‘Người đổ mồ hôi là tài xế, kẻ kiếm tiền lại là nền tảng’: Câu nói khiến thị trường gọi xe ĐNÁ rung chuyển, chấm dứt mức 'cắt phế' tới 20% tại Indonesia

Như tin đã đưa, Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto vừa tuyên bố, quốc gia này sẽ giảm mạnh mức hoa hồng tối đa mà các nền tảng gọi xe được phép thu từ tài xế, từ 20% xuống còn 8%. Động thái trên được cho là có thể làm thay đổi hoàn toàn cán cân lợi ích trong một trong những thị trường kinh tế gig lớn nhất Đông Nam Á.

Quyết định này được kỳ vọng sẽ giúp gia tăng đáng kể thu nhập của đội ngũ tài xế, lực lượng đang vận hành phần lớn hệ sinh thái gọi xe và giao hàng trong khu vực.

Phát biểu tại Jakarta, Tổng thống Prabowo cho biết ông đã ký một sắc lệnh tổng thống quy định mức trần hoa hồng mới đối với các công ty gọi xe.

“Tỷ lệ doanh thu dành cho tài xế đã được nâng từ 80% lên mức tối thiểu 92%”, ông nói trong bài phát biểu.

Tuy nhiên, ông chưa nêu rõ thời điểm chính sách này sẽ chính thức có hiệu lực.

Không dừng ở đó, ông Prabowo cũng cho biết các nền tảng sẽ phải cung cấp bảo hiểm tai nạn và bảo hiểm y tế cho tài xế, một yêu cầu có thể khiến chi phí vận hành của các hãng tiếp tục tăng lên.

Ông nói thẳng: “Thật không đúng khi những người đổ mồ hôi là các anh (tài xế), còn những người kiếm tiền lại là họ (các nền tảng)”.

Đáng nói, theo ông Sufmi Dasco Ahmad, Phó Chủ tịch Hạ viện Indonesia, để bảo đảm 7 triệu tài xế gọi xe tại Indonesia thực sự được hưởng phần thu nhập tăng thêm, chính phủ nước này thông qua quỹ đầu tư quốc gia Danantara đã mua cổ phần tại một số doanh nghiệp trong ngành.

Theo ông, động thái này sẽ cho phép chính phủ tác động trực tiếp tới chính sách của doanh nghiệp, bao gồm việc ép giảm phí hoa hồng mà các nền tảng thu từ tài xế. Tuy nhiên, ông không tiết lộ cụ thể Danantara đã mua bao nhiêu cổ phần, cũng như những khoản đầu tư đó nằm ở công ty nào.

Người phát ngôn của Danantara nói với The Jakarta Globe rằng quỹ này “liên tục đánh giá nhiều cơ hội trên thị trường” nhằm tạo ra “tác động kinh tế, xã hội có ý nghĩa cho Indonesia”.

Quy định mới sẽ tác động trực tiếp tới các doanh nghiệp đang thống trị thị trường gọi xe Indonesia, bao gồm GoTo và Grab.

Theo Reuters, đây có thể là đòn giáng mạnh vào biên lợi nhuận của các nền tảng gọi xe tại thị trường lớn nhất Đông Nam Á, nơi từ lâu được xem là “con gà đẻ trứng vàng” của ngành gọi xe trong khu vực.

Lực lượng nòng cốt của hệ sinh thái này là các tài xế xe máy công nghệ. Theo The Jakarta Post, thu nhập của họ thường vào khoảng 150.000 rupiah/ngày (xấp xỉ 11 USD). Nhưng sau khi trừ chi phí nhiên liệu cùng phần hoa hồng trả cho nền tảng, khoản tiền thực nhận mang về nhà thấp hơn đáng kể.

Thông báo của Tổng thống Prabowo được đưa ra sau làn sóng biểu tình của hàng nghìn tài xế gọi xe và giao đồ ăn tại Jakarta và Surabaya trong năm 2025. Trước đó, các tài xế yêu cầu áp mức trần hoa hồng 10%, đồng thời kêu gọi các nhà lập pháp mở đối thoại giữa hiệp hội tài xế và các công ty nền tảng về điều kiện làm việc.

Đáng chú ý, quy định mới của chính phủ còn đi xa hơn yêu cầu ban đầu của giới tài xế khi hạ trần xuống chỉ còn 8%.

Phản hồi về áp lực giảm phí trước đây, Ade Mulya, Giám đốc chính sách công của GoTo từng khẳng định: “Việc hạ mức phí hoa hồng 20% không phải là một giải pháp khả thi”. Nhưng giờ đây, lựa chọn đó hiện giờ không còn nằm trong tay doanh nghiệp.

Chính vì vậy, sau tuyên bố của tổng thống Indonesia, Hans Patuwo, CEO của GoTo cho biết công ty “luôn tuân thủ” các quy định của chính phủ và hiện đang “xem xét” sắc lệnh mới trước khi điều chỉnh biểu phí.

Trong khi đó, CEO Grab Indonesia Neneng Goenadi cho biết công ty “sẽ phối hợp với chính phủ và các bên liên quan để triển khai những thay đổi này”.

LIỆU TÀI XẾ CÓ THỰC SỰ HƯỞNG LỢI?

Một bộ phận tài xế tại Indonesia đã hoan nghênh cơ chế phân chia doanh thu mới, coi đây là “biểu hiện cụ thể cho thấy đất nước đứng về phía người lao động nền tảng”.

