Ưu tiên ổn định vĩ mô trước áp lực lạm phát

Trong bối cảnh lạm phát đang phủ bóng lên nền kinh tế toàn cầu bởi những xung đột địa chính trị phức tạp, Việt Nam bước vào năm 2026 với một sự thận trọng đầy quyết tâm. Dù kết quả quý I ghi nhận những tín hiệu khả quan, nhưng thách thức vẫn nằm ở phía trước khi kịch bản lạm phát có thể chạm ngưỡng 5,5% - con số đòi hỏi những bước đi bản lĩnh và sự hiệp đồng tác chiến mạnh mẽ của cả hệ thống điều hành.

Quý I/2026: Vượt qua khó khăn để đạt kết quả tích cực

Nhìn lại 3 tháng đầu năm 2026, bức tranh kinh tế thế giới nhiều gam màu xám, đặc biệt những biến động tại Trung Đông đã giáng một đòn mạnh vào hệ thống vận tải biển toàn cầu, gây ra "cơn sốc" giá dầu và đẩy chi phí logistics lên mức cao kỷ lục. Tại cuộc họp của Ban Chỉ đạo điều hành giá diễn ra vào ngày 23/4 mới đây, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận đã chỉ rõ lạm phát hiện nay không còn là vấn đề riêng lẻ của từng quốc gia mà là áp lực dây chuyền từ năng lượng và tài chính quốc tế.

Tại thị trường trong nước, diễn biến giá cả quý I/2026 phản ánh rõ nét các áp lực từ kinh tế quốc tế. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) ghi nhận xu hướng tăng dần qua từng tháng, nếu tháng 1 chỉ tăng nhẹ 0,05% nhờ sự chủ động dự trữ nguồn cung dịp Tết, thì sang tháng 2 đã vọt lên 1,14% và tiếp tục chạm mức 1,23% vào tháng 3.

Tính chung quý I, CPI tăng 3,51% so với cùng kỳ, trong khi lạm phát cơ bản ở mức 3,63%. Đây là kết quả của một quá trình điều hành đầy nỗ lực, khi Chính phủ đã chủ động sử dụng linh hoạt các công cụ như Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, kết hợp với các chính sách miễn, giảm thuế để làm "giảm xóc" cho nền kinh tế trước đà tăng phi mã của giá nhiên liệu thế giới.

Nhận diện lạm phát những tháng cuối năm

Mặc dù thị trường đã có bước khởi đầu tương đối ổn định trong những tháng đầu năm, song dự báo về mặt bằng giá từ nay đến cuối năm 2026 vẫn đang đối mặt với nhiều biến số khó lường. Qua góc nhìn đa chiều của Bộ Tài chính, áp lực lạm phát không chỉ đến từ các yếu tố nội tại mà còn chịu tác động cộng hưởng mạnh mẽ từ những chuyển động phức tạp của kinh tế toàn cầu. Trong đó, sự bấp bênh của địa chính trị thế giới cùng xu hướng bảo hộ thương mại đang trở thành rào cản khiến giá nguyên, nhiên, vật liệu nhập khẩu khó có thể hạ nhiệt trong ngắn hạn.

Đáng chú ý, xăng dầu vốn được coi là "mạch máu" của lưu thông hàng hóa, nên bất kỳ sự biến động tăng giá nào của mặt hàng này cũng nhanh chóng tạo ra hiệu ứng Domino lên toàn bộ chuỗi cung ứng. Áp lực này lan tỏa từ giá thành sản xuất tại các nhà máy đến chi phí logistics trong khâu phân phối, trực tiếp tác động vào giá bán lẻ và túi tiền của người tiêu dùng. Đây chính là hiện tượng nhập khẩu lạm phát, đặt ra thách thức lớn cho công tác quản lý giá khi các yếu tố đầu vào then chốt phụ thuộc chặt chẽ vào diễn biến thị trường quốc tế.

Ở một góc độ khác, thị trường nội địa cũng đang chịu áp lực từ lớn từ nhu cầu cao về vật liệu khi năm 2026 bước vào giai đoạn cao điểm triển khai các đại dự án hạ tầng chiến lược. Việc đồng loạt đẩy nhanh tiến độ các tuyến cao tốc huyết mạch và đặc biệt là dự án đường sắt tốc độ cao đã tạo ra nhu cầu khổng lồ về thép, xi măng và các loại vật liệu san lấp. Trong bối cảnh nguồn cung có hạn, sự cạnh tranh về nguồn lực giữa các công trình có thể đẩy giá vật liệu xây dựng lên mức rất cao, gây áp lực trực tiếp lên tổng vốn đầu tư toàn xã hội và làm tăng chi phí đầu tư công.

Bên cạnh đó, lộ trình "tính đúng, tính đủ" đối với các dịch vụ công như y tế và giáo dục dù là nhiệm vụ tất yếu nhưng đang đặt ra bài toán khó về mặt thời điểm cho các nhà quản lý. Theo tính toán, chỉ riêng việc điều chỉnh giá dịch vụ y tế theo khung giá mới dự kiến có thể khiến chỉ số CPI tăng thêm khoảng 0,28%. Áp lực này càng trở nên nhạy cảm hơn khi đặt trong bối cảnh điều chỉnh lương cơ sở. Nếu không có sự phối hợp nhịp nhàng và tính toán kỹ lưỡng, rủi ro về tình trạng "lương chưa tăng, giá đã chạy" sẽ trở thành hiện thực, làm giảm đi ý nghĩa thực tế của các chính sách an sinh xã hội.

