nhà thuốc lớn ở Trung Quốc giải thích.

Thủy ngân độc ra sao?

Giáo sư Du Lôi, Học viện Hóa học và Vật liệu, Đại học Dương Châu, cho biết thủy ngân là kim loại duy nhất tồn tại ở trạng thái lỏng ở nhiệt độ thường, có độc tính mạnh và gần như không thể phân hủy trong môi trường tự nhiên.

Theo ông, một nhiệt kế thủy ngân tiêu chuẩn chứa khoảng 1 gram thủy ngân. Khi thiết bị bị vỡ, thủy ngân có thể bay hơi thành khí độc không màu, không mùi. Trong một căn phòng có thể tích khoảng 50 m³, nồng độ hơi thủy ngân có thể nhanh chóng tăng lên 22 mg/m³, cao hơn rất nhiều so với ngưỡng 1 mg/m³ có thể gây ngộ độc cấp tính.

Nếu hít phải hơi thủy ngân ở nồng độ cao, người tiếp xúc có nguy cơ tổn thương hệ thần kinh trung ương và chức năng thận. Đối với trẻ em và phụ nữ mang thai, phơi nhiễm thủy ngân còn có thể gây chậm phát triển hoặc dị tật thai nhi.

Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe con người, thủy ngân từ nhiệt kế vỡ nếu xâm nhập đất hoặc nguồn nước còn có thể chuyển hóa thành methyl thủy ngân, dạng có độc tính cao hơn, gây tác động lâu dài đến hệ sinh thái.

Bên cạnh đó, nhược điểm về thời gian đo cũng khiến nhiệt kế thủy ngân dần bộc lộ hạn chế. Theo ông Lữ Phúc Lâm, Trưởng khoa Cấp cứu Bệnh viện Tây Nam, cơ sở Giang Bắc thuộc Đại học Quân y Lục quân, người bệnh thường phải giữ yên trong 5-10 phút để có kết quả, điều này đặc biệt bất tiện trong cấp cứu hoặc khi cần sàng lọc thân nhiệt số lượng lớn.

Ông Lữ Phúc Lâm cũng cho biết trong thực hành lâm sàng từng ghi nhận nhiều trường hợp rủi ro như trẻ vị thành niên cắn vỡ nhiệt kế, nuốt phải thủy ngân gây tổn thương đường tiêu hóa; uống nước bị nhiễm bẩn do nhiệt kế vỡ dẫn đến tiêu chảy; hoặc người dọn dẹp mảnh vỡ bị đứt tay và có nguy cơ nhiễm độc.

Theo vị chuyên gia, dù nhiệt kế thủy ngân có ưu điểm về độ chính xác cao và chi phí thấp, những rủi ro tiềm ẩn khiến sản phẩm này ngày càng không còn phù hợp với xu hướng phát triển của thiết bị y tế hiện đại, vốn đặt trọng tâm vào an toàn, thân thiện môi trường và tính thông minh.

Thiết bị thay thế

Nhiều bệnh viện tại Trung Quốc đã bắt đầu thay thế nhiệt kế thủy ngân bằng thiết bị điện tử và hồng ngoại từ nhiều năm trước, nhờ các lợi ích như tự động lưu trữ dữ liệu và giảm nguy cơ lây nhiễm.

Bà Wu Yin, điều dưỡng trưởng Bệnh viện số 9 Vũ Hán, cho biết quá trình chuyển đổi bắt đầu từ 5 năm trước. Hiện nay, nhiệt kế điện tử được sử dụng ở tất cả các khoa. Những ưu điểm như tự động tải dữ liệu và giảm nguy cơ lây nhiễm chéo nhanh chóng trở nên rõ ràng.

Các nhà sản xuất cũng đã chuẩn bị. Công ty Thiết bị & Vật tư Y tế Yuyue, từng là “ông lớn” trong lĩnh vực nhiệt kế thủy ngân, cho biết các sản phẩm nhiệt kế thủy ngân hiện chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong hoạt động kinh doanh khi công ty chuyển hướng sang thiết bị điện tử.

Những lựa chọn thay thế ngày nay bao gồm nhiệt kế điện tử tiêu chuẩn, cũng như thiết bị đo tai và trán sử dụng công nghệ hồng ngoại.

Các chuyên gia cho biết những sản phẩm này dựa vào cảm biến và hệ thống hiệu chuẩn để duy trì độ chính xác. Những tiến bộ trong những năm gần đây đã giúp các thương hiệu hàng đầu đáp ứng yêu cầu lâm sàng, làm giảm lo ngại rằng chúng không thể sánh được với các mẫu thủy tinh cũ.

Tuy vậy, với nhiều người mua sắm, niềm tin được xây dựng qua nhiều thế hệ sẽ cần thời gian dài hơn để điều chỉnh.