Những thứ khác thì cứ tìm Mỹ, Nhật, Đức nhưng riêng công nghệ này Nga mà ngỏ ý thì "không ai có thể chối từ"?

Trong các ngành công nghiệp hiếm hoi mà cán cân công nghệ không hoàn toàn nghiêng về phương Tây, năng lượng nguyên tử chính là điểm sáng rực rỡ nhất của nước Nga.

Nếu như các quốc gia có thể tìm đến Mỹ cho công nghệ cao, Nhật Bản cho ô tô - điện tử, hay Đức cho cơ khí chính xác, thì khi nhắc đến điện hạt nhân, Nga lại là cái tên mà bất kỳ nền kinh tế nào cũng phải cân nhắc đầu tiên.

Vị thế đặc biệt của Rosatom

Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử Quốc gia Nga (Rosatom) là một tập đoàn kinh tế đa ngành quy mô lớn, quy tụ các tài sản trong các lĩnh vực năng lượng hạt nhân, chế tạo máy, xây dựng và nhiều ngành công nghiệp mũi nhọn khác.

Chiến lược phát triển dài hạn của tập đoàn tập trung vào mục tiêu mở rộng nguồn năng lượng phát thải carbon thấp, trong đó hạt nhân và năng lượng gió giữ vai trò trụ cột.

Tại thị trường nội địa, Rosatom là "anh cả" đứng đầu về sản lượng điện khi đóng góp khoảng 20% tổng công suất điện năng của toàn nước Nga.

Không dừng lại ở đó, tập đoàn còn khẳng định vị thế số một thế giới về quy mô danh mục đơn đặt hàng xây dựng nhà máy điện hạt nhân ở nước ngoài. Hiện Rosatom đang triển khai các dự án xây dựng 44 tổ máy năng lượng tại 13 quốc gia ở nhiều giai đoạn khác nhau.

Dù các lĩnh vực khác có thể vẫn phải cạnh tranh với nhiều đối thủ trên thị trường, nhưng với năng lượng hạt nhân, Nga được coi là đối tác tin cậy có vị thế lớn mà nhiều quốc gia không thể chối từ. Điều gì giúp Nga ở vị trí đầu bảng như vậy?

Một trong những ưu thế cạnh tranh cốt lõi giúp Rosatom áp đảo các đối thủ chính là khả năng cung cấp giải pháp trọn gói theo mô hình "chìa khóa trao tay" cho các dự án nhà máy điện hạt nhân công suất lớn.

Giải pháp này bao quát trọn vẹn toàn bộ vòng đời của công trình: từ khảo sát địa chất kỹ thuật, thiết kế, thi công xây lắp, cung ứng vật tư thiết bị, cho đến hiệu chỉnh, chạy thử và chính thức đưa công trình vào vận hành.

Chưa dừng lại ở đó, gói dịch vụ tích hợp này còn bảo đảm nguồn cung nhiên liệu hạt nhân xuyên suốt vòng đời vận hành của nhà máy, hỗ trợ kỹ thuật, đóng sổ gỡ bỏ công trình, cũng như xử lý nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng và chất thải phóng xạ.

Dấu ấn hợp tác tại khu vực Nam Á

Trong nhiều năm qua, Rosatom luôn là đối tác chiến lược của nhiều quốc gia Nam Á trong lĩnh vực ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình.

Dự án trọng điểm nổi bật nhất tại khu vực này là việc xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Rooppur tại Bangladesh. Công trình được thiết kế gồm hai tổ máy năng lượng sử dụng lò phản ứng VVER-1200 với tổng công suất đạt 2.400 MW.

Dự án Rooppur được triển khai dựa trên Hiệp định liên chính phủ ký kết vào năm 2011 và hợp đồng tổng thầu ký vào tháng 12/2015. Khách hàng chính của dự án này là Ủy ban Năng lượng Nguyên tử Bangladesh (BAEC).

Thúc đẩy năng lượng hạt nhân tại Uzbekistan

Một hướng hợp tác quốc tế quan trọng khác của Rosatom là chiến lược phát triển hạ tầng năng lượng hạt nhân tại Uzbekistan. Cuối năm 2017, Chính phủ Nga và Uzbekistan đã ký kết Hiệp định liên chính phủ về hợp tác sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình.

Đến năm 2018, hai bên tiếp tục ký hiệp định hợp tác xây dựng một nhà máy điện hạt nhân theo thiết kế chuẩn của Nga. Theo kế hoạch ban đầu, dự án bao gồm hai tổ máy trang bị lò phản ứng VVER-1200 với công suất mỗi tổ máy đạt 1,2 GW.

