Ở tuổi trung niên tôi mới hiểu: Tiền bạc vốn rất đơn giản, chỉ là chúng ta đang khiến việc tiêu tiền trở nên quá phức tạp

Sau nhiều năm đi làm, kiếm tiền và cũng từng không ít lần mua về những món đồ rồi để chúng nằm im trong góc nhà, tôi nhận ra quan niệm của mình về tiền bạc ngày càng đơn giản. Tiền kiếm được để phục vụ cuộc sống. Thứ cần thiết thì mua, thứ không cần thì không mua. Phần còn lại để dành cho những mục tiêu quan trọng hơn.

Nghe có vẻ rất dễ. Nhưng chính quảng cáo, mạng xã hội, thuật toán và chủ nghĩa tiêu dùng đã khiến một nguyên tắc đơn giản trở nên phức tạp. Chúng ta nhìn thấy một món đồ đủ nhiều lần và bắt đầu tin rằng mình cần nó. Chúng ta thấy người khác sử dụng một sản phẩm và tưởng rằng sở hữu nó cũng sẽ mang lại một cuộc sống tương tự. Đôi khi thứ chúng ta mua không phải món đồ, mà là hình ảnh về phiên bản cuộc sống mình muốn trở thành.

Đến tuổi 40, trước những món đồ không thực sự thiết yếu, tôi thường tự hỏi mình 5 câu. Chỉ cần trả lời thành thật, tôi đã tránh được khá nhiều khoản chi mà trước đây có lẽ sẽ xuống tiền ngay lập tức.

1. Nếu không thể cho bất kỳ ai biết mình đã mua nó, tôi còn muốn mua nữa không?

Có một điều khá thú vị trong tiêu dùng: không phải lúc nào chúng ta cũng mua vì bản thân món đồ. Nhiều khi, chúng ta mua cả cảm giác được công nhận đi kèm với nó.

Một chiếc túi, một món đồ công nghệ, một món nội thất, thậm chí một cuốn sách đôi khi còn đóng vai trò như một "tuyên ngôn" về gu thẩm mỹ, khả năng tài chính hay phong cách sống. Khi đó, giá trị của món đồ không chỉ nằm ở công năng mà còn nằm ở việc người khác nhìn chúng ta như thế nào.

Bởi vậy, tôi thường đặt ra một giả định: Nếu sau khi mua, tôi không thể đăng lên mạng xã hội, không thể kể với bạn bè, không ai biết nó đắt bao nhiêu và cũng chẳng ai khen rằng tôi có gu, liệu tôi vẫn muốn sở hữu nó?

Nếu câu trả lời vẫn là có, khả năng cao tôi thực sự thích hoặc thực sự cần món đồ đó.

Câu hỏi này giúp tôi loại bỏ khá nhiều quyết định mua sắm xuất phát từ sĩ diện, tâm lý so sánh hay mong muốn chứng minh bản thân. Ở tuổi 40, tôi càng thấy rằng tiền bạc không nên được sử dụng quá nhiều để xây dựng hình ảnh trong mắt người khác.

2. Một tháng nữa, tôi có còn muốn nó không?

Với những món không thiết yếu, tôi gần như không mua ngay.

Tôi đưa chúng vào danh sách mong muốn rồi để đó trong vài tuần, thậm chí một hoặc hai tháng. Điều đáng ngạc nhiên là rất nhiều món đồ từng khiến tôi cảm thấy "phải mua ngay" lại hoàn toàn mất sức hút chỉ sau một thời gian ngắn.

Con người rất dễ nhầm cảm giác hứng thú trong vài phút với nhu cầu thật sự. Một video đẹp, một chương trình giảm giá hay vài lời giới thiệu hấp dẫn có thể khiến chúng ta tưởng rằng cơ hội này không thể bỏ lỡ. Nhưng khi cảm xúc qua đi, thứ từng rất hấp dẫn đôi khi trở nên hoàn toàn bình thường.

Bởi vậy, thời gian là một bộ lọc rất tốt cho những ham muốn mua sắm.

Nếu sau một tháng tôi vẫn nhớ đến món đồ, vẫn thấy nó phù hợp với nhu cầu và ngân sách, tôi sẽ cân nhắc mua. Còn nếu đã quên mất sự tồn tại của nó, điều đó có nghĩa rằng việc không mua chẳng khiến cuộc sống của tôi thiếu đi điều gì.

3. Tôi cần món đồ hay chỉ cần cảm giác vui lúc bấm nút mua?

Có một kiểu mua sắm mà rất nhiều người từng trải qua: hạnh phúc nhất là lúc đặt hàng, chờ giao và mở hộp. Sau đó vài ngày, món đồ được đặt vào một góc rồi gần như biến mất khỏi cuộc sống.

Trong trường hợp đó, thứ chúng ta thực sự "mua" có lẽ không phải sản phẩm, mà là một khoảng thời gian phấn khích ngắn ngủi.

Mua sắm có thể mang lại cảm giác vui tức thời. Vấn đề là cảm giác ấy thường qua rất nhanh, còn tiền đã chi thì không quay trở lại. Nếu điều này lặp lại nhiều lần, mỗi khoản vài trăm nghìn đồng tưởng nhỏ nhưng cộng lại có thể trở thành một con số đáng kể.