Tất cả những yếu tố trên đang tạo ra áp lực lớn đối với mặt bằng giá cả, đòi hỏi một kịch bản ứng phó đồng bộ từ Chính phủ. Việc kiểm soát lạm phát trong những tháng cuối năm không chỉ dừng lại ở các biện pháp bình ổn giá mang tính thời điểm, mà phải chuyển sang chiến lược quản trị rủi ro chủ động, đảm bảo hài hòa giữa lộ trình giá thị trường và khả năng chịu đựng của nền kinh tế cũng như đời sống nhân dân.

Tăng trưởng phải song hành cùng ổn định

Nhận định về tầm quan trọng của việc cân bằng các chỉ số kinh tế, bà Mai Thị Thu Vân, Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ cho rằng, nếu chúng ta đạt được tăng trưởng cao nhưng lại để lạm phát vượt tầm kiểm soát, thì mọi hiệu quả kinh tế đạt được sẽ bị "vô hiệu hóa". Lời cảnh báo này đặt ra một bài toán quan trọng cho các nhà hoạch định chính sách trong năm 2026, khi mà những thành quả của sự phát triển cần phải được bảo vệ trước sức ép tăng giá không ngừng từ các yếu tố khách quan và chủ quan.

Trong bối cảnh đó, các kịch bản lạm phát cho năm 2026 đang được các cơ quan chuyên trách dự báo ở nhiều mức độ khác nhau, phản ánh sự thận trọng cần thiết của bộ máy điều hành. Bộ Tài chính đã chủ động đưa ra ba kịch bản với các ngưỡng 4,5%, 5% và kịch bản cao nhất chạm mức 5,5%. Trong khi đó, Ngân hàng Nhà nước duy trì dự báo quanh mức 5% với biên độ dao động 0,5%. Sự lạc quan hơn đến từ phía các tổ chức quốc tế với con số dự báo dao động trong khoảng 3,8% đến 4,9%. Tuy nhiên, việc xuất hiện con số 5,5% trong kịch bản cao cho thấy Chính phủ không chủ quan trước những biến động khó lường. Đây được coi là ngưỡng để các bộ, ngành phải ngay lập tức kích hoạt trạng thái điều hành cao độ, nhằm thực hiện bằng được mục tiêu kép là vừa thúc đẩy tăng trưởng ở mức cao nhất, vừa kìm giữ lạm phát trong phạm vi an toàn.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, chiến lược điều hành giá trong thời gian tới sẽ dựa trên những thông điệp đanh thép về kỷ cương thị trường dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng. Một trong những trụ cột quan trọng nhất là việc siết chặt kỷ luật giá và kiên quyết chống các hành vi đầu cơ, trục lợi. Các bộ, ngành được yêu cầu phải giám sát chặt chẽ quy trình kê khai và niêm yết giá của doanh nghiệp trên tinh thần xác lập một nguyên tắc công bằng, khi chi phí đầu vào tăng, doanh nghiệp có quyền điều chỉnh, nhưng khi chi phí giảm, giá bán phải được hạ xuống tương ứng. Mọi hành vi "tát nước theo mưa" hay thao túng giá nhằm lợi dụng biến động thị trường sẽ bị xử lý nghiêm khắc theo những quy định mới nhất của Luật Giá.

Ngoài ra, Chính phủ cũng áp dụng tư duy "mưa dầm thấm lâu" trong việc điều phối giá các dịch vụ công thiết yếu như y tế, giáo dục và điện. Thay vì thực hiện những đợt điều chỉnh dồn dập có thể gây sốc cho nền kinh tế, cơ quan điều hành chủ trương chia nhỏ lộ trình tăng giá để mặt bằng giá chung có thời gian thấm dần vào đời sống xã hội. Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm áp lực trực tiếp lên CPI mà còn ngăn chặn hiệu quả những tác động cộng hưởng có thể gây ra tâm lý lạm phát kỳ vọng trong nhân dân, đảm bảo an sinh xã hội được giữ vững.

Song song với đó, sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ và chính sách tài khóa tiếp tục được coi là cặp bài trùng trong việc bảo vệ nền kinh tế. Ngân hàng Nhà nước sẽ duy trì việc điều hành lãi suất và tỷ giá một cách linh hoạt để ổn định giá trị đồng tiền, trong khi chính sách tài khóa với các gói hỗ trợ thuế và phí cũng đóng vai trò quan trọng. Sự phối hợp này không chỉ giúp bảo vệ sức mua của người tiêu dùng mà còn trực tiếp hỗ trợ doanh nghiệp giảm bớt chi phí đầu vào, tạo dư địa để ổn định giá thành sản phẩm.

Cuối cùng, công tác truyền thông minh bạch và kịp thời được xác định là chìa khóa để ổn định tâm lý thị trường. Việc cung cấp thông tin chính xác về nguồn cung hàng hóa cũng như các kịch bản điều hành của Chính phủ sẽ giúp người dân và cộng đồng doanh nghiệp có cái nhìn đúng đắn về tình hình thực tế. Khi niềm tin được củng cố sẽ tạo ra một môi trường kinh doanh ổn định và lành mạnh, góp phần đưa nền kinh tế vượt qua những thử thách của năm 2026.