Raden Igun Wicaksono, Chủ tịch hiệp hội tài xế công nghệ Garda Indonesia cho biết trong tuyên bố hôm thứ sáu: “Con số này còn vượt cả yêu cầu ban đầu của Garda và giới tài xế, những người trước đó chỉ đấu tranh cho mức trần tối đa 10%. Quyết định này phản ánh sự can đảm về chính trị và sự nhạy cảm xã hội của chính phủ trong việc đáp lại nguyện vọng từ cơ sở”.

Nhận định này cũng được nhấn mạnh trong một báo cáo nghiên cứu gần đây của Indonesia Strategic and Economic Action Institution (ISEAI), cơ quan gọi động thái của chính quyền Jakarta là “một cuộc điều chỉnh mang tính triệt để” đối với mô hình kinh tế gig.

Một nữ tài xế 54 tuổi đang chạy cho Gojek và Maxim, một công ty gọi xe có gốc Nga lại không tin mức hoa hồng mới sẽ thực sự giúp tăng thu nhập.

Bà nói: “Ngay cả khi phí hoa hồng chỉ còn 8%, nếu không có nhiều đơn thì chúng tôi vẫn rất khó sống. Có những ngày tôi làm từ 10 giờ sáng tới 4 giờ chiều mà chỉ có đúng một cuốc”.

Một khảo sát năm 2024 của tổ chức nghiên cứu Next Policy cho thấy 75% tài xế gọi xe tại Indonesia kiếm dưới 3 triệu rupiah/tháng (khoảng 172 USD), thấp hơn mức lương tối thiểu tại các thành phố lớn như Jakarta, Bandung và Surabaya.

Nailul Huda – Giám đốc mảng kinh tế số tại Centre of Economic and Law Studies đồng tình rằng sắc lệnh mới chủ yếu sẽ làm giảm doanh thu của doanh nghiệp, nhưng không giúp tăng đáng kể thu nhập tài xế.

Ông phân tích: “Nếu nền tảng mất doanh thu, các chương trình giảm giá cho hành khách sẽ giảm theo. Nhu cầu sẽ giảm xuống và tổng thu nhập của tài xế cũng bị ảnh hưởng. Thu nhập tài xế chỉ có thể tăng từ cơ chế mới này nếu hành khách không còn phụ thuộc vào khuyến mãi”.

Theo nghiên cứu của Indonesia Strategic and Economic Action Institution, việc Danantara tham gia ngành gọi xe đã mở ra một mô hình mới mang tên “nền tảng dưới sự giám sát của nhà nước”, qua đó giúp việc sáp nhập giữa GoTo và Grab trở nên dễ dàng hơn, tạo ra một thực thể kiểm soát tới 91% thị trường Indonesia.

Tuy nhiên, ISEAI cũng cảnh báo sắc lệnh mới có thể tạo ra rủi ro lớn cho lợi nhuận doanh nghiệp. GoTo, công ty vừa ghi nhận khoản lãi đầu tiên trong lịch sử, đạt 171 tỷ rupiah (9,8 triệu USD) trong quý I năm nay có thể quay đầu lỗ gần 78 tỷ rupiah mỗi quý nếu áp trần hoa hồng 8%.

Nếu cộng thêm chi phí bắt buộc về bảo hiểm y tế cho tài xế, khoản lỗ tiềm năng có thể tăng lên gần 303 tỷ rupiah mỗi quý.

THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM RA SAO?

Tại Việt Nam, câu chuyện chia sẻ doanh thu giữa nền tảng và tài xế công nghệ từ lâu cũng là một chủ đề âm ỉ gây tranh luận, dù chưa dẫn tới các biện pháp can thiệp quyết liệt như tại Indonesia.

Trên thị trường hiện nay, hai nền tảng có ảnh hưởng lớn nhất là be Group và Grab. Với Grab, trong điều khoản hợp tác dành cho đối tác tài xế, công ty quy định “phí dịch vụ” được tính theo một tỷ lệ phần trăm trên cước phí mà người dùng thanh toán và tỷ lệ này do Grab xác định tùy từng thời điểm. Cách quy định này đồng nghĩa nền tảng không ấn định công khai một mức hoa hồng cố định cho mọi dịch vụ, mà giữ quyền linh hoạt điều chỉnh theo loại hình vận chuyển, khu vực, thời điểm vận hành và các chương trình khuyến khích đi kèm.

Trong khi đó, Be Group ít công khai cấu trúc phí theo cách rõ ràng với thị trường, song về bản chất cũng vận hành theo mô hình nền tảng số, nơi thu nhập tài xế phụ thuộc vào tỷ lệ chia sẻ cuốc xe, chính sách thưởng và các chương trình hỗ trợ theo từng giai đoạn.

Tuy nhiên, trong cuộc trao đổi với chúng tôi, một tài xế xe máy của Be Group (đề nghị giấu tên) cho biết phần doanh thu thực tế mà nền tảng giữ lại trên mỗi cuốc xe, theo tính toán của anh, có thời điểm tiệm cận 38%. Theo tài xế này, đây không đơn thuần là một mức hoa hồng cố định, mà là tổng hợp của nhiều lớp khấu trừ khác nhau như phí nền tảng, cơ chế thưởng theo cuốc, các khoản điều chỉnh theo khu vực vận hành và một số chi phí phát sinh trong quá trình hoạt động.

Trở lại với câu chuyện tại Indonesia, nếu chính sách được triển khai đúng như công bố, đây có thể trở thành thị trường đầu tiên trong khu vực tái phân phối đáng kể lợi ích từ các nền tảng công nghệ sang lực lượng lao động gig, đặt ra một câu hỏi lớn cho toàn ngành: Khi “phí nền tảng” bị siết mạnh, mô hình tăng trưởng của các hãng gọi xe như Grab và GoTo sẽ phải viết lại ra sao?