Nước sáng lập BRICS ‘dội gáo nước lạnh’ vào ý tưởng đồng tiền chung của khối: Vì sao BRICS không thể lật đổ đô la Mỹ dù đã tăng giao dịch nội tệ trong khối?

Brazil vừa bác bỏ ý tưởng về một đồng tiền chung BRICS, dấu hiệu cho thấy nhóm các nền kinh tế lớn mới nổi có thể tiếp tục theo đuổi các hình thức hợp tác tiền tệ ít gây tranh cãi về chính trị hơn mà không thách thức sự thống trị của đồng đô la Mỹ, theo các nhà phân tích.

Trong chuyến thăm Ấn Độ gần đây của Tổng thống Brazil Luiz Inacio Lula da Silva, ông Lula đã bác bỏ những đồn đoán rằng BRICS đang lên kế hoạch về một đồng tiền chung.

BRICS thành lập năm 2009, với các nước sáng lập là Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc sau đó nhanh chóng kết nạp thêm Nam Phi. Gần đây, nhóm BRICS đã kết nạp thêm Ai Cập, Ethiopia, Indonesia, Iran, UAE.

Trong một cuộc phỏng vấn với hãng tin Ấn Độ cuối tuần trước, ông nói rằng “không hề có đề xuất, bản dự thảo hay thảo luận nội bộ nào về việc tạo ra một đồng tiền chung của khối BRICS”.

Ông Lula nói thêm: “Ấn Độ và Brazil có thể giao dịch bằng đồng tiền riêng và không cần phải phụ thuộc vào đồng đô la Mỹ cho các thỏa thuận song phương”.

Những đồn đoán về một đồng tiền chung của khối BRICS đã rộ lên trong vài năm qua khi xu hướng phi đô la hóa tiếp tục diễn ra.

Tại hội nghị thượng đỉnh BRICS ở Nam Phi năm 2023, các nhà lãnh đạo đã thảo luận về các biện pháp nhằm xử lý giao dịch thương mại trong khối mà không cần sử dụng đô la Mỹ. Tại hội nghị thượng đỉnh của khối ở Brazil năm 2025, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã kêu gọi các nước BRICS sử dụng đồng tiền của mình nhiều hơn trong thương mại.

Việc Tổng thống Lula bác bỏ ý tưởng về một đồng tiền chung của khối BRICS đã làm dấy lên nhiều đồn đoán về những lựa chọn khác mà khối này có thể xem xét để giảm phụ thuộc vào đồng đô la.

Theo các nhà phân tích, một hướng đi khả thi hơn là mở rộng các thỏa thuận thanh toán và hoán đổi tiền tệ giữa các ngân hàng trung ương, cũng như liên kết các hệ thống thanh toán quốc gia.

James Chin, giám đốc Viện Châu Á tại Đại học Tasmania, cho biết: “Họ [các thành viên BRICS] có thể thanh toán trực tiếp bằng tiền tệ của riêng mình. Lựa chọn thứ hai là hoán đổi tiền tệ và điều này đã được thực hiện. Một làn sóng hoán đổi tiền tệ lớn giữa Trung Quốc và Nga, Ấn Độ và Trung Quốc, hoặc Ấn Độ và Brazil sẽ giúp loại bỏ hiệu quả đồng đô la Mỹ”.

Theo Chin, việc tạo ra một hệ thống thanh toán điện tử tích hợp hoặc một loại tiền điện tử chung cho BRICS có thể giúp giảm bớt phụ thuộc của khối vào đồng đô la. Ông cũng đề cập đến phương án sử dụng rộng rãi hơn hệ thống thanh toán liên ngân hàng xuyên biên giới của Trung Quốc.

Shanthie Mariet D'Souza, người sáng lập và chủ tịch của Viện Nghiên cứu Chiến lược Mantraya, cho biết trong khi Nga và Trung Quốc ủng hộ giảm phụ thuộc vào đô la Mỹ, thì BRICS chưa bao giờ đưa ra đề xuất chính thức nào về việc thay thế nó làm đồng tiền chính trong thương mại.

“Iran cũng đã tham gia lời kêu gọi này vì những lý do riêng của họ. Tuy nhiên, các thành viên khác như Ấn Độ, Brazil và Nam Phi không ủng hộ sáng kiến này”, D'Souza nói.

D'Souza cũng nêu ra những trở ngại khác đối với việc thành lập liên minh tiền tệ trong khuôn khổ BRICS, như sự biến động của đồng rúp Nga và đồng rial Iran, cùng những lo ngại của Ấn Độ về việc đồng nhân dân tệ của Trung Quốc được chấp nhận rộng rãi hơn.

Ấn Độ, nước sẽ đăng cai hội nghị thượng đỉnh BRICS năm nay, đã nhấn mạnh việc mở rộng sử dụng tiền tệ địa phương trong thương mại và liên kết các hệ thống thanh toán.

Tháng trước, Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ – ngân hàng trung ương của nước này – đã đề xuất liên kết các loại tiền kỹ thuật số do các ngân hàng trung ương các nước BRICS phát hành để tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại xuyên biên giới và thanh toán du lịch, đồng thời kiến nghị thảo luận đề xuất này tại hội nghị thượng đỉnh năm 2026.

Theo số liệu từ Cơ quan Thương mại và Phát triển Liên hợp quốc (UN Trade and Development), kim ngạch thương mại hàng hóa giữa các nước thành viên BRICS đã tăng từ 84 tỷ USD năm 2003 lên 1,17 nghìn tỷ USD năm 2024. Báo cáo của cơ quan Liên hợp quốc cho thấy BRICS chiếm 5% tổng thương mại toàn cầu và 20% thương mại của khu vực Nam bán cầu vào năm 2024.

Aleksei Zakharov, nghiên cứu viên thuộc chương trình nghiên cứu chiến lược của ORF, cho biết BRICS đã thảo luận về các cách thức để giảm thiểu rủi ro phát sinh từ thương mại khi một số thành viên đang phải đối mặt với các lệnh trừng phạt quốc tế, đồng thời tăng cường thanh toán thương mại bằng tiền tệ của mỗi nước ở cấp độ song phương, chẳng hạn như giữa Ấn Độ và Nga.

Tuy nhiên, theo Zakharov, sự thống trị của đồng đô la Mỹ vẫn sẽ tiếp tục trong tương lai gần ngay cả khi các thành viên BRICS đang nỗ lực hướng tới hợp tác tiền tệ chặt chẽ hơn.

“Trong nội bộ BRICS, rõ ràng có những cạnh tranh chiến lược tạo ra rào cản trong việc thống nhất các tiêu chuẩn tương thích và chuyển giao dữ liệu. Những vấn đề này sẽ cần một lượng thời gian đáng kể để giải quyết”, nhà phân tích nói.

Theo SCMP