Người Việt sinh năm 1952 sở hữu "bàn tay vàng" phẫu thuật nhi: 5 lần tách song sinh dính liền, 60 tuổi vẫn đi tìm "phép màu" y học

"Bàn tay vàng" trong làng phẫu thuật nhi

Trong giới y khoa, cái tên GS.TS.BS Nguyễn Thanh Liêm (sinh năm 1952) từ lâu đã là một tượng đài lớn của ngành phẫu thuật nhi.

Tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội từ năm 1975 và trải qua nhiều năm tu nghiệp chuyên sâu tại các nền y học tiên tiến như Pháp, Thụy Điển, Nhật Bản, Mỹ và Australia, ông đã tích lũy vốn kiến thức ngoại khoa vững chắc. Từng có nhiều năm cống hiến và giữ vị trí Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, ông là người đặt những viên gạch đầu tiên đưa kỹ thuật phẫu thuật nội soi trẻ em về Việt Nam từ năm 1997, rồi sau đó trở thành người đầu tiên thực hiện phẫu thuật robot ở trẻ em trong nước.

Sự nghiệp của vị bác sĩ sinh năm 1952 này có thể nói là một chuỗi những khoảnh khắc nghẹt thở nhưng huy hoàng. Ông trực tiếp cầm dao mổ thực hiện thành công 5 ca phẫu thuật tách cặp song sinh dính liền phức tạp, đồng thời là người tiên phong tiến hành các ca ghép gan, ghép thận và ghép tủy xương ở trẻ em đầu tiên tại các bệnh viện nhi Việt Nam.

Tầm vóc của GS.TS.BS Nguyễn Thanh Liêm nhanh chóng vươn ra khỏi phạm vi trong nước. Vị Giáo sư này đã đóng góp 9 kỹ thuật nội soi hoàn toàn mới cho ngành phẫu thuật nhi thế giới. Ông là phẫu thuật viên đầu tiên trên thế giới tiến hành phẫu thuật nội soi điều trị teo trực tràng, hay mổ thoát vị cơ hoành ở trẻ sơ sinh bằng phẫu thuật nội soi lồng ngực ngay tại buồng hồi sức khi em bé đang phải thở máy cao tần.

Với kinh nghiệm lâm sàng khổng lồ từ hơn 500 ca mổ u nang ống mật chủ và hơn 300 ca thoát vị cơ hoành, kỹ thuật của ông xuất sắc tới mức được đưa thẳng vào cuốn sách giáo khoa phẫu thuật nhi thế giới Ashcrafts Pediatric Surgery. Bàn tay tài hoa ấy liên tục nhận được lời mời đi mổ thị phạm và giảng dạy tại nhiều quốc gia như Mỹ, Pháp, Italia, Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc).

Nhưng đằng sau những danh hiệu hay giải thưởng Nikkei châu Á danh giá, điều giữ chân vị bác sĩ ở lại sau mỗi ca mổ vẫn là ánh mắt của những người cha, người mẹ ngoài hành lang cấp cứu.

Dấn thân tuổi 60 và khát vọng đi tìm "phép màu"

Ở tuổi 62, khi mà đã có nhiều thành tựu "để đời", thay vì nghĩ đến lùi về quản lý hay giảng dạy, hoặc giảm bớt khối lượng công việc để có nhiều thời gian cho bản thân, gia đình, thì GS.TS.BS Nguyễn Thanh Liêm lại hào hứng bước vào một hành trình hoàn toàn mới.

Đứng trước những em bé bại não hay tự kỷ, ông nhận ra y học ngoại khoa luôn có những giới hạn nhất định. Dao mổ có thể cắt bỏ một khối u hay sửa chữa một dị tật cấu trúc, nhưng lại có thể phải đành bất lực trước những tế bào não đã bị tổn thương.

Chính sự trăn trở ấy đã trở thành điểm khởi đầu để ông tiên phong đưa liệu pháp tế bào gốc và y học tái tạo vào điều trị các bệnh nan y tại Việt Nam.

Khởi đầu bằng ca ghép tế bào gốc điều trị teo mật năm 2012, ông liên tục mở rộng phạm vi điều trị sang các căn bệnh thần kinh và mạn tính phức tạp như bại não, tự kỷ, xơ gan, đột quỵ, chấn thương sọ não, phổi tắc nghẽn mãn tính hay nhồi máu cơ tim. Không dừng lại ở đó, ông còn mở đường cho liệu pháp ghép tế bào gốc tạo máu để điều trị các bệnh ung thư huyết học và Thalassemia, mang đến hy vọng sống cho hàng trăm bệnh nhân hiểm nghèo.

Năm 2017, ông trở thành người đầu tiên trên thế giới thực hiện ghép tế bào gốc điều trị chứng loạn sản phế quản phổi, rồi tiếp tục đi tiên phong trong điều trị viêm não tự miễn vào năm 2019. Với 118 công trình nghiên cứu công bố quốc tế, ông đã mở ra một cánh cửa hy vọng mới cho những căn bệnh vốn được coi là "y học bó tay".

Chuyện về người thầy thuốc không bao giờ buông dao mổ

Hiện tại, ở vị trí Viện trưởng Viện Nghiên cứu Tế bào gốc và Công nghệ gen Vinmec, kiêm Giám đốc Trung tâm Y học Tái tạo và Trị liệu tế bào, GS.TS.BS Nguyễn Thanh Liêm vẫn chưa từng rời xa bàn mổ. Ông chọn cách đưa những phát minh từ phòng thí nghiệm quay trở lại hỗ trợ trực tiếp cho các ca bệnh lâm sàng.

Với ông, học hàm hay những giải thưởng quốc tế lớn chưa bao giờ là điểm dừng để nghỉ ngơi. Điều làm nên sức ảnh hưởng bền bỉ của vị Giáo sư sinh năm 1952 không chỉ nằm ở hàng ngàn cuộc đời được tái sinh, mà còn ở ngọn lửa nghề ông lặng lẽ truyền lại cho các thế hệ học trò.

Trong mắt những bác sĩ trẻ, ông là tượng đài về chuyên môn mà còn là hình mẫu sống động về tinh thần dấn thân và tư duy không ngừng đổi mới. Ở tuổi ngoài 70, nhịp làm việc của ông vẫn khiến nhiều người trẻ phải khâm phục. Người ta vẫn thấy ông miệt mài với các bài báo khoa học gửi đăng tạp chí quốc tế, ân cần hướng dẫn từng phẫu thuật viên trẻ trên bàn mổ, rồi lại vội vã sang phòng cấy ghép tế bào gốc khi có ca bệnh diễn biến phức tạp.

Nhìn lại hành trình hơn 50 năm cống hiến, gia tài lớn nhất của vị Giáo sư từng giữ vị trí Chủ tịch Hiệp hội Ngoại nhi Việt Nam không nằm ở những tấm huân chương hay sự tôn vinh từ đồng nghiệp quốc tế.

Gia tài ấy nằm ở tiếng khóc chào đời trọn vẹn của những em bé sơ sinh từng đứng trước ranh giới sinh tử, ở khoảnh khắc rạng rỡ của những người mẹ thấy con mình cất tiếng nói đầu tiên sau nhiều năm lặng câm. "Bàn tay vàng" từng chinh phục những kỹ thuật ngoại khoa khó nhất vẫn đang từng ngày lặng lẽ viết tiếp những câu chuyện hồi sinh kỳ diệu, tiếp tục soi đường và truyền niềm tin cho y học Việt Nam tự tin vươn xa.