Sai lầm tồi tệ của Mark Zuckerberg khiến 70.000 nhân viên Meta nổi loạn, đế chế 1.400 tỷ USD lục đục chưa từng có

Đầu năm ngoái, Giám đốc công nghệ của Meta, Andrew Bosworth, đã gửi một thông điệp rất rõ ràng tới nhân viên của mình. “Bạn nên nghỉ việc nếu cảm thấy như vậy”, ông nói với một nhân viên cho rằng người lao động đang bị đối xử tệ. “Bạn nên cân nhắc làm việc ở nơi khác”, ông nói với một người khác đặt câu hỏi về những thay đổi gây tranh cãi tại công ty.

Ông đang củng cố hình ảnh công ty mà Meta đã dành vài năm qua để xây dựng: Một tổ chức tinh gọn, nhanh, áp lực cao, không còn kiên nhẫn với các cuộc tranh luận nội bộ. “Bạn có thể rời đi”, Bosworth nói, “hoặc bất đồng rồi vẫn cam kết thực hiện”.

Nhưng trong tháng này, trong một bản ghi nhớ và một cuộc họp với nhân viên, Bosworth nghe như một con người khác. Tinh thần của nhân viên “có lẽ đang ở một trong những mức tệ nhất từ trước đến nay”, ông nói, đồng thời thừa nhận công ty đã làm “một việc tồi tệ” với cuộc tái cấu trúc gần đây. “Chúng tôi đã làm xói mòn niềm tin của các bạn rằng chuyên môn và đóng góp cụ thể của các bạn sẽ được trân trọng”.

Kể từ năm 2022, Meta đã tái tạo chính mình quanh một lối quản trị tàn nhẫn, góp phần định hình một kỷ nguyên mới ở Thung lũng Silicon. Thông qua các đợt sa thải liên tục và nhiều quyết định không được lòng nhân viên khác, ban lãnh đạo vẫn tiến về phía trước, được tiếp sức bởi lợi nhuận kỷ lục và dường như miễn nhiễm với sự bất mãn đang tích tụ. Những bình luận của Bosworth tuần trước thì khác, đó là một sự thừa nhận rằng ban lãnh đạo Meta cuối cùng có thể đang phải đối mặt với cái giá từ các hành động của mình.

Lực lượng lao động của Meta đang ở điểm đứt gãy. Nhân viên tại Anh đang cố gắng thành lập công đoàn, lên án “những hành vi tàn nhẫn và thiển cận” của các lãnh đạo. Hơn 1.600 nhân viên đã ký một bản kiến nghị yêu cầu Meta ngừng theo dõi thao tác gõ phím của nhân viên để cải thiện các mô hình AI của công ty.

Như Wired đưa tin trong tháng này, tình hình đã tệ tới mức một nhân viên vốn đang rất bức xúc, đã chiếm sóng một cuộc họp phát trực tiếp bằng một màn bùng nổ đầy lời lẽ tục tĩu nhắm vào một lãnh đạo. Một người khác so sánh việc làm trong một đơn vị huấn luyện AI mới với trại cải tạo gulag. Những người khác chán nản đến mức thực sự cầu mong bị sa thải để ít nhất có thể rời đi với một khoản trợ cấp thôi việc nào đó.

Trong bối cảnh đó, Bosworth là một trong số nhiều lãnh đạo cấp cao những tuần gần đây đang vội vã kiểm soát thiệt hại. Giám đốc sản phẩm Chris Cox thừa nhận “sự điên rồ của công ty này” đã tạo ra một môi trường “khó khăn” và “tàn bạo”. CEO Mark Zuckerberg thừa nhận “chúng tôi đã mắc sai lầm”.

“Đây là một ví dụ kinh điển của việc gieo nhân nào gặt quả nấy”, Sandra Sucher, giáo sư thực hành quản trị tại Harvard Business School nói. “Họ gần như đã phá hủy niềm tin một cách có hệ thống. Giờ họ đang cố tìm cách tự kéo mình ra khỏi cái hố mà chính họ đã đào”.

