Nhìn đối thủ ngày càng "sinh sôi nảy nở", Trung Quốc lập tức yêu cầu 200.000 vật thể bay vút lên bầu trời

Một loạt các doanh nghiệp Trung Quốc đang ráo riết chuẩn bị cho đợt mở rộng cơ sở hạ tầng không gian chưa từng có. Các hồ sơ đệ trình lên Liên Hợp Quốc mới đây tiết lộ tham vọng triển khai hơn 200.000 vệ tinh internet của nước này, trong bối cảnh Bắc Kinh vừa lên tiếng cảnh báo về tình trạng tắc nghẽn quỹ đạo do hệ thống Starlink của tỷ phú Elon Musk gây ra.

Vào những ngày cuối cùng của tháng 12 vừa qua, hơn mười đề xuất riêng biệt từ các đơn vị khai thác vệ tinh Trung Quốc đã dồn dập được gửi tới Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) - cơ quan toàn cầu chịu trách nhiệm điều phối phổ tần số vô tuyến và các vị trí quỹ đạo. Động thái này đánh dấu bước leo thang mới trong cuộc chạy đua kiểm soát tài nguyên không gian giữa hai cường quốc Mỹ và Trung Quốc.

Sự xuất hiện của những "siêu chùm vệ tinh" mới

Đáng chú ý nhất trong loạt hồ sơ này là hai dự án khổng lồ mang tên CTC-1 và CTC-2, mỗi dự án được thiết kế để vận hành tới 96.714 vệ tinh. Đơn vị đứng sau tham vọng này là Viện Đổi mới Công nghệ và Sử dụng Phổ tần số Vô tuyến (Institute of Radio Spectrum Utilisation and Technological Innovation) .

Theo Hiệp hội Vô tuyến điện Trung Quốc, Viện này mới chỉ được đăng ký hoạt động chính thức tại tỉnh Hà Bắc vào ngày 30/12 – đúng một ngày sau khi các hồ sơ được gửi tới ITU. Được biết, đây là cơ sở do 7 thực thể của Trung Quốc đồng sáng lập, đặt trụ sở tại Khu mới Hùng An (Xiongan) – một trung tâm phát triển chiến lược được thành lập từ năm 2017 nhằm kết nối Bắc Kinh, Thiên Tân và Hà Bắc.

Bên cạnh hai dự án khổng lồ kể trên, hàng loạt tên tuổi khác của Trung Quốc cũng gia nhập cuộc đua. China Mobile, nhà mạng viễn thông nhà nước, lần đầu tiên nộp hồ sơ với dự án L1 gồm 2.520 vệ tinh và dự án M1 với 144 vệ tinh. Shanghai Spacecom Satellite Technology, đơn vị được chính phủ hậu thuẫn, cũng đăng ký 1.296 vệ tinh như một phần của siêu chùm Qianfan (dự kiến đạt 15.000 vệ tinh vào năm 2030).

Danh sách này còn kéo dài với các dự án như Guowang (khoảng 13.000 vệ tinh), Tianqi-3G của Guodian Gaoke (1.132 vệ tinh), YX-5 của Emposat (106 vệ tinh). Ngay cả các startup tư nhân như GalaxySpace cũng không đứng ngoài cuộc với kế hoạch mạng lưới Galaxy-SAR-2 (96 vệ tinh) và chùm BlackSpider-3 (81 vệ tinh).

Cuộc chiến giành tài nguyên quỹ đạo hữu hạn

Dung lượng quỹ đạo đang nhanh chóng trở thành một trong những tài nguyên bị tranh chấp gay gắt nhất trong nền kinh tế không gian toàn cầu. Cả Washington và Bắc Kinh đều đang tăng tốc đầu tư vào các siêu chùm vệ tinh internet. Tuy nhiên, Mỹ hiện đang nắm giữ lợi thế quyết định nhờ hệ thống Starlink của SpaceX, vốn chiếm đa số các vệ tinh đang hoạt động ở quỹ đạo tầm thấp Trái đất (LEO).

Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ phổ tần số vô tuyến và các vị trí quỹ đạo là hữu hạn. Theo quy luật, những "người đến trước" sẽ có cơ hội đảm bảo quyền ưu tiên dài hạn đối với các tài sản quan trọng này.

Trong bối cảnh đó, Ủy ban Truyền thông Liên bang Hoa Kỳ (FCC) hôm 9/1 đã chính thức "bật đèn xanh" cho SpaceX phóng thêm 7.500 vệ tinh Starlink thế hệ thứ hai. Số vệ tinh này buộc phải đi vào quỹ đạo trước cuối năm 2031, nâng tổng số vệ tinh được cấp phép của SpaceX lên 15.000 (trên tổng số 30.000 vệ tinh trong đơn đăng ký ban đầu, phần còn lại hiện đang bị hoãn quyết định).

Nỗi lo về an ninh và rủi ro va chạm

Sự bùng nổ số lượng vệ tinh cũng kéo theo những lo ngại sâu sắc về an toàn hàng không vũ trụ. Bắc Kinh gần đây đã công khai chỉ trích mạng lưới Starlink của SpaceX vì làm đông đúc các đường quỹ đạo chung và tạo ra rủi ro va chạm tiềm tàng. SpaceX hiện có kế hoạch tổng thể lên tới 42.000 vệ tinh, vượt xa bất kỳ nhà khai thác nào khác.

Thực tế đã chứng minh những lo ngại này là có cơ sở. Vào tháng 12, Starlink xác nhận một vệ tinh của họ đã "gặp bất thường" và bắt đầu hạ độ cao ngoài kế hoạch. Thông thường, mỗi vệ tinh Starlink có vòng đời khoảng 5 năm trước khi được chủ động đưa ra khỏi quỹ đạo để cháy rụi trong khí quyển. Để giảm thiểu rủi ro, SpaceX đầu tháng này thông báo sẽ hạ độ cao của khoảng 4.400 vệ tinh từ mức 550km xuống 480km trong năm nay.

Quy định khắt khe từ ITU

Cuộc đua lấp đầy quỹ đạo tầm thấp (độ cao từ 400-2.000km) đang ngày càng khốc liệt. Để quản lý tình trạng này, các quy định của ITU được thiết lập từ năm 2019 đặt ra những mốc thời gian rất cụ thể.

Theo đó, các hệ thống vệ tinh phải đi vào hoạt động – hoặc có ít nhất một vệ tinh được phóng – trong vòng 7 năm kể từ ngày nộp hồ sơ ban đầu. Tiếp đó, các nhà khai thác phải triển khai được 10% quy mô chùm vệ tinh trong vòng 2 năm kế tiếp, đạt 50% trong vòng 5 năm và hoàn tất toàn bộ mạng lưới sau 7 năm.

ITU cũng làm rõ rằng: "Nếu không đạt được một cột mốc, điều đó không có nghĩa là toàn bộ tần số và quỹ đạo của hệ thống sẽ bị mất, nhưng hồ sơ đăng ký sẽ buộc phải cắt giảm để phản ánh đúng năng lực triển khai thực tế". Điều này đồng nghĩa với việc các công ty Trung Quốc sẽ phải chạy đua với thời gian để biến những con số khổng lồ trên giấy tờ thành hiện thực trên bầu trời.