Trong quá trình phát triển các giải pháp an toàn cho nhà máy hạt nhân, Rosatom đã tích hợp bề dày kinh nghiệm hàng thập kỷ trong việc vận hành các lò phản ứng công suất lớn dòng VVER trên mặt đất, cũng như các lò phản ứng quy mô nhỏ RITM-200 vốn được ứng dụng thành công trên các tàu phá băng hạt nhân.

An toàn của các nhà máy điện hạt nhân do Nga thiết kế được bảo đảm bằng một hệ thống giải pháp tổ chức và kỹ thuật đồng bộ. Yếu tố cốt lõi bao gồm khả năng tự an toàn nội tại của cụm lò phản ứng, hệ thống rào chắn vật lý đa tầng, cùng sự kết hợp hài hòa giữa các hệ thống an toàn chủ động và thụ động.

Bên cạnh đó, "văn hóa an toàn" đóng vai trò then chốt và phải được quán triệt nghiêm ngặt ở mọi giai đoạn: từ khâu thiết kế, xây dựng, vận hành cho đến khi hoàn tất quá trình đóng cửa tháo dỡ.

Dự án đại công trình El-Dabaa tại Ai Cập

Một đại dự án quốc tế khác khẳng định tầm vóc của Rosatom là công trình xây dựng Nhà máy điện hạt nhân El-Dabaa tại Ai Cập. Dự án bao gồm bốn tổ máy năng lượng có công suất 1.200 MW mỗi tổ máy, được trang bị hệ thống lò phản ứng VVER-1200 thế hệ III+.

Vai trò của Rosatom tại dự án này vượt xa khuôn khổ của một nhà thầu xây dựng thông thường. Tập đoàn cam kết đảm bảo nguồn cung nhiên liệu hạt nhân do Nga sản xuất trong suốt vòng đời của nhà máy, trực tiếp đào tạo đội ngũ chuyên gia Ai Cập, đồng thời hỗ trợ vận hành và bảo dưỡng kỹ thuật trong 10 năm đầu tiên.

Ngoài ra, thông qua một thỏa thuận riêng biệt, Rosatom cũng đảm nhận việc xây dựng kho lưu trữ chuyên dụng và cung cấp các thùng chứa tiêu chuẩn để bảo quản nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng.

Mối quan hệ hợp tác giữa Ai Cập và Rosatom tại dự án El-Dabaa gắn liền với lộ trình thực hiện Chiến lược Phát triển Bền vững Quốc gia của Ai Cập đến năm 2030 (Vision 2030).

Chiến lược này hướng tới xây dựng một nền kinh tế cạnh tranh, cân bằng và đa dạng hóa, trong đó việc phát triển năng lượng hạt nhân được xem là một trong những công cụ động lực hàng đầu.

Sức hút từ công nghệ của Rosatom không chỉ dừng lại ở năng lực thi công xây dựng nhà máy, mà còn nằm ở tư duy tiếp cận toàn diện đối với việc phát triển ngành công nghiệp hạt nhân.

Tập đoàn mang đến cho các quốc gia đối tác mô hình giải pháp trọn gói bao quát toàn bộ vòng đời dự án: từ thiết kế, xây dựng, cung ứng nhiên liệu, đào tạo nhân lực, bảo trì kỹ thuật cho đến khâu xử lý nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng.

Mô hình tiếp cận này giúp các quốc gia đối tác tự chủ phát triển hạ tầng năng lượng nội địa, đa dạng hóa nguồn cung điện năng và gia tăng tính ổn định bền vững cho toàn bộ hệ thống điện quốc gia.

Trong mô hình hợp tác dài hạn này, các yếu tố về an toàn tuyệt đối, hiệu quả kinh tế, đào tạo nhân lực chất lượng cao và tuân thủ các chuẩn mực quốc tế luôn là những nền tảng được đặt lên hàng đầu.

Hiện nay, Rosatom đang nắm giữ vị trí tiên phong trên thị trường công nghệ hạt nhân toàn cầu, dẫn đầu cả về quy mô danh mục đơn đặt hàng xây dựng nhà máy điện hạt nhân lẫn các dịch vụ làm giàu urani, đồng thời là một trong những nhà sản xuất nhiên liệu hạt nhân lớn nhất hành tinh. Mạng lưới hợp tác quốc tế của tập đoàn hiện đã vươn rộng ra hàng chục quốc gia trên khắp thế giới.

Tóm lại, nhu cầu ngày càng tăng đối với công nghệ của Rosatom xuất phát từ sự kết hợp hoàn hảo giữa năng lực công nghệ hàng đầu, khả năng đồng hành toàn diện cùng dự án và cam kết hợp tác dài hạn với các đối tác quốc tế.

Đối với những quốc gia đang nỗ lực phát triển năng lượng carbon thấp và củng cố an ninh năng lượng quốc gia, công nghệ hạt nhân từ Nga chính là một trong những công cụ chiến lược quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu này.