Việc đào hố bắt đầu bằng đợt sa thải hàng loạt 11.000 người vào cuối năm 2022, khi Zuckerberg ít nhất còn tỏ ra xin lỗi. Sau đó công ty cắt thêm 10.000 việc làm vào mùa xuân năm sau, điều mà Zuckerberg gọi là “năm hiệu quả”, rồi thêm 3.600 người vào năm 2025 với lý do loại bỏ “những người có hiệu suất thấp”, trên thực tế đã phá hỏng quá trình tìm việc của một số nhân viên.

Nhiều người trong số họ, hóa ra, từng nhận được đánh giá hiệu suất tốt. Tháng 3 năm nay, thông tin rò rỉ cho thấy công ty sắp cắt giảm thêm việc làm, nhưng Meta không xác nhận các đợt cắt giảm trong nhiều tuần và không thông báo cho những người bị ảnh hưởng cho tới tháng 5, khiến mọi người rơi vào một trạng thái lơ lửng buồn nôn kéo dài hai tháng.

Tháng 4, giữa lúc tình hình còn mập mờ, Meta thông báo sẽ bắt đầu theo dõi thao tác gõ phím của nhân viên, làm dấy lên lo ngại rằng công ty muốn tự động hóa công việc của họ. Và trong tháng 5, khi sa thải 8.000 nhân viên, công ty điều chuyển thêm 7.000 người khác, nhiều người trong số họ sang các công việc tẻ nhạt liên quan đến huấn luyện AI. Meta từ chối bình luận cho bài viết này.

Trong một cuộc họp với nhân viên Instagram tháng này, Cox so sánh làm việc ở đó với việc “chạy marathon giữa một trận mưa đá rồi, kiểu như, đồng đội của bạn bị thay thế và sau đó chúng tôi còn ghi hình bạn”.

Với những nhân viên bị mắc kẹt trong trận mưa đá đó, việc một lãnh đạo đồng cảm với hoàn cảnh của họ hẳn mang lại cảm giác được xác nhận. Nhưng chắc chắn ông và phần còn lại của ban lãnh đạo Meta đều biết rằng tất cả những điều này sẽ khiến nhân viên bất mãn, vậy mà họ vẫn làm. Vì thế, tại sao bỗng nhiên lại có sự nhận lỗi này?

Có lẽ tất cả sự tức giận, bất mãn và nổi loạn công khai đã gây hại cho năng suất. Hoặc bản chất quá công khai của tình trạng rối loạn tại Meta, với loạt bài báo ngày càng dồn dập, đã trở thành một gánh nặng đối với danh tiếng của công ty trong mắt nhà đầu tư. Hoặc có thể các lãnh đạo cuối cùng cũng nhận ra điều vốn đã quá rõ ràng với tất cả những người khác, rằng bất cứ điều gì Meta đang làm đơn giản là không hiệu quả.

Toàn bộ mục tiêu của việc áp dụng phong cách quản trị quyết liệt này là khiến nhân viên đổi mới nhanh hơn và bắt kịp các đối thủ như OpenAI, Anthropic và Google trong cuộc chiến AI đang nuốt trọn mọi thứ.

Thay vào đó, Meta lại ngày càng tụt lại phía sau. Năm ngoái, công ty trì hoãn và cuối cùng không bao giờ phát hành, thứ lẽ ra là mô hình AI chủ lực của mình sau khi các kỹ sư được cho là gặp khó khăn trong việc cải thiện năng lực của mô hình. Năm nay, công ty đã nhiều lần lùi thời điểm triển khai một mô hình khác cho các nhà phát triển.