Đến tuổi 40, tôi bắt đầu tìm những cách khác để tạo ra niềm vui mà không nhất thiết phải mua thêm đồ: đọc sách, đi bộ, tập thể dục, nấu một bữa ngon, gặp bạn bè hoặc đơn giản là dành vài giờ không nhìn vào điện thoại.

Khi đã có nhiều nguồn vui khác, nhu cầu dùng mua sắm để giải tỏa cảm xúc cũng giảm đi rõ rệt.

4. Tôi thích món đồ đó hay thích cuộc sống mà quảng cáo gắn với nó?

Đây có lẽ là cái bẫy tôi từng mắc nhiều nhất.

Bạn xem một video về căn nhà gọn gàng, ánh đèn ấm, nến thơm, một tách cà phê và bản nhạc nhẹ. Mọi thứ trông rất thư giãn. Rồi bạn bắt đầu nghĩ: Có lẽ mình cũng cần chiếc nến đó, chiếc đèn đó, bộ cốc đó.

Tôi từng mua nến thơm cũng vì lý do tương tự. Tôi tưởng tượng mình sẽ trở về nhà sau ngày làm việc dài, thắp nến, đọc sách và tận hưởng một buổi tối yên tĩnh. Thực tế, tôi dùng nó vài lần rồi quên hẳn.

Sau đó tôi mới nhận ra: Tôi không thực sự thích cây nến đến thế. Tôi thích hình ảnh về một cuộc sống thư thái mà cây nến được dùng để đại diện.

Đây là điểm rất dễ nhầm lẫn. Một món đồ không thể tự động biến chúng ta thành phiên bản mà chúng ta muốn trở thành.

Mua thẻ tập không khiến cơ thể khỏe mạnh nếu không tập. Mua nhiều sách không biến một người thành người ham đọc nếu những cuốn sách vẫn nằm nguyên trên kệ. Mua đồ bếp đẹp cũng không khiến chúng ta tự nhiên chăm nấu ăn hơn.

Cuộc sống được tạo ra bởi hành vi lặp lại, không phải bởi số lượng đồ vật sở hữu.

5. Đằng sau việc mua món đồ này, tôi thực sự muốn điều gì?

Câu hỏi cuối cùng lại là câu quan trọng nhất.

Rất nhiều sản phẩm chỉ là phương tiện để chúng ta đạt tới một nhu cầu khác.

Một ly trà sữa chiều có thể không đơn thuần là đồ uống. Đôi khi chúng ta chỉ đang mệt và muốn tự thưởng cho mình. Một chiếc váy mới có thể không xuất phát từ việc thiếu quần áo, mà từ mong muốn cảm thấy mình đẹp hơn. Một khóa tập gym có thể là biểu hiện của mong muốn khỏe mạnh hơn.

Nếu nhận ra nhu cầu thật phía sau, chúng ta sẽ có nhiều lựa chọn hơn thay vì mặc định rằng phải chi tiền.

Nếu đang mệt, tôi có thể nghỉ một lúc hoặc uống thứ gì đó đơn giản hơn. Nếu muốn khỏe mạnh, điều quan trọng nhất vẫn là ngủ đủ, ăn hợp lý và vận động đều đặn. Nếu muốn làn da tốt hơn, ngoài mỹ phẩm còn có giấc ngủ, dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt.

Khi nhìn thẳng vào nhu cầu thực sự, tôi nhận ra khá nhiều món đồ chỉ là một trong nhiều cách để đạt được điều mình muốn, thậm chí đôi khi còn không phải cách hiệu quả nhất.

Đến tuổi 40, điều tôi muốn giữ không chỉ là tiền

Trước đây, tôi từng nghĩ tiết kiệm đơn giản là mua ít đi. Bây giờ tôi lại thấy điều quan trọng hơn là hiểu rõ tại sao mình mua.

Một món đồ đáng tiền không nhất thiết phải rẻ. Nó có thể khá đắt nhưng được sử dụng thường xuyên, giải quyết đúng nhu cầu và khiến cuộc sống tốt hơn trong thời gian dài. Ngược lại, một món chỉ vài chục nghìn đồng nhưng mua về rồi bỏ đi cũng vẫn là lãng phí.

Vì vậy, nguyên tắc tiền bạc của tôi ở tuổi 40 thực ra rất ngắn gọn: Cần thì mua, chưa chắc cần thì chờ, không cần thì đừng để quảng cáo quyết định thay mình.

Kiếm tiền vốn đã không dễ. Chúng ta đổi thời gian, sức lực và một phần cuộc đời để có được số tiền ấy. Bởi vậy, trước mỗi lần tiêu tiền, điều đáng làm không phải là tự hỏi "mình có đủ tiền mua không?", mà là "thứ này có thực sự xứng đáng để đổi lấy số tiền mình đã vất vả kiếm được hay không?".

Khi trả lời được câu hỏi đó, chuyện tiền bạc bỗng đơn giản hơn rất nhiều.