Trung Quốc cấp “căn cước công dân” cho robot hình người, tham vọng kiểm soát toàn bộ vòng đời AI

Theo thông tin từ Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc, chương trình mang tên “Nền tảng dịch vụ quản lý toàn vòng đời robot hình người” đã chính thức được khởi động dưới sự điều phối của Ủy ban kỹ thuật Tiêu chuẩn hóa Robot hình người và AI hiện thân, còn gọi là HEIS.

Về bản chất, đây là hệ thống nhận dạng thống nhất dành cho robot hình người trên phạm vi toàn quốc. Mỗi robot sẽ được cấp một mã định danh kỹ thuật số duy nhất, tương tự số căn cước công dân nhưng có cấu trúc phức tạp hơn nhiều nhằm chứa lượng lớn dữ liệu kỹ thuật.

Theo các chuyên gia tham gia dự án, mã ID mới gồm 29 ký tự kết hợp giữa số và chữ cái tiếng Anh, dài hơn 11 ký tự so với mã căn cước công dân Trung Quốc hiện nay.

Điểm đáng chú ý là mã số này không chỉ đơn thuần là số serial sản phẩm. Nó được thiết kế như “hồ sơ số” của robot, chứa toàn bộ thông tin từ nhà sản xuất, quốc gia thương hiệu, model thiết bị cho tới thông số phần cứng và mức độ thông minh đã được đánh giá.

Thông qua hệ thống quản lý tập trung, nhà sản xuất và đơn vị vận hành có thể theo dõi dữ liệu thời gian thực của robot như tình trạng hao mòn khớp nối, độ chai pin, độ chính xác vận hành hay lịch sử bảo trì.

Nếu một robot gặp lỗi trong dây chuyền nhà máy hoặc xảy ra tai nạn khi hoạt động ngoài thực tế, kỹ sư có thể truy xuất toàn bộ nhật ký hoạt động thông qua mã định danh để xác định nguyên nhân và trách nhiệm liên quan.

Trong trường hợp robot được bán lại hoặc chuyển sang đơn vị sử dụng khác, người dùng mới cũng có thể nhanh chóng kiểm tra lịch sử hoạt động mà không cần thực hiện lại toàn bộ quy trình thử nghiệm an toàn.

Giới phân tích cho rằng đây là một trong những nỗ lực mạnh tay nhất của Trung Quốc nhằm kiểm soát ngành robot hình người đang phát triển bùng nổ nhưng cực kỳ phân mảnh.

Theo báo cáo của Beijing CCID Publishing and Media công bố hồi tháng 3, lượng robot hình người xuất xưởng toàn cầu trong năm 2025 đạt khoảng 17.000 đơn vị. Riêng Trung Quốc chiếm tới 84,7% tổng số này với khoảng 14.400 robot đến từ hơn 140 công ty nội địa.

Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng quá nhanh cũng khiến ngành công nghiệp rơi vào tình trạng “mạnh ai nấy làm”. Nhiều doanh nghiệp sử dụng tiêu chuẩn kỹ thuật riêng, dữ liệu không tương thích và thiếu nền tảng chung cho việc huấn luyện AI hiện thân.

Theo Liu Chuanhou, giám đốc vận hành Trung tâm đổi mới robot hình người Hồ Bắc tại Vũ Hán, đây đang là nút thắt lớn nhất của ngành robot Trung Quốc. Nếu không chuẩn hóa dữ liệu và hệ thống cảm biến, việc phát triển các mô hình AI quy mô lớn dành cho robot sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

Bằng việc gắn mọi robot với cơ sở dữ liệu quốc gia, Bắc Kinh đang tận dụng quyền lực quản lý để ép toàn ngành đi theo cùng một nền tảng tiêu chuẩn chung.

Điều này cũng cho thấy cách tiếp cận rất đặc trưng của Trung Quốc với AI và robot: phát triển cực nhanh nhưng đồng thời siết quản lý ở cấp quốc gia nhằm tránh hỗn loạn thị trường.

Khía cạnh an toàn cũng là nguyên nhân quan trọng thúc đẩy hệ thống ID mới. Không giống robot bánh xe vốn ổn định, robot hai chân hoạt động trong trạng thái cân bằng động liên tục. Chỉ cần mất điện hoặc lỗi thuật toán, cỗ máy nặng hàng chục kg có thể đổ ngã và gây thương tích nghiêm trọng.

HEIS cho biết hệ thống định danh sẽ đóng vai trò như “lưới an toàn pháp lý”. Trong trường hợp xảy ra tai nạn, rò rỉ dữ liệu hoặc sự cố vận hành, cơ quan chức năng có thể nhanh chóng xác định trách nhiệm thuộc về nhà sản xuất phần cứng, nhà phát triển phần mềm hay đơn vị vận hành.

Một số doanh nghiệp như Maxnova, Optics Valley Dongzhi và Hubei Qirobotics đã hoàn tất giai đoạn thử nghiệm mã hóa đầu tiên. Một số mẫu robot chủ lực tại Trung Quốc cũng đã được cấp mã định danh thống nhất.

Việc đánh số chính thức trên quy mô toàn quốc sẽ bắt đầu sau khi Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc hoàn thiện bộ tiêu chuẩn quốc gia liên quan.

Trong bối cảnh nhiều công ty robot Trung Quốc đang chuẩn bị IPO và đẩy mạnh thương mại hóa robot hình người, việc tuân thủ hệ thống ID mới có thể trở thành điều kiện bắt buộc để mở rộng thị trường quy mô lớn.

Giới quan sát cho rằng động thái này phản ánh tham vọng dài hạn của Bắc Kinh: không chỉ muốn dẫn đầu ngành robot hình người toàn cầu mà còn muốn xây dựng hệ sinh thái AI có khả năng quản lý, truy xuất và kiểm soát ở cấp quốc gia ngay từ giai đoạn đầu phát triển.