Quay lưng với khí đốt Nga, EU chuyển sang mua hàng chục tỷ mét khối từ nước láng giềng của Moscow, tuyên bố đây là đối tác quan trọng và chiến lược

Tháng 7/2025, Ukraine bắt đầu nhập khẩu khí đốt tự nhiên từ Azerbaijan lần đầu tiên trong lịch sử, chỉ vài tháng sau khi chính thức ngừng vận chuyển khí đốt tự nhiên của Nga qua mạng lưới đường ống của mình vào tháng 1/2025.

Tập đoàn Naftogaz (Ukraine) đã ký một thỏa thuận với SOCAR Energy Ukraine (Azerbaijan), theo đó Azerbaijan sẽ xuất khẩu khí đốt tự nhiên thông qua Hành lang xuyên Balkan, giúp Ukraine đa dạng hóa nguồn cung, tăng cường an ninh năng lượng và bù đắp cho sự sụt giảm sản lượng trong nước vì cuộc xung đột với Nga.

Tuyến hành lang xuyên Balkan có ý nghĩa chiến lược rất lớn đối với Ukraine vì nó không chỉ cung cấp cho nước này quyền tiếp cận khí đốt của Azerbaijan thông qua Đường ống xuyên Adriatic (TAP) mà còn cả khí hóa lỏng (LNG) từ các cảng ở Thổ Nhĩ Kỳ và Hy Lạp, cũng như tiếp cận thềm lục địa Biển Đen của Romania và Bulgaria.

Tuy nhiên, Ukraine không phải là quốc gia duy nhất tăng cường quan hệ năng lượng với Azerbaijan trong những năm gần đây. Nghiên cứu tổng quan gần đây của Ủy ban châu Âu (EC) về kết nối năng lượng của lục địa này nhấn mạnh Azerbaijan là đối tác quan trọng và chiến lược đối với EU, đặc biệt là thông qua Hành lang khí đốt phía Nam (SGC).

Năm 2022, EC đã ký kết hiệp định đối tác chiến lược trong lĩnh vực năng lượng với Azerbaijan, nhằm tăng gấp đôi lượng khí đốt xuất khẩu sang EU lên 20 tỷ m³ mỗi năm vào năm 2027. Azerbaijan mang lại “hành lang khí đốt phía Nam” quan trọng cho châu Âu, giúp châu lục giảm phụ thuộc vào các nhà cung cấp độc quyền như Nga.

SGC là một dự án quy mô lớn dài 3.500 km, kết nối mỏ Shah Deniz của Azerbaijan với châu Âu thông qua Đường ống Nam Caucasus, Đường ống xuyên Anatolia (TANAP) và Đường ống xuyên Adriatic (TAP).

Vào tháng 1 năm nay, Azerbaijan chính thức bắt đầu cung cấp khí đốt cho Áo và Đức, nâng tổng số quốc gia sử dụng khí đốt qua đường ống của nước này lên 16. Azerbaijan hiện đã là nhà cung cấp khí đốt chính cho Ý, Hy Lạp và Bulgaria. Theo Bộ Năng lượng, Azerbaijan đã xuất khẩu khoảng 12,9 tỷ m³ khí đốt tự nhiên sang châu Âu năm 2024, tăng gần 60% chỉ trong 3 năm. Phần lớn được vận chuyển qua đường ống xuyên Adriatic (TAP), chiếm hơn một nửa tổng lượng xuất khẩu 25,2 tỷ m³ của Azerbaijan trong năm đó. Đến 2025, nước này xuất khẩu 12,8 tỷ m³ khí đốt sang châu Âu, giảm 0,8% so với năm trước.

Azerbaijan cũng đang tích cực khai thác tiềm năng năng lượng tái tạo khổng lồ của mình – ước tính hơn 200 GW – để chuyển đổi từ nền kinh tế phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch sang nền kinh tế sản xuất năng lượng xanh, với các công ty Masdar (Abu Dhabi) và ACWA Power (Ả Rập Xê Út) đóng vai trò chủ chốt trong quá trình chuyển đổi này.

Azerbaijan đang chuyển mình thành một trung tâm quan trọng của Á-Âu về truyền tải năng lượng tái tạo, tập trung vào việc kết nối Trung Á và khu vực Biển Caspi với châu Âu.

Hành lang năng lượng xanh Caspi/Biển Đen/Châu Âu là một dự án năng lượng tái tạo trọng điểm kết nối Azerbaijan, Georgia, Romania và Hungary. Một tuyến cáp ngầm dài 1.155 km, công suất 1.300 MW được lên kế hoạch để truyền tải điện gió và điện mặt trời từ Caucasus đến Đông Nam Âu, với mục tiêu hoàn thành vào năm 2032. Hành lang năng lượng xuyên Caspi là một sáng kiến kết nối các nguồn năng lượng tái tạo của Kazakhstan và Uzbekistan, thông qua một tuyến cáp xuyên Caspi, với lưới điện của Azerbaijan, cung cấp điện cho tuyến đường Biển Đen đến châu Âu.

Cuối cùng, bên cạnh nguồn lực sẵn có, vị trí địa lý của Azerbaijan biến quốc gia này thành một đầu mối trung chuyển quan trọng.

Azerbaijan đóng vai trò là đầu mối quan trọng của Hành lang Trung Đông (Tuyến đường vận tải quốc tế xuyên biển Caspi), kết nối thị trường Trung Quốc và Trung Á với châu Âu thông qua biển Caspi, Georgia và Thổ Nhĩ Kỳ.

Hành lang Trung Đông là tuyến đường thay thế nhanh hơn so với các tuyến đường phía bắc, với khối lượng hàng hóa vận chuyển đang tăng nhanh. Cảng Baku của Azerbaijan đóng vai trò trung tâm trong việc kết nối Aktau (Kazakhstan) và Turkmenistan với khu vực Caucasus. Lượng hàng hóa vận chuyển đang tăng nhanh, với kế hoạch tăng gấp 3 lần lưu lượng hàng hóa vào năm 2030.

Theo Oilprice