Thị trường đã đạt 2.900 tỷ đồng, robot sẽ 'xâm chiếm' những ngành nào tại Việt Nam?

Đại hội cổ đông bất thường của Công ty CP Đầu tư Điện Máy Xanh vừa diễn ra, có sự xuất hiện đáng chú ý của robot hình người và robot gấu trúc. Dù phía doanh nghiệp không chia sẻ rõ về ý nghĩa khi sử dụng những con robot này nhưng đây là một hình ảnh điểm nhấn tại sự kiện.

Trong thực tế, rất nhiều sự kiện tổ chức trong thời gian qua đã thuê robot như một hoạt náo viên tiêu điểm. Báo giá của một đơn vị kinh doanh dịch vụ này cho thấy, chi phí thuê một robot hình người trong 8 giờ dao động là từ 27-35 triệu đồng; hay một robot chó sẽ có giá thuê là 8,5 triệu đồng cho 8 tiếng. Đây là một dịch vụ tiềm năng.

Tuy nhiên, robot không chỉ đóng vai trò giải trí. Báo cáo “Vietnam Industrial Robotics Market Size, Share & Forecast” giai đoạn 2026–2031 cho thấy quy mô thị trường robot công nghiệp Việt Nam đạt xấp xỉ 112 triệu USD (gần 2.900 tỷ đồng) vào năm 2025 và được dự báo tăng trưởng với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm (CAGR) 12,88% trong giai đoạn 2026–2031.

Nhìn sang Trung Quốc - công xưởng sản xuất robot của thế giới, doanh thu năm 2025 của các doanh nghiệp robot quy mô lớn đã vượt 300 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 42 tỷ USD.

Chia sẻ thêm kinh nghiệm phát triển robot của quốc gia tỷ dân, ông Tang Zhisu, Phó Tổng Thư ký Liên minh Phát triển Công nghiệp Robot Trung Quốc – CDRA, cho rằng các lĩnh vực ưu tiên triển khai trong thời gian tới là gia công điện tử, sản xuất quần áo, giày dép và các hoạt động sản xuất tương đối đơn giản, có tính lặp lại cao.

Cơ hội lớn đối với công nghệ robot nằm ở sản xuất điện tử và các dây chuyền công nghiệp có quy trình tiêu chuẩn hóa, đặc biệt là những giải pháp robot có thể đảm nhiệm các công việc cụ thể trong nhà máy.

Theo ông, cơ hội này không chỉ đến từ nhu cầu tiết kiệm chi phí nhân công đang ngày càng tăng. Các tập đoàn sản xuất điện tử lớn, chẳng hạn như LG và Samsung, cũng có thể tiếp tục nâng cấp, cải tạo và thiết kế lại dây chuyền sản xuất của mình dựa trên công nghệ robot.

Đối với robot hình người, ông Tang cho hay tại Trung Quốc, một số ứng dụng trong lĩnh vực văn hóa, giải trí và biểu diễn đã được triển khai từ khá sớm. Dẫu vậy, robot hình người vẫn có những hạn chế nhất định khi so sánh với con người về khả năng tương tác và thích ứng trước những tình huống phức tạp.

Việc đưa robot hình người vào những môi trường công nghiệp cụ thể vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Ngay cả tại Trung Quốc, việc triển khai robot vào môi trường sản xuất công nghiệp cũng mới bắt đầu ở một số lĩnh vực.

“Việt Nam và Trung Quốc vẫn có thể cùng nhau tìm kiếm cơ hội hợp tác trong quá trình phát triển thị trường”, vị này đánh giá.

Cần giải quyết bài toán thực tế thay vì chạy theo xu hướng

Ở vai trò đơn vị phát triển sản phẩm, ông Vương Quan Trường, Phó Tổng giám đốc phụ trách công nghệ của AICAP nhận định, phổ cập robot là xu hướng tất yếu.

Song, điều ông quan tâm hơn là quá trình phổ cập robot cần bắt đầu từ những công đoạn có nhu cầu rõ ràng, tiêu chí đánh giá hiệu quả cụ thể và khả năng mở rộng sau khi thử nghiệm thành công.

Robot chỉ tạo ra giá trị kinh tế bền vững khi giải quyết được bài toán vận hành trong thực tiễn, thay vì trở thành khoản đầu tư chạy theo xu hướng công nghệ.

Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, rào cản không chỉ nằm ở nguồn vốn. Quy trình sản xuất thiếu chuẩn hóa, sản lượng biến động, thiếu nhân lực vận hành và hạn chế về khả năng tích hợp dữ liệu đều có thể khiến thiết bị không đạt công suất như kỳ vọng.

Theo ông Trường, trong ngắn hạn, tích hợp hệ thống, robot tự hành và các giải pháp phần mềm phục vụ nhà máy có thể là những hướng phát triển cần được khảo sát sâu cho các doanh nghiệp Việt Nam.

Về dài hạn, quá trình nâng cao tỷ lệ giá trị nội địa trong lĩnh vực robot đòi hỏi đầu tư vào nhân lực liên ngành, năng lực kiểm định, nghiên cứu linh kiện cốt lõi và hợp tác công nghệ với các đối tác có kinh nghiệm.

“Thước đo quan trọng không chỉ là Việt Nam sử dụng bao nhiêu robot, mà còn là doanh nghiệp trong nước tạo ra bao nhiêu giá trị từ quá trình đó. Khi năng lực kỹ thuật chuyển hóa thành sản phẩm có khách hàng, doanh thu và khả năng cạnh tranh, robot mới thực sự trở thành một lĩnh vực công nghiệp có nền tảng phát triển bền vững”, ông Trường chia sẻ.

Cho rằng vẫn còn sớm để nói về ứng dụng của robot hình người trong thời điểm hiện tại, song PGS.TS Nguyễn Thanh Phương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH) tin lĩnh vực robot sẽ tiếp tục phát triển và có thể đảm nhiệm nhiều công việc hơn trong môi trường thực tế.

Nông nghiệp là một ví dụ. Tại Việt Nam, nhiều công việc vẫn phụ thuộc vào lao động thủ công, đặc biệt là những thao tác đòi hỏi con người phải trực tiếp tiếp cận cây trồng, cắt tỉa hoặc thực hiện các công việc trong những điều kiện khó khăn.

Nếu robot có thể thực hiện được thao tác này với hiệu quả và chi phí phù hợp, thị trường ứng dụng sẽ rất lớn. Đây có thể là hướng phát triển tiềm năng cho các doanh nghiệp robot, theo PGS Phương.