Thợ mộc lâu năm chỉ ra cách nhận biết cửa gỗ, tủ gỗ trong nhà bị mối, mọt nghiêm trọng: Nhiều người từng thấy nhưng lại bỏ qua

Cánh cửa bỗng khó đóng, dưới chân tủ xuất hiện một lớp bột mịn hay mặt gỗ có vài lỗ nhỏ thường bị cho là hậu quả của đồ dùng lâu năm. Tuy nhiên, theo những người làm nghề sửa chữa, bảo tồn đồ gỗ, đây có thể là dấu hiệu côn trùng đã âm thầm phá phần ruột gỗ trong thời gian dài.

Peter Cox, đơn vị sửa chữa và bảo tồn công trình tại Anh hoạt động từ năm 1951, cho biết “woodworm” là cách gọi chung ấu trùng của các loài bọ đục gỗ. Chúng đào mạng đường hầm bên trong, làm đồ nội thất suy yếu và mất ổn định. 

Bài hướng dẫn của đơn vị này được thực hiện bởi Nicholas Donnithornne. Trong khi đó, hướng dẫn của Timberwise – đơn vị có hơn 5 thập kỷ kinh nghiệm – được biên tập bởi chuyên gia mọt gỗ Martin Wilkinson, người có các chứng chỉ chuyên ngành CSRT và CSSW.

Những dấu hiệu nhiều gia đình từng thấy nhưng dễ bỏ qua

Dấu hiệu dễ nhận biết nhất là các lỗ tròn nhỏ trên cửa, tủ, bàn ghế hoặc đáy ngăn kéo. Theo Peter Cox, lỗ do bọ trưởng thành chui ra thường có đường kính khoảng 2 mm; lỗ mới có phần bên trong sáng, sạch, chưa bám bụi hoặc sơn.

Xưởng phục hồi đồ nội thất Kendal Restoration cũng lưu ý lỗ mọt thường chỉ khoảng 1-2 mm. Vì kích thước rất nhỏ, nhiều người dễ nhầm chúng với vết kim, lỗ đinh hoặc khuyết điểm tự nhiên trên bề mặt gỗ.

Đi kèm các lỗ này thường là bột gỗ mịn, còn gọi là frass, tích tụ trên kệ, dưới chân tủ hoặc quanh khung cửa. University of Maryland Extension cho biết, nếu đã lau sạch nhưng vài tuần sau bột mới lại xuất hiện, ổ mọt có khả năng vẫn đang hoạt động.

Gỗ yếu, giòn, dễ vụn hoặc lớp sơn, vecni trở nên lồi lõm là dấu hiệu đáng lo hơn. Peter Cox giải thích ấu trùng có thể đào đường hầm ngay dưới bề mặt, làm hỏng lớp hoàn thiện và khiến kết cấu bên trong suy yếu. Khi đó, cánh cửa, cánh tủ hoặc ngăn kéo có thể bị xệ, kẹt do phần gỗ giữ bản lề không còn chắc.

Với mối, gia chủ nên chú ý thêm các đường bùn chạy ở chân khung cửa, sát tường hoặc phía sau tủ. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ coi đường bùn, vùng gỗ rỗng và sự xuất hiện của mối cánh là những dấu hiệu cần kiểm tra.

Mối gỗ khô còn có thể để lại những hạt phân nhỏ, tương đối đồng đều, trông giống cát. Cánh mối rụng gần cửa sổ, đèn hoặc nóc tủ cũng có thể cho thấy mối sinh sản vừa bay khỏi đàn.

Có thể phân biệt sơ bộ: bột mọt thường mịn như phấn hoặc mùn cưa, phân mối gỗ khô thô và đều hơn, còn đường đất nổi trên bề mặt thường nghiêng về mối đất. Tuy nhiên, chỉ một dấu vết riêng lẻ chưa đủ để kết luận chính xác.

Khi nào đồ gỗ có thể đã bị hư hại nghiêm trọng?

Một vài lỗ cũ không đồng nghĩa đồ gỗ đang tiếp tục bị phá. Tình trạng đáng lo hơn khi bột mới liên tục xuất hiện, số lỗ tăng lên, gỗ mềm hoặc dễ vỡ, đồ nội thất chao đảo, cánh cửa mất cân bằng hay nhiều vật dụng trong nhà cùng xuất hiện dấu hiệu.

Timberwise cho biết bọ đục gỗ có thể lan từ đồ nội thất nhiễm sang những phần gỗ chưa xử lý khác nếu điều kiện phù hợp, trong đó độ ẩm là một yếu tố quan trọng. Chuyên gia Martin Wilkinson khuyến nghị nên khảo sát chuyên nghiệp nếu không xác định được ổ mọt còn hoạt động, đồ vật có giá trị, hư hại nặng hoặc nghi côn trùng đã lan tới sàn, dầm và các cấu kiện khác.

Gia chủ không nên dùng vật sắc chọc mạnh vào mặt gỗ đẹp hoặc vội sơn phủ lên các lỗ mới. Cách này có thể che dấu vết nhưng không tiêu diệt được ấu trùng nằm sâu bên trong. Với cửa, khung hoặc bộ phận chịu lực, việc chỉ thay bản lề hay bào bớt cạnh cửa có thể khiến nguyên nhân thực sự tiếp tục bị bỏ sót.

Kendal Restoration khuyến cáo những món đồ bị nghi nhiễm nên được tách khỏi đồ nội thất khác. Trong trường hợp gỗ đã yếu, vụn hoặc có nhiều đường hầm, một phần vật liệu có thể phải được thay thế thay vì chỉ xử lý bề mặt.

Làm gì để phòng mối mọt?

Các chuyên gia của Peter Cox và Timberwise đều nhấn mạnh việc giữ đồ gỗ khô, thông thoáng. Gia đình cần sửa ngay đường ống hoặc tường bị thấm, không kê tủ sát bức tường ẩm, chừa khoảng trống phía sau tủ và mở các ngăn định kỳ để không khí lưu thông.

Đồ gỗ cũ, đồ thanh lý cần được kiểm tra kỹ mặt sau, đáy ngăn kéo, mối ghép và phần chưa sơn trước khi mang vào nhà. Cơ quan quản lý nông nghiệp bang Florida cảnh báo mối gỗ khô có thể theo đồ nội thất, tủ, giá sách, sàn gỗ hoặc vật dụng đã nhiễm vào trong công trình.

University of Maryland Extension khuyến nghị ưu tiên gỗ đã được sấy đúng cách. Sơn, vecni hoặc shellac có thể lấp các khe nhỏ mà bọ sử dụng để đẻ trứng. Tuy nhiên, lớp phủ chỉ có ý nghĩa phòng ngừa trên gỗ chưa nhiễm, không thay thế việc xử lý ổ mọt đang hoạt động.

Khi tình trạng lan rộng, khó tiếp cận hoặc liên quan đến đồ cổ, sàn, khung cửa và cấu kiện chịu lực, gia chủ nên nhờ đơn vị kiểm soát côn trùng hoặc thợ phục hồi gỗ có chuyên môn đánh giá, thay vì tự phun hóa chất tràn lan.

Phát hiện sớm không chỉ giúp giữ lại một chiếc tủ hay cánh cửa, mà còn hạn chế côn trùng âm thầm lan sang sàn, khung nhà và những món đồ gỗ khác.

Tổng hợp