Ước mơ vực dậy nước Pháp của Tổng thống Macron sắp kết thúc trong khủng hoảng

Khủng hoảng hệ thống

Tuần trước, khi hàng nghìn học sinh trung học xuống đường để thể hiện sự phẫn nộ với nhiều vấn đề ở trường lớp, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron có mặt trên một tàu hải quân ngoài khơi vùng Bretagne. Từ boong tàu, ông theo dõi vụ phóng thử tên lửa đạn đạo mới từ tàu ngầm hạt nhân của Pháp.

Đó là hình ảnh cho thấy rõ những ưu tiên của ông Macron tại quốc gia mà theo truyền thống, tổng thống thường đứng trên những căng thẳng và hỗn loạn của chính trường trong nước. Tổng thống Macron giao cho Thủ tướng Sébastien Lecornu nhiệm vụ trấn an người dân Pháp, rằng chính phủ đang kiểm soát được tình trạng bất ổn ngày càng lan rộng.

Hình ảnh ấy cũng phản ánh thực tế rằng sau gần 1 thập kỷ cầm quyền, ông Macron vẫn chưa giải quyết được hàng loạt vấn đề đang đè nặng lên nền kinh tế và hệ thống phúc lợi xã hội của Pháp. Đây chính là những vấn đề ông từng cam kết xử lý khi đắc cử năm 2017, ở tuổi 39, với hình ảnh một nhà cải cách đầy tham vọng. Giờ đây, những vấn đề đó đã hội tụ thành cuộc khủng hoảng mang tính hệ thống.

“Hãy nhớ rằng trước cuộc bầu cử năm 2017, ông Macron đã xuất bản cuốn sách mang tên Révolution (Cách mạng). Chúng tôi đã tự nhủ rằng ông ấy sẽ khởi động lại cỗ máy, sẽ dẫn dắt một cuộc cách mạng”, ông Jérôme Fourquet, nhà phân tích chính trị tại viện thăm dò dư luận IFOP, nói với báo New York Times.

Theo chuyên gia này, khi chỉ còn 7 tháng trước khi rời nhiệm sở, ông Macron “đã không thể tạo ra cuộc cách mạng ấy”.

Ngày 13/10, hàng nghìn học sinh dự kiến tiếp tục biểu tình phản đối tình trạng lớp học quá đông, trường học xuống cấp và thiếu giáo viên. Làn sóng biểu tình đã bước sang tuần thứ tư, càng khắc họa rõ hình ảnh một đất nước đang rơi vào tình trạng rối ren.

Các vấn đề tài khóa của Pháp nghiêm trọng đến mức giới chuyên gia cho rằng, nước này cuối cùng có thể buộc phải đối diện với thực tế là mô hình phúc lợi hào phóng của mình khó có thể tiếp tục duy trì. Kịch bản đó có thể dẫn đến những đợt cắt giảm phúc lợi đau đớn, thậm chí khiến Pháp vỡ nợ.

Dĩ nhiên, nhiều vấn đề trong số này đã tồn tại trước thời ông Macron. Một số còn trở nên trầm trọng hơn bởi những sự kiện nằm ngoài tầm kiểm soát của ông, chẳng hạn như đại dịch COVID-19 và các cuộc xung đột tại Iran và Ukraine, khiến lạm phát tăng cao và ngân sách càng thâm hụt.

Tuy vậy, những người chỉ trích cho rằng ông Macron đã không thể tạo ra chuyển biến đáng kể đối với các vấn đề mang tính cơ cấu và tồn tại ở Pháp từ lâu. Vì thế, giới phân tích cho rằng di sản ông để lại nhiều khả năng sẽ là một lời hứa chưa thành hiện thực.

Văn phòng Tổng thống Macron từ chối bình luận.

Tầm nhìn toàn cầu nhưng đối nội chật vật

Từng là chủ ngân hàng đầu tư và giữ chức Bộ trưởng Kinh tế, ông Macron lên nắm quyền với lời hứa vực dậy nền kinh tế Pháp, bằng cách cắt giảm thuế với doanh nghiệp và người có thu nhập cao, nới lỏng luật lao động và cải tổ hệ thống hưu trí. Theo ông, những biện pháp này sẽ nuôi dưỡng văn hóa khởi nghiệp, giúp Pháp một lần nữa trở thành điểm đến hấp dẫn với các nhà đầu tư, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Ông Macron đạt được 2 mục tiêu đầu tiên, nhưng không hoàn thành mục tiêu thứ 3. Việc ông thúc đẩy thông qua quyết định nâng tuổi nghỉ hưu từ 62 lên 64 đã châm ngòi cho làn sóng biểu tình nghiêm trọng. Các nhà kinh tế cho rằng đây là bước đi cần thiết để kiềm chế tình trạng thâm hụt ngân sách ngày càng nghiêm trọng.

