Thua lỗ và tăng giá: Cần xem xét trách nhiệm EVN

Một lần, hai lần hay nhiều hơn thế?

Trong bối cảnh cả nước phải thắt lưng buộc bụng bởi kinh tế suy thoái và nạn lạm phát còn treo cao trên đầu người dân, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) lại một lần nữa, lần thứ hai trong năm 2011, tăng giá điện.

Trong 5 năm qua, đây là năm thứ hai mà ngành điện tìm cách tăng giá hai lần trong năm, như tiền lệ từng xảy ra trong năm 2007.

Ngay vào năm khủng hoảng kinh tế thế giới 2008 với tình cảnh điêu đứng của kinh tế Việt Nam, giá điện đã chỉ tăng một lần vào tháng 7. Hai năm phục hồi nhẹ của nền kinh tế vào 2009 và 2010 cũng chỉ chứng kiến điện tăng giá mỗi năm một lần.

Vậy tại sao năm 2011, được xem rất khó khăn khi chỉ số lạm phát vọt lên đến 18%, giá điện lại được tăng đến hai lần?

Bối cảnh tăng giá lại xảy ra ngay vào thời điểm cơ quan Kiểm toán nhà nước công khai những con số kiểm tra tình hình thu chi tài chính tại EVN. Kết quả này, như mọi người đã rõ và dư luận đã quá bức xúc từ mấy tháng qua, cho thấy EVN là một trong những tập đoàn nhà nước đầu tư trái ngành nhiều nhất, kém hiệu quả, mang nợ nhiều nhưng luôn đòi tăng giá điện.

Quả như lãnh đạo Bộ Công Thương và EVN thừa nhận, nếu không tăng giá điện thì chính EVN sẽ phá sản!

Mục tiêu rõ ràng nhất của EVN giờ đây và sắp tới chỉ là làm sao tăng giá điện càng nhiều càng tốt, nhằm "bù lỗ" cho những khoản thua lỗ và nợ nần. Như thế, người dân đóng thuế phải nhận lãnh, thay cho EVN.

Như một sự thách thức công khai, trong khi hoàn toàn chưa giải quyết bất cứ hậu quả nào do mình gây ra, cũng chưa có một cá nhân lãnh đạo nào của EVN được làm rõ trách nhiệm và chịu xử lý hành chính, tập đoàn này đã được Bộ Công thương ra quyết định tăng giá điện vào những ngày cuối năm 2011.

Đã có thể thấy trước là với tiền lệ hai lần tăng giá điện ngay trong năm suy thoái 2011, sang năm 2012 EVN sẽ ít nhất có được lý do này để tiếp tăng giá thêm nữa.

Đó là một cách tính toán khôn ngoan của lãnh đạo Bộ Công Thương và EVN, dựa vào xu thế đi xuống của chỉ số lạm phát trong liên tục 4 tháng qua. Có thể nói, bối cảnh lạm phát tụt dốc là một cái cớ rất thuận lợi để EVN tăng giá điện.

2012: Điện sẽ tăng giá 15% hay 23%?

5% tăng giá không phải là quá lớn, và như những người ra quyết định tăng giá đã thuyết minh, sẽ không ảnh hưởng nhiều đến chỉ số CPI.

Nhưng nếu so sánh với mức giá điện vào tháng 3/2010, mức giá điện bình quân 1.304 đ/kWh được áp dụng từ ngày 20/12/2011 đã tăng lên 23%. Tỷ lệ này là lớn hơn nhiều so với dự kiến tỷ lệ tăng giá điện khoảng 15% mà Bộ trưởng tài chính Vương Đình Huệ đã nêu ra trong một buổi trả lời chất vấn trước Quốc hội vào cuối tháng 11/2011.

Như vậy, với tiền lệ tăng giá hai lần trong năm 2011 với mức tăng đến 23%, ngay cả Bộ Tài chính cũng khó có thể chắc chắn là sang năm 2012, giá điện sẽ không tăng vượt quá tỷ lệ yêu cầu 15%.

Thậm chí ở một cách nhìn khác, nếu năm 2012 chỉ số lạm phát được rút xuống chừng 10% như mong muốn của người dân và Chính phủ, thì giá điện càng có cớ để "bình ổn" hơn nữa.

Nhưng trước mắt là quý 1/2012. Khoảng thời gian vào đầu các năm, như thường lệ trong lịch sử, chỉ số lạm phát luôn hoàn hành.

Trong 4 tháng qua, sau khi lập đỉnh vào tháng 8 năm 2011, thật may mắn là lạm phát đã bớt tham lam. Nhưng trả giá cho sự kềm chế lòng tham ấy là tình cảnh quá đỗi khó khăn của tầng lớp bình dân và tình cảnh điêu đứng của vô số doanh nghiệp sản xuất.

Không khác gì động tác đổ thêm dầu vào lửa, lần tăng giá điện của EVN ngay vào cuối năm 2011 đang góp sức khơi mào cho nạn lạm phát tái hiện. Điều gì sẽ xảy ra, ai sẽ phải chịu trách nhiệm nếu quý 1/2012 tới chỉ số lạm phát lại vượt quá tỷ lệ 1%?

Người bạn gần gũi của EVN là Petrolimex cũng vì thế sẽ có cớ để kêu nài tăng giá xăng dầu, trong khi đáng lẽ từ nửa năm nay giá xăng dầu đã phải giảm trong xu thế giảm chung của giá dầu thế giới. Những khoản thu lỗ sẽ nhanh chóng bị khỏa lấp, còn lương của cán bộ EVN và Petrolimex thì vẫn thật sự trở thành nỗi "đau lòng" cho lãnh đạo của các tập đoàn này.

Sự ảnh hưởng của việc tăng giá điện đối với nền kinh tế, chỉ số CPI và nạn lạm phát là rất rõ. Tất cả những tác động đó đang có nguy cơ gây phương hại nghiêm trọng đến quyết tâm bình ổn giá và chống lạm phát của Chính phủ.

Giải pháp duy nhất còn lại giờ đây là Chính phủ cần có ngay động tác can thiệp đối với quyết định tăng giá điện của EVN. Không phải bất kỳ một quyết định nào được ban hành cũng có thể đặt mọi chuyện vào thế đã rồi.

Thời điểm tăng giá điện 5% của EVN chỉ có thể tính vào năm 2012, cụ thể là từ đầu năm 2012 nếu tập đoàn này "muốn" như thế.

Hoàn toàn không nên tạo tiền lệ, cũng như một cái cớ, để EVN sẽ tăng giá điện ít nhất hai lần trong năm 2012. Cũng như Chính phủ cần giao cho Bộ Tài chính thẩm quyền quyết định và bảo đảm giới hạn trên về tỷ lệ tăng giá điện 15% trong năm sau.

Với tất cả những gì mà EVN đã biểu hiện từ mấy năm qua, đã đến lúc Chính phủ cần xem xét nghiêm minh về trách nhiệm của những cá nhân lãnh đạo trực tiếp, kể cả gián tiếp đối với tập đoàn này.