Quốc hội Cuba thông qua loạt cải cách kinh tế quy mô lớn nhất nhiều thập kỷ

Theo Đại sứ quán Cuba tại Việt Nam, tại Hội nghị bất thường lần thứ ba của Quốc hội Chính quyền Nhân dân (ANPP) Cuba, Khóa X, ông Manuel Marrero Cruz - Ủy viên Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Cuba, Thủ tướng Cuba - đã có bài trình bày trước Quốc hội về các cải cách có tác động chiến lược đối với mô hình kinh tế và xã hội Cuba

Theo đó, gói cải cách kinh tế quy mô lớn với trọng tâm là tái cơ cấu khu vực doanh nghiệp nhà nước, mở rộng không gian hoạt động cho khu vực phi nhà nước và điều chỉnh cơ chế quản lý theo hướng linh hoạt hơn.

Đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước, các cải cách mới mở rộng đáng kể quyền hạn và mức độ tự chủ, hướng tới việc tạo điều kiện để doanh nghiệp nhà nước hoạt động theo cơ chế gần hơn với các thành phần kinh tế khác.

Theo đó, doanh nghiệp nhà nước sẽ được phép phát triển bất kỳ hoạt động kinh tế hợp pháp nào mà không cần từ bỏ ngành nghề kinh doanh chính.

Nhà nước cũng phân cấp mạnh hơn trong quản lý doanh nghiệp, cho phép các đơn vị tự phê duyệt giá bán buôn và bán lẻ thay vì phụ thuộc vào cơ chế phê duyệt tập trung. Đồng thời, Cuba sẽ tái cơ cấu các Tổ chức Quản lý Doanh nghiệp Cấp cao (OSDE) theo hướng loại bỏ chức năng quản lý nhà nước và tránh thay thế vai trò điều hành trực tiếp của doanh nghiệp.

Theo mô hình mới, các OSDE sẽ được quyền thành lập doanh nghiệp mới và các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME) thuộc sở hữu nhà nước, đồng thời có thể đóng cửa các doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả.

Bản thân các doanh nghiệp cũng được phép thành lập công ty con và MSME nhà nước. Ngoài ra, các OSDE sẽ tự quyết định cơ cấu tổ chức cũng như quy mô nhân sự.

Một phần quan trọng khác của cải cách là thay đổi cơ chế tài chính và lao động. Quốc hội Cuba đã thông qua việc nới lỏng quy trình phê duyệt và phân phối lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp nhà nước; xóa bỏ hệ thống thang bảng lương cứng và xây dựng cơ chế tiền lương tối thiểu có tính đến yếu tố lạm phát.

Cuba cũng sẽ từng bước chấm dứt trợ cấp trực tiếp từ ngân sách cho hệ thống doanh nghiệp - đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển đổi doanh nghiệp nhà nước sang mô hình công ty thương mại cổ phần và có sự tham gia góp vốn.

Chính quyền cấp tỉnh và hội đồng quản lý địa phương sẽ được trao thêm thẩm quyền trong việc thành lập hoặc giải thể doanh nghiệp và các đơn vị trực thuộc địa phương. Song song với đó là chủ trương giảm số lượng chỉ tiêu hành chính áp dụng với doanh nghiệp nhà nước.

Về thị trường vốn và đầu tư, các cải cách cho phép cả doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân thực hiện đầu tư tài chính; đồng thời xây dựng các công cụ tài chính mới nhằm hỗ trợ quá trình vốn hóa doanh nghiệp.

Các doanh nghiệp cũng sẽ được phép khai thác giá trị từ những tài sản sử dụng kém hiệu quả thông qua hình thức cho thuê dài hạn đối với chủ thể nhà nước, khu vực tư nhân hoặc nhà đầu tư nước ngoài. Cuba đồng thời thiết lập cơ chế pháp lý cho phá sản, thanh lý và tái cơ cấu doanh nghiệp.

Đối với khu vực tư nhân và các hình thức quản lý phi nhà nước (FGNE), Quốc hội Cuba đã phê duyệt hơn 3.000 doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa cùng các hợp tác xã đang chờ xét duyệt. Chính phủ cũng giảm yêu cầu, thủ tục và thời gian phê duyệt đối với các mô hình kinh doanh phi nhà nước mới.

Những thay đổi đáng chú ý khác bao gồm việc cho phép doanh nghiệp tư nhân tuyển dụng hơn 100 lao động; cho phép một cá nhân được sở hữu hoặc nắm cổ phần tại nhiều doanh nghiệp tư nhân; đồng thời thu hẹp danh mục các ngành nghề bị cấm.

Các doanh nghiệp tư nhân và hợp tác xã cũng sẽ được trao quyền sử dụng và khai thác thực tế đối với đất đai hoặc tài sản phục vụ đầu tư. Cuba mở rộng các hình thức pháp lý của khu vực phi nhà nước, bao gồm cả mô hình công ty cổ phần, đồng thời cho phép các doanh nghiệp này mở rộng hoạt động sang các lĩnh vực hợp pháp khác ngoài ngành nghề chính.

Theo cải cách mới, các doanh nghiệp phi nhà nước còn được phép mở tài khoản tiền gửi ngoại tệ tại ngân hàng Cuba với quyền rút tiền; được tham gia hoạt động nông nghiệp và tiếp cận thị trường vật tư đầu vào có sự tham gia của nhiều chủ thể kinh tế.

Ở cấp độ nguyên tắc, Quốc hội Cuba tái khẳng định quyền sở hữu xã hội đối với các tư liệu sản xuất cơ bản nhưng đồng thời mở ra khả năng quản lý phi nhà nước đối với các tài sản này.

Các cải cách cũng cho phép cá nhân và pháp nhân mua cổ phần trong doanh nghiệp nhà nước, cho phép bán tài sản nhà nước, công nhận tính hợp pháp của việc gia tăng tài sản tài chính và tái khẳng định việc bảo đảm các quyền lao động và quyền xã hội.