Sau khi ông Macron mất thế đa số tại Quốc hội Pháp, các nghị sĩ đã phải nhượng bộ trước dư luận, bỏ phiếu vào năm 2025 để tạm đình chỉ việc nâng tuổi nghỉ hưu.

Trong khi đó, quyết định xóa bỏ thuế đánh vào người giàu khiến ông Macron bị gán biệt danh “tổng thống của giới nhà giàu”. Điều này trở thành vấn đề chính trị khi giá cả leo thang, khiến người dân ngày càng chật vật với chi phí sinh hoạt.

Từ năm 2018 - 2020, nước Pháp rung chuyển bởi phong trào biểu tình “Áo vàng”, khi người dân xuống đường phản đối giá nhiên liệu và hàng loạt bất bình khác.

“Chúng ta chưa bao giờ có nhiều người cực kỳ giàu có đến thế, trong khi cũng có rất nhiều người không thể trang trải cuộc sống. Xã hội Pháp, vốn luôn hướng tới sự bình đẳng, đang đi theo con đường của nước Mỹ”, ông Jean-Yves Camus, nhà khoa học chính trị tại Quỹ Jean Jaurès, một tổ chức nghiên cứu thiên tả ở Paris, đánh giá.

Xét về quy mô nhà nước, Pháp vẫn khác biệt rõ rệt so với Mỹ. Năm 2025, chi tiêu công dành cho y tế, lương hưu, giáo dục, văn hóa và các khoản phúc lợi khác chiếm 57,3% tổng sản lượng kinh tế của Pháp. Đây là tỷ lệ cao thứ hai trong Liên minh châu Âu, chỉ sau Phần Lan, và cao hơn Mỹ hơn 20 điểm.

Tổng nợ công của Pháp dự kiến sẽ lên mức tương đương 120% GDP vào năm 2027, đưa nước này lên vị trí thứ 3 về tỷ lệ nợ công, sau Hy Lạp và Ý.

Cuộc xung đột Nga – Ukraine và việc Tổng thống Donald Trump trở lại nắm quyền vào năm 2024 khiến chi phí của Pháp tăng thêm, bởi nước này phải chi nhiều hơn cho quân sự, vừa để đối phó với Nga vừa để giảm sự phụ thuộc vào chiếc ô an ninh của Mỹ.

Ngay cả những người chỉ trích cũng ghi nhận công lao của ông Macron trong việc đi đầu trong nỗ lực thúc đẩy châu Âu tự gánh vác nhiều trách nhiệm hơn đối với an ninh của chính mình. Bản kế hoạch của ông về “quyền tự chủ chiến lược” từng bị xem là thiếu thực tế, thậm chí có phần vĩ cuồng. Nhưng sau hàng loạt động thái của Mỹ, tầm nhìn đó giờ đây được đánh giá là sáng suốt và đi trước thời đại.

“Ông ấy đã cố gắng xây dựng tầm nhìn mang tính toàn cầu cho châu Âu. Dù bạn nghĩ gì về tầm nhìn ấy, ông ấy vẫn là tiếng nói đại diện cho châu Âu”, Cựu Đại sứ Pháp tại Mỹ Gérard Araud nhận xét.

Tuy nhiên, ông Araud cho rằng những điều giúp ông Macron tự tin bước lên sân khấu chính trường toàn cầu lại gây bất lợi cho ông trong nước. Theo ông, xuất thân tinh hoa và phong thái trí thức khiến ông Macron có vẻ xa rời thực tế, khi người dân thường Pháp vốn coi trọng những vấn đề thiết thân.

Theo một cuộc thăm dò do hãng Ipsos thực hiện tuần trước, tỷ lệ ủng hộ ông Macron chỉ còn 15%, mức thấp nhất kể từ khi ông nhậm chức. Sự sụt giảm uy tín diễn ra sau hàng loạt thất bại trong bầu cử, trong đó có những thất bại do chính ông gây ra.

Sau khi đảng của ông bị đánh bại nặng nề trong cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu năm 2024, tổng thống quyết định tổ chức bầu cử Quốc hội trước thời hạn tại Pháp. Quyết định đó đã phản tác dụng, khiến đảng của ông giành được ít ghế hơn tại Quốc hội.

Ông Macron rơi vào tình thế gần như không còn dư địa để xoay xở về mặt lập pháp, trong khi tình hình tài khóa của Pháp tiếp tục xấu đi. Kế hoạch cải tổ bộ máy nhà nước Pháp của ông lúc này chỉ còn là chuyện quá khứ. Chiến tranh tại Iran bùng nổ một lần nữa đẩy giá năng lượng lên cao, càng phủ bóng đen lên triển vọng kinh tế của Pháp.

Ông Macron liên tục phải thay thủ tướng, khi chính phủ chật vật tìm cách thông qua ngân sách. Cuộc khủng hoảng dường như không có hồi kết xoay quanh tình hình tài chính của Pháp càng khiến các nhà đầu tư nghi ngờ khả năng trả nợ của nước này.