Điều này đặt ra câu hỏi: Liệu Meta sau năm 2022 có phải là một sai lầm khổng lồ? Nhiều thập kỷ nghiên cứu quản trị cho thấy nỗi sợ hãi và sự bất ổn là cách chắc chắn để làm chảy máu nhân tài, gặp khó trong tuyển dụng nhân sự mới và bóp nghẹt kiểu chấp nhận rủi ro sáng tạo có thể dẫn tới những đột phá thực sự có ý nghĩa.

“Tôi hy vọng chúng ta có thể khơi lại phần tốt đẹp nhất của văn hóa mà chúng ta từng gia nhập”, Bosworth nói. “Một nơi mà mọi người có sự an toàn tâm lý để chấp nhận rủi ro và làm điều đúng đắn trong một thời gian dài”.

Sucher, người nghiên cứu về niềm tin bên trong các tổ chức, nói rằng các lãnh đạo đang đi đúng hướng khi thừa nhận những gì họ đã làm sai. Những nhượng bộ nhỏ mà họ đưa ra trong vài tuần gần đây cũng vậy, bao gồm hứa giảm quy mô đội ngũ mà mỗi quản lý phụ trách, thu hẹp chương trình theo dõi thao tác gõ phím và tăng ngân sách cho các sự kiện xã hội để nhân viên dành nhiều thời gian hơn với nhau. Những nhân viên đã bị điều chuyển sang các vai trò huấn luyện AI giờ cũng có cơ hội tự chọn chuyển sang một vai trò khác theo mong muốn của họ, công ty thông báo nội bộ trong tuần này.

Nhưng bước đầu tiên thực sự, Sucher khuyên, là chính Zuckerberg phải đưa ra một lời xin lỗi đúng nghĩa, trong đó thực sự có từ “xin lỗi”. Và quan trọng nhất, bà nói, Zuckerberg cần đưa ra một cam kết đáng tin cậy rằng ông sẽ không tiếp tục mắc cùng một sai lầm căn bản: Đối xử với nhân viên như thể họ không phải là con người xứng đáng được tôn trọng và quan tâm.

Điều đó có nghĩa là phải hiểu rằng người lao động không thể chứng kiến đồng nghiệp bị sa thải, chấp nhận bị giám sát và bị chuyển sang những nhiệm vụ họ không mong muốn rồi sau đó kỳ diệu quay lại làm việc với phong độ tốt nhất.

“Rất khó để bẻ lái con tàu trong những chuyện như thế này”, bà nói. “Thông thường, điều đó đòi hỏi một nhà lãnh đạo mới. Thật không thể tưởng tượng rằng Mark Zuckerberg sẽ là một người phát ngôn đáng tin cậy cho sự thay đổi”.

Liệu con tàu đó có thực sự đổi hướng hay không là một câu hỏi lớn đối với khoảng 70.000 người còn lại ở Meta. Điều này cũng quan trọng đối với phần còn lại của ngành công nghệ. Giờ đây, chúng ta nhìn lại tháng 11/2022, khi Meta trở thành gã khổng lồ công nghệ đầu tiên thực hiện sa thải hàng loạt, như thời điểm mở đầu cho kỷ nguyên không khoan nhượng của Thung lũng Silicon. Liệu những bình luận gần đây của các lãnh đạo Meta sẽ đánh dấu một sự điều chỉnh đường hướng thực sự tại công ty và rộng hơn nữa hay chỉ là một khoảng tạm dừng ngắn trước khi họ quay lại cách làm hà khắc hơn?

Tin mừng là vẫn có một vài tia hy vọng. Trong những tháng gần đây, cả Google và Microsoft đã chọn đề xuất các gói nghỉ việc tự nguyện thay vì sa thải hàng loạt, một cách tiếp cận nhân văn hơn giúp giữ gìn tinh thần nhân viên. Bản thân Zuckerberg cũng đã hứa về một giai đoạn ổn định, cam kết sẽ chưa thực hiện thêm bất kỳ đợt cắt giảm việc làm lớn nào, ít nhất là cho tới cuối năm.